Beeldende kunst In het Stedelijk Museum in Amsterdam is nu de overzichtstentoonstelling van Dan Vo te zien. Het werk gaat over verbrijzelde illusies, nergens is verbittering of woede te bespeuren, integendeel. Zijn kunst danst tussen de verschrikkingen en het geweld dat mensen elkaar aandoen door, lichtvoetig, vol van schoonheid en kwetsbaarheid.
Zaaloverzicht Danh Vo in Stedelijk Museum Amsterdam.
Overzichtstentoonstelling Pneuma (Elissa). In het Stedelijk Museum, Amsterdam. T/m 2 augustus. Info: stedelijk.nl
Brute gewelddadigheid en liefdevolle tederheid zijn nauw met elkaar verweven in het werk van de Vietnamees-Deense kunstenaar Danh Vo (1975). Dit komt vaak voor in de beeldende kunst, neem bijvoorbeeld het schilderij Judith met het hoofd van Holofernes (1567) van Titiaan. Moordenares Judith drukt de schotel met het hoofd van legerleider Holofernes dicht tegen zich aan, zijn gekrulde haardos streelt haar naakte arm. Bij Titiaan gaat het om een Bijbelse voorstelling, gesitueerd in een verre, fictieve wereld. Maar bij Danh Vo is die afstand er niet. In zijn werk is de mengeling van geweld en zachtheid concreet en onontkoombaar.
Bovenop een 19de-eeuws, smeedijzeren martelwerktuig plaatste Vo een Romeinse marmeren jongenskop uit eerste eeuw na Christus. Samen vormen ze een sculptuur, bijeengehouden door een houten frame. ‘Delicati’ waren meisjesachtige, slaafgemaakte jongens die door Romeinse patriciërs seksueel werden misbruikt. Het martelwerktuig is een ‘bottenbreker’, bedoeld om scheenbenen te breken. Het rust met een ijzeren voet op een sokkel en kan met een grote schroef worden aangedraaid.
Als een archeoloog delft Vo voorwerpen en fragmenten op, dingen die beladen zijn met herinneringen en historische connotaties en herschikt ze in een sculpturaal geheel. Hij ontrukt ze aan het historische verband waarin we gewend zijn ze te zien en plaatst ze in een nieuwe context. Zo openbaren zich voor de kijker nieuwe betekenislagen.
Danh Vo in Stedelijk Museum Amsterdam.
Vo laat het niet bij deze hercontextualisering, maar gaat een stap verder door de voorwerpen aan te passen aan hun nieuwe behuizing. Een 16de-eeuws reliëf van lindenhout, met een voorstelling van Salome met het hoofd van Johannes de Doper (nieuwtestamentische tegenhanger van Judith en Holofernes), sneed hij bij zodat het precies past in een oude houten krat voor Campbell’s soepblikken. De zaag sneed pal langs de neus van een bijstander van het tafereel. Dit gaat voorbij aan de artistieke geste van toe-eigening: dit is demonstreren dat je als eigenaar van een object (of persoon?) met dat object kan doen en laten wat je wilt. En het werkt, in artistieke zin. Het beeld is sterk, de spanning tussen het reliëf en de krat is fysiek voelbaar en het is alsof je het tafereel, overbekend in de kunstgeschiedenis, voor het eerst ziet.
Vo past zijn methode niet alleen toe op antieke fragmenten en religieuze relieken in marmer, gips, brons en knoestig hout, maar ook op foto’s. In de Berlijnse bloemenwinkel van vrienden fotografeerde hij bloemen, één soort per foto, met de Latijnse naam zorgvuldig eronder gekalligrafeerd door zijn vader, Phung Vo. Ogenschijnlijk zijn het lieflijke afbeeldingen, maar dan zie je ook hier de ontheemding. Iedere bloem is nauwkeurig afgesneden om te worden geëtaleerd, soms liggen snoeischaar en mesje er nog naast.
Het leven van Vo zelf is radicaal ontworteld. Met zijn ouders ontsnapte hij als vijfjarig kind aan de oorlog in Vietnam, het gezin wilde naar Amerika maar hun boot werd opgepikt door een Deens schip. Zo groeide hij op in Denemarken, in een Aziatisch gezin waarvan de vader een toegewijd katholiek is. Op de tentoonstelling in het Stedelijk hangt een bronzen afgietsel van een Spaanse, 16de-eeuwse gekruisigde Christus. De figuur wordt liefdevol ondersteund door afgietsels van de handen van Phung Vo, die tegelijkertijd vazen met bloeiende ranken Oost-Indische Kers vasthouden.
Uitsnijden, wegknippen, scheuren, isoleren, herschikken, herframen en opnieuw tonen: is dit niet wat kunst altijd doet? Vo is er een meester in. In het Stedelijk maakte hij van houten latten een afwisselend tentoonstellingsparcours. Sculpturen staan vrij in de grote zaal of hangen van het plafond, fotocollecties worden getoond in afgezonderde ruimten. Ieder werk heeft een precieze plek in dit geheel. Een kunstwerk is niet statisch, maar leeft doordat het steeds opnieuw gezien en geïnterpreteerd wordt. Een Gotisch tafereel van de kruisiging reist de wereld rond in een zilverkleurige Rimowa-rolkoffer die achteloos ergens geparkeerd staat.
Zaaloverzicht Danh Vo in Stedelijk Museum Amsterdam.
Op de tentoonstelling gaat een gekruisigde Christus een gesprek aan met een 7de-eeuws Khmer-beeld van de godin Durga. Zij wordt met grote krammen in haar rug bijeengehouden en staat met het gezicht tegen de muur. Een bronzen afgietsel van een Gandhara-figuur van de godin Hariti uit de 2de of 3de eeuw is ondersteboven opgehangen tussen houten steunen en doet zich voor als zitbank. Zo verwijst het werk van Vo naar gruwelijke geschiedenissen van onderdrukking en mislukte pogingen tot ‘beschaving’.
Vo liet het Amerikaanse Vrijheidsbeeld (1886) exact namaken, volgens de oorspronkelijke techniek. Van de 250 koperen fragmenten van deze kopie bevinden zich er twee van over de hele wereld, waaronder een gigantisch oor, in het Stedelijk. We the People heet het werk, naar de eerste regels van de Amerikaanse grondwet. In de sokkel van het Vrijheidsbeeld is een bronzen plaque met een gedicht aangebracht, The New Colossus (1883) van Emma Lazarus, met de ongelofelijke regels: „Give me your tired, your poor / Your huddled masses, yearning to breathe free, / The wretched refuse of your teeming shore. / Send these, the homeless, tempest-tost to me, / I lift my lamp beside the golden door!” – het precieze tegendeel van wat er gaande is.
Het werk van Vo gaat over verbrijzelde illusies. Maar dat niet alleen. Nergens is verbittering of woede te bespeuren, integendeel. Zijn kunst danst tussen de verschrikkingen en het geweld dat mensen elkaar aandoen door, lichtvoetig, vol van schoonheid en kwetsbaarheid.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden