Het is breed uitgemeten: vorige week trok Nathalie van Berkel zich terug als beoogd staatssecretaris van Financiën en als Tweede Kamerlid vanwege een onjuist cv. Voor haar is dat een persoonlijk drama en voor de Haagse politiek een lelijke kras op het imago. Maar er is nog iets anders aan de hand. In de nasleep van haar aftreden ontstond het beeld dat haar achtergrond iets te maken zou hebben met het oppoetsen van haar cv. Diversiteit en integriteit kwamen zo tegenover elkaar te staan, onder meer door het optreden van Alexander Pechtold bij Pauw & De Wit.
Het voormalige D66-boegbeeld zat er maandag aan tafel om zijn licht te laten schijnen over de kwestie, die natuurlijk vervelend is voor zijn partij. Pechtold vertelde dat hij haar persoonlijk had aangemoedigd de politiek in te gaan. Hij had haar zelfs actief gepusht. Van Berkel was namelijk „een vrouw van kleur” en zulke mensen kan de volksvertegenwoordiging goed gebruiken, aldus de oud-partijleider. Iemand die niet met een zilveren lepel was geboren en in wie kiezers zich kunnen herkennen. Tegelijk gaf hij aan dat hij niet had voorzien hoe hard zij afgerekend zou worden op de onjuistheden in haar cv. De snelheid waarmee haar politieke loopbaan eindigde noemde hij pijnlijk.
Ik ergerde me aan Pechtolds gemankeerde analyse. Natuurlijk is Van Berkel een vrouw van kleur. Dat ziet iedereen. Maar door dat te benadrukken ontstond het beeld dat haar etnische achtergrond samenhing met het verfraaien van haar LinkedIn-profiel. In de uitzending werd haar functie bij de uitkeringsorganisatie UWV niet behandeld. Pechtold was zelf directeur van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR), net als het UWV een uitvoeringsorganisatie met vergelijkbare ambtelijke processen. Beiden opereerden onder een vergrootglas waarbij de Haagse besluitvorming snel verandert terwijl de uitvoerbaarheid complex is. Wie daar chocola van kan maken, heeft iets in z’n mars. Die loftrompet blies hij niet. Van Berkel was een vrouw van kleur, niet de ervaren bestuurder van wie gezegd kan worden dat ze onder druk presteert. Met dergelijke woorden was Pechtolds perspectief duidelijker geweest: jammer van dat cv, maar Van Berkel was geschikt voor een kabinetspost.
Diversiteit is geen symboolpolitiek. Het Haagse voorkeursbeleid is bedoeld om de kwaliteit van de politiek te verbeteren. De gedachte is dat besluitvorming vanuit verschillende perspectieven wordt genomen als bestuurders niet alleen bestaan uit witte mannen van middelbare leeftijd. Het is dus in het algemeen belang dat politici netwerken onderhouden in verschillende delen van de samenleving. Actief zoeken en werven van talent buiten de eigen bubbel is goed, maar moet zorgvuldig gebeuren. Het sec headhunten van een vrouw van kleur is niet genoeg. Anders wordt diversiteit een lege huls waarbij fouten ontstaan. Dat ondermijnt niet alleen de persoon, maar ook het beleid dat bedoeld was om de politiek beter te maken.
Ik ergerde me ook aan Pechtolds woordkeuze. „Ik heb haar gepusht” betekent dat hij zijn machtsinvloed erkent. Kennelijk vindt hij dat hij iemand over een rand kan duwen. Dat roept vragen op. Wie draagt verantwoordelijkheid als het misgaat? Alleen de persoon die liegt? Of ook de selectiecommissie? En de mensen die het traject mogelijk maakten? Nu krijgt Van Berkel in haar eentje de schuld, terwijl iedere D66’er die met haar voordracht te maken had boter op het hoofd heeft. Te beginnen met Alexander Pechtold. Hij zei ook dat Van Berkel te hard is gestraft. Wat bedoelde hij? Was de sanctie te disproportioneel? Of is de norm voor integriteit te hoog?
Wat had hij kunnen zeggen? Bijvoorbeeld: „Als ervaren bestuurder draag ik medeverantwoordelijkheid voor het pushen. We moeten reflecteren op de selectieprocessen binnen D66. Diversiteit mag nooit leiden tot andere normering.” Aan tafel bij Pauw & De Wit leek zijn verdediging misschien sympathiek, maar ik zag vooral een topbestuurder die dook en geen verantwoordelijkheid nam voor zijn eigen rol.
Ik weet dat diversiteit soms strategisch wordt ingezet. Exotische namen en tropische kleuren staan leuk. Maar dat selectie meestal berust op bewust beleid wordt vaak vergeten. Een aantal jaren geleden haalde een accountantskantoor een foto offline omdat het nieuwe bestuur alleen uit mannen bestond. Sindsdien richt het bureau zich op diversiteit. De organisatie groeit en bloeit. Diversiteit is geen gunst en geen excuus maar een kwaliteitseis. Wie zwijgt over verantwoordelijkheid misbruikt het begrip. Dan is het geen vooruitgang maar decor.