Versplintering Tweede Kamer
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Nog geen vier maanden geleden werd de huidige Tweede Kamer geïnstalleerd, en het aantal fracties is al gestegen van vijftien naar zeventien. Deze week splitste Mona Keijzer zich af van de BBB, een maand geleden stapten zeven Kamerleden uit de PVV-fractie. Met nog drie jaar en acht maanden te gaan, is inmiddels ruim één op de tien Kamerleden fractievoorzitter.
Met bijbehorende spreektijd en de mogelijkheid om moties in te dienen en vragen te stellen – en debatten duren volgens de Kamer zelf al te lang. Tegelijk zorgen steeds kleinere fracties voor te weinig mankracht om écht het kabinet te controleren, wetgeving op te stellen en ook nog het oor te luister te leggen in het land. Voor het minderheidskabinet betekent het nóg meer koffiedrinken met nog meer spelers.
Maar de oplossing, in de herfst van 2024 geopperd door toenmalig Kamerlid en huidig staatsecretaris van Landbouw Silvio Erkens (VVD), is niét het verhogen van de kiesdrempel. In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA staat dat het kabinet-Jetten de invoering daarvan zal onderzoeken.
Allereerst is al grondig onderzocht wat een verhoogde kiesdrempel zou betekenen, in 2018 door de staatscommissie-Remkes naar het parlementair stelsel. Zij concludeert dat een „matige verhoging tot bijvoorbeeld 5 procent” (zeven of acht zetels), zoals Duitsland en België hebben, „onvoldoende effectief is als het gaat om het verminderen van het aantal fracties”. Een verhoging van 10 procent is „zeker effectief”, maar dat doet „afbreuk aan de representativiteit”. Oftewel: het mooie van de Nederlandse democratie, waarin de unieke stemmen doorklinken tot in het parlement, zou verloren gaan.
De oplossing van de staatscommissie is om het aantal ondersteuningsverklaringen voor deelname aan de verkiezingen te verhogen. Nu zijn er 580 handtekeningen nodig, ze stelt 1.200 voor. Daarmee moet een nieuwe partij laten zien dat ze voldoende draagvlak heeft. Dat is eenvoudig in te voeren, maar tot nu toe is er te weinig gedaan met de aanbevelingen van Remkes en co.
Belangrijker is dat een verhoging van de kiesdrempel niets doet aan afsplitsingen in het zittende parlement. In vorige eeuw splitsten zich veertig Tweede Kamerleden af, deze eeuw zijn het er al vijftig. De jongste redenen zijn een gefnuikt leiderschap (Keijzer) en gebrek aan inspraak (Groep Markuszower). In het laatste geval hadden de zeven ex-PVV’ers kunnen weten dat een partij met slechts één lid – overigens ook ontstaan uit een afsplitsing – van nature niet overloopt van medezeggenschap.
Dat afsplitsingen leiden tot ergernis bij kiezers is begrijpelijk. Gedoe wekt nu eenmaal weinig vertrouwen in de politiek. Maar wordt het land er minder bestuurbaar door? Of is het feit dat de grootste fracties minder zetels hebben dan vroeger, waardoor er meer partijen voor een coalitie nodig zijn, daar mede debet aan? En is het niet vaak de te rigide fractiediscipline die Kamerleden met een afwijkende mening doet morren? Zij worden immers als individu gekozen en zouden moeten kunnen stemmen op basis van persoonlijke overwegingen.
Als afsplitsingen echt een probleem zijn voor het Kamerwerk, dan is dat vooral organisatorisch van aard. Dan is het aan de Kamer zelf om paal en perk te stellen aan aantallen moties of vergadertijden. En aan de kiezer om te bepalen of de afsplitser in de rest van de periode heeft laten zien of hij nog een stem waard is.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag