Hallo en welkom in dit liveblog. Hier houden we je op de hoogte van de ontwikkelingen rond het debat over de regeringsverklaring van het kabinet-Jetten.
Daarmee is het debat van vandaag ten einde gekomen. Morgen gaat het debat om 10:15 uur verder. Dan zal premier Jetten de vragen beantwoorden die vandaag aan hem zijn gesteld. Bedankt voor jullie aandacht!
AOW-plan staat volgens Markuszower symbool voor 'vele onverstandige en ongevoelige besluiten'
Gidi Markuszower krijgt al laatste het woord en gebruikt die tijd om de standpunten van zijn partij wat beter uit de doeken te doen. Hij noemt onder meer windmolens "waanzinnig" en kondigt aan dat de partij binnen een maand met een wetsvoorstel komt dat moet regelen dat veroordeelde criminelen met een dubbele nationaliteit het land uitgezet worden.
Groep Markuszower zal proberen slechte plannen van het kabinet beter te maken, zegt de voorman van de afsplitsingsgroep. De verhoging van de AOW-leeftijd staat wat Markuszower betreft symbool voor "de vele uiterst onverstandige en ongevoelige besluiten" van het kabinet. Daarom dient hij ook samen met SGP een motie in om daar nog eens naar te kijken.
Laurens Dassen (VOLT), de voorlaatste fractievoorzitter die het woord krijgt, vraagt zich onder meer af welke maatregelen het kabinet gaat nemen om de klimaatdoelen te halen. Ook wijst hij op het gevaar van Amerikaanse tech. Wat hem betreft is er een "ambitieuze pot geld" en een minister voor Digitale Zaken nodig. Die is er nu niet. Wel is er een staatssecretaris Digitale Zaken en Soevereiniteit. Dat is Willemijn Aerdts.
50PLUS-voorman Struijs gunt kabinet liefdevol huwelijk
50PLUS-leider Jan Struijs krijgt aan het einde van zijn termijn geroffel uit de Kamer en dat hebben we nog niet heel vaak gehoord vandaag. Dat geroffel kreeg hij nadat hij de Kamer wees op de drie verschillende huwelijksvormen. Het slechte huwelijk, het verstandshuwelijk en het liefdevolle huwelijk. "In een liefdevol huwelijk zegt men tegen elkaar: 'Ik heb zo mijn gebreken, maar ik hou van je.'" En dat gunt hij het kabinet ook. "Maar dat wordt hard werken."
Voor Struijs afsloot met de huwelijksvergelijking haalde hij veel voor de zijn partij belangrijke punten aan: de armoedecijfers en het pensioen. Daarbij is hij wel heel blij dat het box 3 plan voor nu even teruggenomen lijkt.
Een bode overhandigt de Statenbijbel aan Jetten. De premier heeft deze eerste officiële Nederlandstalige Bijbelvertaling gekregen van SGP'er Chris Stoffer. Ook oud-premier Dick Schoof kreeg deze Bijbel van de SGP toen hij aan zijn ambt begon.
BBB sneert naar VVD: 'Dat is niet verantwoord begroten, dat is partijpolitiek'
Dit kabinet bezuinigt Nederland kapot, vindt BBB'er Henk Vermeer, die eerder deze week officieel de voorzittershamer overnam van Caroline van der Plas. "Mensen met een laag inkomen en chronische ziektes staan nu al onder financiële druk. Wat betekenen de verdere maatregelen nog voor deze mensen?"
Opvallend is dat de BBB'er sneert naar de VVD, de partij met wie zij tot maandag officieel nog in een coalitie zaten. "Bij box 3 zagen we een VVD opereren zoals wij die ook leerden kennen", zegt Vermeer. "Strikt en streng als het om begrotingsregels gaat, maar op sommige momenten net zo lang buigen en schuiven zodat de eigen plannen dekking krijgen."
Dat is niet verantwoord begroten, sneert hij. "Dat is partijpolitiek. Het is geld van het volk en de overheid moet er zijn voor de Nederlanders, niet andersom."
Brekelmans en Bontenbal staan de pers te woord tijdens het debat.
Dijk: 'Er is niks constructiefs aan afbraak'
SP'er Jimmy Dijk begint zijn termijn door te vragen of iedereen nog een beetje wakker is. Geen heel gekke vraag, gezien het debat vanochtend rond een uur of 11 al is begonnen.
Maar daarna begint hij gelijk aan een verhaal dat de partij de afgelopen tijd al vaker heeft benadrukt: de SP is fel tegen de voorgenomen bezuinigingen. "De allerarmsten, jullie krijgen het écht voor elkaar, gaan er het meest op achteruit. De allerrijksten gaan er het meest op vooruit. Echt, hoe krijg je het voor elkaar?", zegt hij woedend tegen het kabinet. "Dit is bewust politiek beleid."
Dijk had al eerder aangekondigd fel oppositie te gaan voeren tegen het kabinet-Jetten. "Er is niks constructiefs aan afbraak", deelt hij ook nog mee, daarbij verwijzend naar de oppositiepartijen die zich constructief willen opstellen richting het kabinet-Jetten.
CU wil bezuinigingen op gehandicaptenzorg terugdraaien
Ook Bikker uit, net als veel andere oppositiepartijen, haar zorgen over de voorgenomen bezuinigingen. "Voor de ChristenUnie kunnen plannen alleen werken als bezuinigingen niet worden afgewimpeld op mensen in de meest kwetsbare positie."
Is vanuit dat oogpunt bezien het goed om naar schatting in 2030 een half miljard euro te willen bezuinigen op de gehandicaptenzorg? Bikker vindt van niet en gaat morgen dan ook een motie indienen om die bezuiniging terug te draaien.
Ook vraagt Bikker nog speciale aandacht voor het geld dat vrijgemaakt zou zijn voor ontwikkelingshulp. Dat blijkt nu vooral te gaan naar de opvang van asielzoekers. "Waarom eerst beloven en dan niet doen?", vraagt Bikker aan het kabinet.
CU'er Bikker krijgt zo het woord. Daarna is het woord nog aan SP, BBB, 50PLUS, Volt en Groep Markuszower. Het debat verloopt wel vlotter dan voor de dinerpauze. Alle coalitiepartijen zijn namelijk al aan het woord geweest, en de oppositiepartijen interrumperen elkaar onderling over het algemeen niet zo veel.
PvdD: 'Plannen voor klimaat en natuur terug naar tekentafel'
Esther Ouwehand (PvdD) krijgt een "beetje een jaren '80 gevoel" als ze naar deze coalitie kijkt. "Nieuwe generatie, oude neoliberale ideeën."
De PvdD-leider somt op waar het volgens haar wringt: zo komt er geen hogere winstbelasting, geen afbouw van de hypotheekrenteaftrek en er gaat nog steeds een streep door de CO2-heffing.
Een van de belangrijkste punten voor de partij is klimaat en natuur. De plannen die het kabinet daarvoor heeft, moeten volgens Ouwehand "terug naar de tekentafel" en "minimaal aan de ondergrenzen voldoen voor het aan de Kamer wordt gepresenteerd".
Bezuinigingen volgens SGP 'te drastisch'
SGP'er Chris Stoffer heeft de indruk dat het kabinet de eerdere signalen die zijn partij gaf "heeft opgevangen". Hij verwijst daarbij naar het dreigement van de partij dat als het kabinet stappen zet op medisch-ethisch vlak, dat effect gaat hebben op de wijze waarop SGP zal samenwerken met dit kabinet.
De zorgen bij zijn partij zijn nog niet weg. Stoffer moet nog zien hoe het kabinet er in de praktijk mee omgaat, "net als de uitwerking van de voorgestelde bezuinigingen" op zorg en sociale zekerheid. "Die zijn wat ons betreft te drastisch en daar maken we ons zorgen over." Hij wijst er onder meer op dat groepen die al kwetsbaar zijn, volgens het SCP het hardst geraakt worden.
DENK: toename armoede 'niet uit te leggen'
Stephan van Baarle (DENK) noemt de plannen van het kabinet-Jetten "beleid waar de VVD de vingers bij aflikt, maar voor de mensen in het land een hele grote teleurstelling". DENK is vooral boos vanwege de bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid. Onder meer de verhoging van het eigen risico en de toename van het aantal mensen dat in armoede leeft noemt hij "niet uit te leggen".
Het CPB berekende vorige week dat het aantal mensen in armoede iets stijgt ten opzichte van de plannen van het kabinet-Schoof. Het aandeel mensen in armoede zou eerst neerkomen op 2,5 procent van de bevolking in 2030. Met deze plannen zou dat stijgen naar 2,7 procent.
"Hoe kan het kabinet het laten gebeuren dat de armoede in dit land toeneemt?", vraagt Van Baarle aan het kabinet. "Deelt de minister-president de mening dat het nooit de uitkomst mag zijn dat armoede mag stijgen?"
FVD'er De Vos: 'Zullen kabinet scherp verhoren en kritisch benaderen'
FVD'er Lidewij de Vos bijt het spits af na de pauze. Ze zegt onder meer dat het kabinet-Jetten de volgens FVD "onverantwoorde koers" versneld doorzet. De partij is onder meer fel tegen het klimaatbeleid en de "significante verarming" die huishoudens volgens haar door de plannen doormaken.
"We zullen het nieuwe kabinet scherp verhoren en kritisch benaderen", zegt De Vos. Daar waar raakvlakken zijn, gaat de partij die steunen. "Daar waar de meningen verschillen, en dat zal meestal het geval zijn, zullen we keihard oppositie voeren."
Het debat wordt stilgelegd voor het avondeten. Om 20.45 uur gaat het debat weer verder.
Klaver hoopt op aanpassing financiële afspraken
Klaver brengt een belangrijke aangenomen motie uit een debat van eerder deze maand in herinnering. Onder aanvoering van GL-PvdA schaarde zich een meerderheid achter de oproep dat "het parlement zich niet gebonden acht aan het voorgenomen financieel kader". Met andere woorden: de oppositie is niet gebonden aan de financiële afspraken van de coalitiepartijen.
Klaver vraagt aan Bontenbal of er financiële afspraken kunnen worden gemaakt die kunnen steunen op een meerderheid in de Kamer. "Als u dat niet doet, dan vrees ik dat u keihard op een muur afrijdt", waarschuwt de GL-PvdA-leider.
Bontenbal is zich bewust van zijn minderheidspositie. Afspraken over de financiën wil hij daarom best maken als de begrotingsonderhandelingen na de zomer beginnen. "Dan wordt de eerste strijd geleverd."
Dat is nog te ver weg, vindt Klaver. "De Kamer gaat niet wachten tot augustus. Wij willen daar nu afspraken over maken." Maar die opdracht is voor de bewindslieden, vindt Bontenbal. Het kabinet moet afspraken maken met oppositiepartijen en maatschappelijke organisaties om de begrotingen rond te krijgen.
Jetten moet vandaag vooral de debatterende Kamerleden aanhoren. Pas morgen zal Jetten namens zijn kabinet alle door de Kamer gestelde vragen beantwoorden.
Bikker (CU): 'Geef signaal dat middenklassen erop vooruitgaan'
Bikker (CU) vraagt aan Bontenbal (CDA) om de extra belasting voor onder meer de defensie-uitgaven, de zogenoemde 'vrijheidsbijdrage', zo toe te passen dat het "evenredig en naar draagkracht" is. Nu, zo blijkt uit berekeningen van het CPB, worden mensen met een laag- en midden inkomen het hardst geraakt.
Volgens Bontenbal is er wel degelijk gekeken naar draagkracht. "Mensen die een keer modaal verdienen, betalen wel degelijk een lagere bijdrage dan mensen met een salaris van twee keer modaal." Bontenbal plaatst ook wat kanttekeningen bij de CPB-cijfers. Daarbij is volgens hem niet alles meegerekend. "Er zijn genoeg knoppen waar je aan kunt draaien om die verhoudingen beter te maken."
Bikker wil dat er nu werk van wordt gemaakt. "Geef een signaal dat de middenklassen erop vooruit moet gaan." Maar Bontenbal is terughoudend. "We doen een beroep op de samenleving en dat kost iets." De vrijheidsbijdrage komt uit de koker van het CDA, al loopt Bontenbal daar niet graag mee te koop. "Ik ben er niet trots op dat de vrijheidsbijdrage in mijn programma stond, maar ik ben er er wel trots op."
Brekelmans (VVD) is aan het woord.
Bontenbal: 'Stevige hervormingen niet onredelijk en niet onhaalbaar'
Henri Bontenbal legt de nadruk op een nieuwe politieke cultuur; iets waar het CDA al vaker de nadruk op heeft gelegd. Dat vraagt een andere houding van het kabinet, en "dat vraagt om rolvastheid en voorspelbaarheid van het kabinet."
Hij geeft ook aan dat de bezuinigingen die dit kabinet in moet voeren om onder meer de hogere kosten voor defensie te betalen, "fors groter" zijn dan wat de andere kabinetten van de afgelopen jaren hebben moeten doorvoeren.
Bontenbal is tegelijkertijd niet doof voor de kritiek vanuit de oppositie en de samenleving. "Het coalitieakkoord is een startpunt. Niet voor niets staat er heel duidelijk in dat het kabinet in overleg treedt met sociale partners en medeoverheden." Ook komt het kabinet met "verzachtende maatregelen" voor de mensen die in de knel zouden komen door die bezuinigingen. De "stevige hervormingen", zoals hij de plannen voor zorg en sociale zekerheid noemt, zijn volgens hem "niet onredelijk en niet onhaalbaar".
JA21 wil weten: Kan het coalitieakkoord worden opengebroken?
De inbreng van Brekelmans (VVD) zit erop. Het is nu de beurt aan Eerdmans van JA21. Een potentieel belangrijke partner van de coalitie, omdat de partij de drie regeringspartijen bijna aan een meerderheid kan helpen (75 zetels).
Maar voordat JA21 overgaat op samenwerken, wil Eerdmans eerst weten waar hij aan toe is. "Het is ons niet duidelijk hoe dit kabinet wil samenwerken", zegt hij. Kunnen er deelakkoorden worden gesloten? Kunnen dossiers met elkaar worden verknoopt? Kan het coalitieakkoord worden opengebroken? Eerdmans heeft op deze vragen vooralsnog geen antwoorden gehoord.
"Wij zijn bereid bij te sturen", zegt Eerdmans. De opening van vliegveld Lelystad en een strenger asielbeleid is voor JA21 prima. Maar de invoering van gezamenlijke Europese leningen (het kabinet tegen deze zogenoemde eurobonds, maar steunt initiatieven die daarop lijken wel) en een ambitieus klimaatbeleid wil de partij niet.
Brekelmans: 'Echt zonde dat Lelystad Airport stof loopt te happen'
Ouwehand heeft een vraag over het openen van Lelystad Airport, waarbij ze het niet kan nalaten te benoemen dat VVD dit als een van de "overwinningen" presenteerde op de billboardcampagne vlak na de presentatie van het coalitieakkoord.
Hoe rijmt dat met het halen van de stikstof- en klimaatdoelen? Waarom moeten boeren zo veel actie ondernemen terwijl een vliegveld open mag voor burgerluchtvaart, vraagt de PvdD-leider zich af.
"Het is echt zonde dat Lelystad Airport stof loopt te happen", zegt Brekelmans. De locatie is nodig voor Defensie, en dit is de locatie waarbij de overlast voor omwonenden en natuur het kleinst is. Onder meer de provincie Flevoland hing daar de voorwaarde aan dat het vliegveld dan ook opengaat voor vakantievluchten.
"Mijn oprechte verzoek aan de VVD-fractie is: neem die stellige belofte dat Lelystad Airport opengaat voor vakantievluchten terug", zegt Ouwehand. Volgens haar is het "heel omstreden om tijdens een natuur- en klimaatcrisis" te beloven dat het vliegveld opent voor burgerluchtvaart. Anders krijgen de klimaatministers een "onmogelijke opdracht" voor de kiezen, vreest ze.
Brekelmans (VVD): 'Wil niet dat banen naar buitenland gaan'
Klaver (GL-PvdA) probeert ook bij VVD-fractievoorzitter Brekelmans een opening te vinden om de lasten anders te verdelen. Hij vindt het "onbegrijpelijk" dat de rekening van bijvoorbeeld de extra defensie-uitgaven vooral bij de middeninkomens en lage inkomens terechtkomt. Klaver pleit voor hogere lasten voor grote bedrijven en mensen met een hoog inkomen of veel vermogen.
Maar Brekelmans vreest dat bedrijven dan uit Nederland zullen vertrekken. "Ik wil niet dat investeringen en banen naar het buitenland gaan." Bovendien gaat iedereen er in koopkracht op vooruit, zegt de VVD'er. "Een klein plusje. Maar een plus."
Volgens de koopkrachtberekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) klopt dat inderdaad, al gaat het wel om een verbetering van gemiddeld 0,2 procent. Dat is ondanks het coalitieakkoord en niet dankzij. Want de voorgenomen kabinetsmaatregelen zorgen zelfs voor een kleine koopkrachtverslechtering.
Ergernis bij oppositie om 'plots' plan om box 3 weer aan te passen
JA21, CU en BBB uiten ook hun ergernis over de mededeling dat het kabinet opnieuw gaat kijken naar de veelbekritiseerde nieuwe wetgeving voor het belasten van vermogenswinsten. "We hebben de afgelopen tijd gezien hoe die tussenstap voor een groot aantal mensen verkeerd uitpakt", zegt Brekelmans daarover. "Dan vind ik het heel goed dat het nieuwe kabinet die signalen gehoord heeft en terug naar de tekentafel gaat."
"De minister zegt iets zonder daar een dekking voor te leveren", meent CU-leider Bikker. Maar er liggen dan ook nog geen concrete, nieuwe voorstellen, reageert Brekelmans. De oppositie moet het dan ook zien als een uitgestoken hand: "Laten we dit samen oplossen. Maar het moet wel allemaal ordentelijk geregeld worden."
De timing van de aankondiging ergerde BBB'er Vermeer: hij noemt het "een bommetje" dat voorafgaand aan dit debat werd gedropt. Bovendien gaat het niet alleen om de vraag hoe eventuele aanpassingen betaald moeten worden. Volgens de BBB'er waren er ook allemaal uitvoeringsredenen waarom de wetgeving deze vorm heeft gekregen. "Ik vind dat er dan echt een loopje met ons genomen wordt." Bikker hoopt dat dit "het laatste voorbeeld is van hoe het niet moet".
Klaver reageerde eerder in het debat al fel op de mededeling van minister Eelco Heinen (Financiën). Hij noemde de gang van zaken "ronduit ongepast".
Brekelmans hamert op belang defensie
Ruben Brekelmans, de kersverse fractieleider van de VVD en oud-minister van Defensie, hamert in zijn bijdrage vooral op het belang van die defensie. Het is erg belangrijk om daar nu in te investeren, gezien de geopolitieke onrust, benadrukt hij.
Zo zijn de gevolgen van de oorlog in Oekraïne te vergelijken met een steen die in het water wordt gegooid. Die steen gooit Rusland op Oekraïne, en de trillingen daarvan worden gevoeld in heel Europa, zegt Brekelmans.
Hij wil onder meer weten wat het kabinet op korte termijn gaat doen om de Nederlandse defensie sterker te maken.
Sophie Hermans, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Mirjam Sterk, minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport, maken een selfie tijdens de schorsing van het debat.
Oud-PVV-kompanen botsen over AOW-leeftijd
Markuszower wil van zijn oude PVV-kompaan Wilders weten of hij dat plan ook steunt. "Nee, natuurlijk niet!", zegt Wilders. Hij vindt een verzachting van het plan ook een verslechtering. "Als dit kabinet de boodschappen duurder maakt met tienduizend euro, en je maakt daar later vijfduizend van, dan sta je toch ook niet te juichen?"
In dit interruptiedebatje wordt duidelijk dat Markuszower zich graag wil ontpoppen als PVV-alternatief waarbij wel dingen kunnen worden geregeld. "Wilders zegt: alles of niets. Dan is het dus niets", zegt Markuszower richting de PVV-leider. "Wilt u samen met ons de pijn voor de Nederlanders wat verzachten?"
Maar Wilders is onvermurwbaar. "Wij zeggen: handen af van de AOW. Dus niet alleen verzachten. Daar stemmen wij in geen 100.000 jaar mee in."
Opvallend: Gezworen vijanden Klaver en Wilders samen in een bondje
De discussie over de AOW levert een opvallend bondgenootschap op. Wilders (PVV) en Klaver (GL-PvdA), elkaars politiek rivalen, voeren samen strijd tegen het voornemen om de AOW-ingreep te verzachten. De twee leiders zijn boos op SGP en Groep Markuszower, die de coalitie tegemoet zijn gekomen met hun motie. Beiden zijn ook niet van plan ermee in te stemmen.
Klaver waarschuwde het kabinet eerder vandaag nog. Als het plan niet van tafel zou worden geveegd, valt er met hem niet te praten. De verzachting gaat GL-PvdA ook niet ver genoeg. Wilders deelt deze mening. "Ik ben het helemaal eens met Klaver. De AOW moet direct van tafel", zei de PVV-leider.
Wilders: 'Dit kabinet verdient een motie van wantrouwen'
Wilders is de derde spreker op de lijst en gebruikt zijn spreektijd grotendeels voor een gebruikelijk PVV-verhaal. Zo roept hij onder meer op tot een asielstop.
Ook is het geen verrassing dat Wilders met een motie van wantrouwen gaat komen. Tijdens het debat over het coalitieakkoord gaf Wilders al aan een motie van wantrouwen in te willen dienen. "Dit kabinet verdient een motie van wantrouwen", meent de PVV'er. Die oproep gaat geen meerderheid krijgen.
Hij hekelt de bezuinigingen op sociale zekerheid of de zorg. Hij noemt dat "de meest giftige wond" die het kabinet-Jetten zou veroorzaken.
Klaver: Coalitie gaat 'over rechts' met steun voor AOW-motie
Met de steun aan een motie om AOW-plannen aan te passen, gaat het kabinet "over rechts", zegt Klaver. Hij vindt dat een gemiste kans. "Dan kiezen ze er namelijk niet voor om het progressiever en eerlijker te maken, maar dan kiezen ze ervoor om over rechts meerderheden te zoeken. Dat is aan hen."
Het voorstel van SGP en Markuszower gaat Klaver niet ver genoeg. Het coalitieplan moet wat hem betreft helemaal van tafel. "We zien deze maatregel als een breuk van de afspraken." Daarmee doelt hij op het pensioenakkoord.
Kamermeerderheid wil AOW-plannen 'verzachten'
De coalitiepartijen zijn bereid hun voorgenomen ingrepen in de AOW te "verzachten". Zij hebben zich achter een motie geschaard van de SGP en de Groep-Markuszower die daarom vraagt, en die daardoor kan rekenen op een meerderheid.
De motie roept op "de AOW-systematiek te verzachten, bijvoorbeeld middels een minder strenge koppeling, ruimere regelingen voor mensen met een zwaar beroep, een AOW-leeftijd op basis van gewerkte jaren en/of een meer flexibele AOW-systematiek op basis van bijvoorbeeld vermogen of inkomen".
Paternotte vindt het "goed om te kijken" naar wat moet gebeuren voor mensen met zware beroepen. Hij verwacht niet dat de huidige koppeling tussen levensverwachting en AOW-leeftijd blijft. Wel wil hij kijken naar "een verzachting" van het huidige AOW-plan van de coalitie.
De vergadering is nu tot 14.35 uur geschorst voor de lunch. Op dat tijdstip wordt eerst een regeling van werkzaamheden gehouden. Tijdens zo'n regeling kunnen Kamerleden debatten aanvragen. Daarna zal het debat verder gaan en is het de beurt aan de derde spreker van de dag, Wilders.
Jetten zit in Vak K als Wilders (PVV) bij de interruptiemicrofoon voorbijloopt.
Vermeer wil weten waar het 'wisselgeld' zit
De kersverse BBB-leider Henk Vermeer wil weten waar het geld vandaan zou kunnen komen dat nodig is om de AOW-plannen terug te draaien. Waar zit het wisselgeld in het coalitieakkoord?
Daar heeft de BBB'er vast zelf ideeën over, is het antwoord van Paternotte. "Misschien wil hij de staatsschuld laten oplopen, hogere belastingen... Dat kan, maar daar moeten we dan ook het gesprek over voeren."
Vervolgens ontstaat er enige verwarring in de Kamer doordat Wilders in zijn interruptie richting Paternotte geen vraag stelt aan de D66'er, maar commentaar levert op GL-PvdA. Want wat is het dreigement van Klaver waard als ze het niet gaan doorzetten? Op die vraag kan Paternotte uiteraard geen antwoord geven.
Klaver: 'AOW-plan is lakmoesproef van kabinet'
Vlak voor de lunch gaat het nog even over het voornemen van de coalitie om de AOW-leeftijd aan te passen. In het pensioenakkoord uit 2019, waar jarenlang over gesproken is, is afgesproken dat die leeftijd minder snel stijgt dan de levensverwachting. De oppositie is woedend dat de coalitie dit nu, zeven jaar later, alweer wil aanpassen. Het pensioenakkoord is gesloten met als doel afspraken over duurzame inzetbaarheid op de werkvloer voor lange termijn vast te leggen. Met brede steun uit de polder en in de Kamer.
Gisteren waren de sociale partners (vakbonden en werkgeversorganisaties) op bezoek in de Kamer voor een gesprek over de kwestie, die al veel onrust heeft veroorzaakt. Vooral de vakbonden zijn woedend. Maar ook de werkgevers en SER-voorzitter Kim Putters benadrukten dat een afspraak wel iets waard moet zijn.
Klaver (GL-PvdA) eist dat het kabinet het plan schrapt, maar krijgt van Paternotte in ieder geval nog geen toezegging. De D66'er vindt het gek dat er niet eens over gesproken mag worden. "Het pensioenakkoord is zeven jaar geleden gesloten en de aanpassing zal pas over zeven jaar ingaan", zegt Paternotte.
"Dan hebben we toch een probeem", reageert Klaver. "Dit is de lakmoesproef van het kabinet en de coalitiefracties. U ziet wat dit met ons doet. Ik hoop dat u goed wil nadenken over wat u doet. Wees verstandig en haal hem van tafel."
Markuszower legt de focus op migratie
De voormalige PVV'er Gidi Markuszower kiest er zoals verwacht voor in zijn eerste interruptie van het debat aandacht te schenken aan migratie. Markuszower, die in het verleden niet vies was van scherpe en harde taal in het debat, zoekt wel minder hard de confrontatie op dan zijn voormalige partijleider Wilders.
"Wat gaat u doen als het Europese migratiepact een totale mislukking wordt? Wat gaat u dan doen om de migratie te beperken?", vraagt hij aan Paternotte. Markuszower heeft weinig vertrouwen in de Europese regels die de komende jaren moeten zorgen voor een lagere asielinstroom. De D66-leider komt niet met concrete maatregelen. Paternotte heeft ook wel zorgen over de uitvoering, maar wil het wel een kans geven.
Markuszower uit zorgen over werking migratiepact
Gidi Markuszower (Groep Markuszower) vraagt Paternotte naar het EU-migratiepact. De Oostenrijkse migratie-expert Gerald Knaus temperde vorige week in een aflevering van Nieuwsuur de verwachtingen rond die strengere Europese regels. Tilt D66 niet te zwaar aan dat migratiepact?
Paternotte heeft er nog altijd vertrouwen in. "Ik denk dat het een kans is die we met beide handen moeten aangrijpen." Hij zegt ook dat hij er meer vertrouwen in heeft dan één expert teniet kan doen. Bovendien neemt Nederland "een hele trits nationale maatregelen".
"Mocht dat allemaal niet werken, is de heer Paternotte dan bereid het coalitieakkoord op dit punt open te breken?", vraagt Markuszower. "Laten we eerst beginnen met de minister op pad sturen", reageert de D66'er.
Bikker over snijden in kosten gehandicaptenzorg: 'Steekt te veel mensen'
Bikker (ChristenUnie) maakt zich tegenover Paternotte (D66) grote zorgen over het snijden in de kosten in de ouderen- en gehandicaptenzorg. In het coalitieakkoord is afgesproken "de jaarlijkse uitgavengroei" te beperken. Dat moet in 2031 bijna 1 miljard euro opleveren. "Dat steekt te veel mensen", zegt Bikker. "Dat heeft veel te grote gevolgen voor deze kwetsbaarste mensen."
Paternotte zegt dat het kabinet aan de slag moet gaan met de partijen in de zorgsector om een akkoord te sluiten. D66 is in ieder geval niet van plan nu al andere afspraken te maken. "Ik ga niet opeens een gat schieten in de plannen die er zijn neergelegd." Paternotte stipt ook aan dat het niet enkel een kwestie van geld is, maar ook van het zoeken naar voldoende juiste mensen die de zorg kunnen verlenen.
Eerdmans wil weten of D66 'hek om asielbeleid zet'
JA21-leider wil van Paternotte weten of D66 bereid is zijn partij tegemoet te komen op het asielbeleid. Eerdmans wil de instroom verder beperken en hoopt dat er nog aanscherpingen gedaan worden op het kabinetsbeleid. In ruil is er met JA21 te praten over andere "uitdagingen" waar het kabinet voorstaat. "Kunnen we daarover praten, of zet D66 er een hek omheen?"
Paternotte is "natuurlijk" bereid om in gesprek te gaan, maar hij doet geen toezeggingen aan Eerdmans. De fractievoorzitter van D66 is tevreden met de coalitieplannen die zorgen voor een strenger beleid en de asielketen en de opvang op orde brengen.
Paternotte: 'Hebben niet de luxe om te zeggen: het moet op deze manier'
We gaan het nog veel horen in dit debat (en volgende debatten), maar deze coalitie heeft hulp nodig van de oppositie om plannen aan een meerderheid te helpen. Klaver wijst daar nu ook weer op, en zegt verder tegen Paternotte dat er "van links tot rechts kritiek is op wie de rekening van dit kabinet moet betalen". Nog specifieker wil hij van de D66'er weten of hij bereid is de vrijheidsbelasting aan te passen.
"We hebben echt niet de luxe om te zeggen: 'Nee het moet op deze manier', want dan kom je nergens", zegt Paternotte. "Ik zei al: we hebben samen 66 zetels. Dus ik ben benieuwd naar uw alternatieven."
Paternotte benadrukt daarbij wel dat het wat hem betreft goed is om het kabinet de plannen eerst uit te laten werken en ze daarna in gesprek te laten gaan met de Kamerleden. "Er moet nog veel gebeuren."
Van Baarle tegen Paternotte: 'Dat is toch asociale politiek!'
Van Baarle hekelt de plannen van het kabinet-Jetten die ervoor zorgen dat mensen met een kleinere portemonnee in de problemen zouden komen. Het CPB berekende vorige week dat er iets meer mensen in de armoede terechtkomen en dat mensen met een lager inkomen vooral getroffen worden door de plannen om het eigen risico te verhogen.
Maar, zo meent Paternotte, daarin zijn niet alle potjes met geld meegerekend die het kabinet beschikbaar wil stellen voor deze groep mensen. Zo wijst hij op een potje van 350 miljoen euro waarmee chronisch zieken en gehandicapten worden bijgestaan in de zorgkosten.
Een felle Van Baarle wijst erop dat het kabinet ervoor kiest meer geld vrij te maken voor onder andere defensie, en dat daardoor "mensen in Nederland verarmen". "Dat is toch asociale politiek!", vindt de DENK-voorman.
Paternotte vindt ook dat er iets moet gebeuren aan de armoedecijfers. "Ik vraag dan ook aan het kabinet om daarvoor met plannen te komen". Jetten zei eerder deze week al dat de armoede-aanpak wat hem betreft beter moet.
Stephan van Baarle (DENK), Henk Vermeer (BBB) en Lidewij de Vos (FVD) bij de interruptiemicrofoon tijdens de bijdrage van Paternotte (D66).
Bikker blij met plannen voor de aanpak van armoede, maar ook zorgen over middenklasse
Mirjam Bikker (ChristenUnie) wil voorkomen dat mensen te hard geraakt worden in de portemonnee. Ze is blij dat Paternotte (D66) openstaat voor het tegengaan van armoede. Uit de doorrekeningen van het coalitieakkoord bleek namelijk dat iets meer mensen in de armoede belanden de komende vier jaar. Ook Jetten beloofde eerder al dat het kabinet hier naar zal kijken.
Maar Bikker vraagt ook aandacht voor de middenklasse. Ze is bijvoorbeeld bang dat de stapeling in de eigen bijdrage van de zorg deze groep in de problemen brengt.
Wilders en Paternotte ruziën over klimaat en zorg
Wilders stapt naar voren voor een eerste vraag aan Paternotte. "De zon gaat nog lang niet schijnen", zegt hij over het snijden in de zorgkosten en de uitgaven aan asiel en klimaat. "U sloopt Nederland", zegt de PVV-leider op zijn kenmerkende verheffende toon. "Het is asociaal en u moet zich schamen."
Paternotte claimt dat er iets moest gebeuren voor al deze dossiers. De zorgkosten stijgen door de vergrijzing en de wachtlijsten worden langer. De klimaatinvesteringen zijn volgens de D66-fractievoorzitter nodig om onafhankelijker te worden in de energievoorziening, en dat betekent geen olie en gas uit Rusland of Qatar, maar "betaalbare energie van eigen bodem", aldus Paternotte.
Paternotte over stikstof: 'Beste moment om dit aan te pakken is gisteren'
Jan Paternotte, fractievoorzitter van D66, krijgt als tweede het woord. Hij geeft de Kamer mee dat ze mogen verwachten dat D66 actief de samenwerking zal zoeken.
Op dat gebied wordt hij meteen bevraagd door Esther Ouwehand (PvdD). Die wil weten in hoeverre het kabinet met de stikstof- en klimaatplannen bereid is terug te gaan naar de tekentafel. Het kabinet gaat de stikstofdoelen namelijk waarschijnlijk niet halen, concludeerde het Planbureau voor de Leefomgeving vorige week al. Het is onzeker of dat voor de klimaatdoelen wel gaat lukken.
"Er is twee jaar compleet verloren gegaan", zegt Paternotte, verwijzend naar de plannen die het kabinet-Schoof op dit gebied had. Wat hem betreft moeten de nieuwe plannen van het kabinet-Jetten "zo snel mogelijk concreet gemaakt worden". "Het beste moment om dit aan te pakken is gisteren."
Klaver staat klaar om plannen voor stikstof aan meerderheden te helpen
Klaver somt vervolgens op welke onderwerpen voor zijn partij erg belangrijk zijn en waar volgens hem nog aan gesleuteld moet worden. GL-PvdA wil bijvoorbeeld praten over "verbeteringen in de zorg", maar gaat voor "de platte bezuinigingen liggen" die nu voorliggen.
Als het gaat om stikstof, is zijn partij bereid om plannen op het gebied van stikstof aan meerderheden te helpen. "Maar als dat betekent dat we moeten wachten tot 2030 of 2035, dan niet". In 2030 moet de hoeveelheid stikstof in de lucht met 23 tot 25 procent zijn gedaald, in 2035 met 42 tot 46 procent. Klaver wil dat er eerder stappen worden gezet.
Ook de plannen op het gebied van klimaat en wonen kunnen wat hem betreft ambitieuzer. Dat heeft de partij al vaker laten weten. Maar recent kwam er nog een pijnpunt bij voor GL-PvdA: ontwikkelingssamenwerking.
Het kabinet gaf aan 257 miljoen euro extra vrij te maken, maar dat geld blijkt bestemd te zijn voor de asielopvang. "Ik vind dat pijnlijk, juist als je zegt dat internationale samenwerking belangrijk is", meent Klaver.
Klaver over AOW-leeftijd: 'Pas op wat u doet!'
Klaver komt nog met een flinke waarschuwing over de voorgenomen AOW-verhoging. "Pas op wat u doet!", zegt hij richting het kabinet. GL-PvdA wil hier niet eens over onderhandelen. "Haal dit van tafel." Dit thema kan een "bottleneck" worden in de verdere samenwerking, zegt Klaver. "Trek deze maatregel terug, dan is wat ons betreft de weg open naar samenwerking op heel veel onderwerpen."
Sowieso vindt Klaver dat de rekening van dit kabinet wordt betaald door "heel normale mensen", zegt hij. "Er wordt van mensen met een groot vermogen niets gevraagd." Dat gaat onder andere over de zogenoemde vrijheidsbijdrage waarvan de extra defensie-inkomsten moeten worden betaald. Klaver noemt dat plagerig "de Bontenbalbelasting", vrij vertaald naar de bedenker ervan, CDA-leider Bontenbal. "Is het kabinet bereid deze plannen aan te passen?", vraagt hij. "Wat is daar progressief aan vraag ik aan D66? Wat is daar christendemocratisch aan vraag ik aan het CDA?"
Opvallend: Klaver krijgt geen enkele interruptie van andere partijen.
Klaver mist interesse vanuit coalitie voor oppositie
Jesse Klaver van GL-PvdA mag als grootste oppositiepartij het debat aftrappen. Klaver begint met enkele vriendelijke woorden voor Jetten. "Beste Rob", zegt hij op informele toon. "Je weet dat ik het je ontzettend gun om hier een succes van te maken. Heel veel succes met alles."
Maar de toon van Klaver wordt daarna kritischer. De belofte dat volgende generaties het beter krijgen, dreigt niet waar te worden gemaakt, zegt hij. Daar moet het kabinet verandering in brengen. Daarbij hoort Klaver mooie woorden van Jetten over samenwerken, maar in het vorige debat over het coalitieakkoord hoorde hij geen vragen vanuit de coalitie voor de oppositie.
Klaver geeft minister van Financiën Eelco Heinen een standje. Tijdens de regeringsverklaring kwamen er namelijk pushberichten binnen dat Heinen de regels rondom box 3 opnieuw gaat bekijken, want na de aanpassingen is daar veel kritiek op gekomen. Alleen hekelt Klaver de timing hiervan. "Dit is niet het moment van de minister van Financiën", zegt hij. Klaver noemde dat "ongepast."
Jetten wil vertrouwen van mensen terugwinnen
Aan het einde van zijn verklaring spreekt Jetten nog een persoonlijke wens uit. Hij hoopt dat het kabinet er de komende jaren in zal slagen het "verloren vertrouwen in de politiek en overheid" terug te winnen.
Jetten haalt aan het einde ook weer kort Terlouw aan. "Hij sprak van een vertrouwensdemocratie. Je stemt op iemand en geeft diegene vier jaar lang vertrouwen, maar dat werkte voor Terlouw wel twee kanten op. Politiek moet omgekeerd ook laten zien dat ze vertrouwen in de samenleving hebben, en dat daar grote verantwoordelijkheid bij komt kijken."
Daarmee is de regeringsverklaring ten einde.
Volle bak in vak K, waar alle ministers en staatssecretarissen zitten. Zij zullen overigens niet het woord voeren: premier Jetten zal morgen namens het kabinet alle vragen beantwoorden die vanuit de Kamer komen.
Jetten: 'We moeten hier zaken doen met elkaar"
Jetten benadrukt dat samenwerken belangrijker dan ooit wordt en dat die opdracht allereerst bij het kabinet ligt. "Wij moeten met goede voorstellen komen. Het gesprek op zoeken met de polder en met u en alle leden van de Eerste Kamer. We zullen goed luisteren en ons de blaren op de tong praten", aldus de premier.
"En als dat niet lukt, of net anders moet, dan moeten we daar als volwassen mensen mee omgaan", aldus Jetten. Het kabinet staat volgens hem achter de eigen plannen, maar "we moeten hier - platgezegd - wel zaken doen met elkaar".
Jetten doet een handreiking aan de oppositie. "Slimme alternatieven zijn altijd welkom". Hij hoopt wel dat iedereen in de politiek onder ogen ziet dat mensen snakken naar oplossingen. En dat zij niet gebaat zijn van politici die alleen denken aan het eigen gelijk.
Jetten: 'Grip op migratie met plek voor vluchtelingen'
Jetten stipt asiel en migratie aan. Een onderwerp dat het politieke debat "jarenlang heeft gegijzeld", zegt hij. De drie coalitiepartijen D66, VVD en CDA denken hier verschillend over, maar willen er nu mee aan de slag. "Er moet iets gebeuren", zegt Jetten.
Daarom zijn er in het coalitieakkoord afspraken gemaakt over een lagere asielinstroom, een betere asielketen en het zorgen dat statushouders gelijk mee kunnen doen in de samenleving.
"Grip op migratie in een asielsysteem waarin altijd plek is voor mensen die vluchten voor oorlog en geweld", aldus Jetten.
We moeten elkaar niet meer de maat nemen
Jetten benadrukt verder dat "we weer zullen moeten leren luisteren" in de politiek. Hij wil regeren met "oog voor diepgewortelde opvattingen van andere partijen. Democratie moet meer zijn dan de helft plus één. Het werkt niet als we alleen maar bezig zijn met onszelf. We moeten elkaar niet constant meer de maat nemen en gebruikmaken van de kracht van de samenleving."
Steun Oekraïne essentieel voor dit kabinet
"Wat voor een kabinet willen we zijn?", vraagt Jetten zich af. "Een kabinet van samenwerking", antwoordt hij zelf. Jetten zal ook wel moeten, want hij komt tien zetels tekort in de Tweede Kamer en zestien in de Eerste Kamer.
Internationale veiligheid is een van de belangrijkste thema's voor dit kabinet, vervolgt Jetten. Daarbij doelt hij vooral op de oorlog in Oekraïne door Rusland. Dat ligt op "slechts een paar uur vliegen", zegt hij. "Daar moeten we ons tegen wapenen. Onze vrijheid is onze eigen verantwoordelijkheid." Steun voor Oekraïne is daarom essentieel voor dit kabinet. Het is niet voor niets dat Jetten op de dag van zijn beëdiging direct belde met Oekraïense president Volodymyr Zelensky.
Daar zal nog een robbertje over gevochten worden deze dagen, want die vrijheid heeft een prijskaartje. Een prijs die vooral betaald zal moeten worden door mensen met een laag inkomen, berekende het Centraal Planbureau (CPB) vorige week.
Jetten spreekt over vorig jaar overleden Jan Terlouw
"Een van de meest wijze mensen die ik ooit heb ontmoet, was Jan Terlouw. Mildheid en scherpte gingen hand in hand. Een gesprek met hem voelde vaak als een warm bad en examen doen tegelijkertijd", begint Jetten zijn verklaring.
Jetten heeft zicht de laatste tijd afgevraagd wat Terlouw zou hebben gevonden van de uitkomst van de formatie. "Hij zou superkritisch zijn geweest", grapt de premier, maar Jetten hoopt dat de vorig jaar overleden oud-D66-leider ook dingen zou hebben herkend in de plannen, bijvoorbeeld het zorgen voor een toekomst van "optimisme en realisme" waarin "kinderen het beter krijgen dan hun ouders". Dat is voor Jetten wat politiek "in essentie" moet zijn.
Kamervoorzitter Thom van Campen bedankt eerst iedereen die betrokken was bij de formatie. Hij is blij dat er tempo gemaakt is. Ook legt Van Campen uit dat de Kamer zo niet mag interrumperen bij Jettens eerste toelichting.
Het debat gaat beginnen! Jetten zal zo het woord nemen als alle Kamerleden zijn gaan zitten.
Klaver wil opnieuw verhoging AOW-leeftijd tegenhouden
Klaver laat voor het debat aan NU.nl al weten dat hij opnieuw met een motie komt om de geplande verhoging van de AOW-leeftijd te schrappen. Dat probeerde de GL-PvdA-leider bij een vorig debat ook, maar toen wist hij de oppositie, die een meerderheid heeft, niet te verenigen.
Het gaat nog wel even duren voor Jetten aan zijn regeringsverklaring beginnen. De nieuwe Kamerleden zijn net beëdigd en worden nog volop gefeliciteerd.
Premier Jetten zal zo eerst de regeringsverklaring voorlezen. Daarna gaat de Kamer in debat. Alle partijen, op partij van de maandag afgesplitste Mona Keijzer na, zullen het woord voeren. Het debat kwam te vroeg voor de eenmanspartij van Keijzer.
Het kan best eens erg laat worden. Jesse Klaver van GL-PvdA trapt het debat af, waarna nog vijftien fracties tien tot twintig minuten de tijd krijgen om hun mening te geven op de plannen van Jetten. Daarbij zal volop ruimte zijn voor interrupties.
Rol oppositie belangrijker door minderheidskabinet
Nog een goed punt om te onthouden tijdens dit debat: het kabinet-Jetten heeft in beide Kamers geen meerderheid. Dat betekent dat de bewindspersonen voor al hun nieuwe plannen steun van de oppositie moeten regelen. Naar verwachting zullen er vandaag en morgen nog geen grote toezeggingen gedaan worden, maar het kabinet zal wel een uitgestoken hand moeten bieden. De komende maanden zullen er veel kopjes koffie gedronken moeten worden in het Kamergebouw.
Jetten stelde al dat de aanpak armoede beter moet
Jetten zei eerder deze week in een live-uitzending van de NOS al dat het nieuwe kabinet armoede beter zal moeten aanpakken. Uit doorrekeningen bleek dat het beleid van D66, VVD en CDA zal leiden tot meer armoede.
De premier heeft er vertrouwen in dat het aanpassen van het akkoord op dit punt binnen de coalitie "zonder discussie" zal lukken. "Er zit geen partij in deze coalitie die de armoede wil laten oplopen."
Volgens het CPB zou in 2030 bij ongewijzigd beleid 2,5 procent van de Nederlanders in armoede leven. Door de plannen van de coalitie zou dat armoedecijfer stijgen naar 2,7 procent. De toename is onder meer een gevolg van hogere belastingen op werk en lagere uitkeringen. Ook lopen de zorgkosten op.
Uit de doorrekeningen bleek ook dat de plannen van de coalitie niet voldoende zijn om de eigen stikstofdoelen te halen. De stikstofuitstoot daalt tot 2035 wel, maar niet genoeg. In dit artikel lees je daar meer over. Landbouwminister Jaimi van Essen (links op de foto) moet zorgen dat de stikstofcrisis wordt opgelost.
Doorrekeningen coalitieplannen levert munitie op
Door de plannen van het kabinet-Jetten neemt de verwachte koopkracht de komende jaren af, bleek vorige week uit doorrekeningen van de planbureaus. Voor vrijwel alle inkomensgroepen blijft er nog wel een plusje staan, maar de lagere inkomens worden harder geraakt dan de hogere inkomens.
De oppositie zal die doorrekeningen vandaag vaak noemen, omdat ze laten zien wat de gevolgen van nieuwe maatregelen zijn. Zo bleek uit het onderzoek bijvoorbeeld ook dat de coalitie onder de streep toch niet investeert in ontwikkelingssamenwerking. Hoewel er jaarlijks 257 miljoen euro voor wordt uitgetrokken, gaat ongeveer hetzelfde bedrag de komende jaren vanuit dat potje naar asielopvang. Dat wordt ook wel een "ombuiging" genoemd.
Eerder debat stond in teken van AOW-plannen
Hoewel de Kamer vandaag en morgen voor het eerst debatteert met het kabinet-Jetten, is het niet de eerste keer dat in de plenaire zaal gedebatteerd wordt over de kabinetsplannen. Een week na de presentatie van het coalitieakkoord vond er ook al een debat plaats, met toenmalig informateur Rianne Letschert. Zij is nu minister van Onderwijs.
Tijdens dat debat was het kabinet-Schoof nog in functie en was Rob Jetten nog fractievoorzitter van D66. Wel legde de oppositie hem en zijn coalitiegenoten Yesilgöz (VVD) en Bontenbal (CDA) al het vuur aan de schenen. Er was vooral veel kritiek op de AOW-plannen van de coalitie. Een motie om die al tegen te houden kreeg toen net geen meerderheid. Jetten zal de kritiek vandaag opnieuw moeten pareren.
Kabinet-Jetten maandag beëdigd
Koning Willem-Alexander heeft de bewindspersonen van het nieuwe kabinet afgelopen maandag beëdigd. Vandaag maken ze kennis met de Tweede Kamer, al voert alleen premier Jetten het woord tijdens het debat. De rest van de ministers en staatssecretarissen zitten allemaal in het zogenoemde Vak K te luisteren.