Een snelcursus poetinisme, dat is The Wizard of the Kremlin, naar de bestseller van Giuliano da Empoli, met Jude Law als Vladimir Poetin. De Franse cineast Olivier Assayas laat alle sleutelmomenten voorbijkomen, maar is het meest gefascineerd door de propagandamethoden. ‘Internet was het wapen van de armen.’
is filmredacteur van de Volkskrant.
Olivier Assayas (71) maakt er geen geheim van. Het liefst had hij The Wizard of the Kremlin in Rusland gedraaid, met een Russische cast, die ook gewoon Russisch spreekt. Maar ja, dat gaat niet.
‘Onmogelijk, ondenkbaar…’, mompelt de gerenommeerde Franse cineast, op bezoek in Rotterdam voor de voorpremière van zijn nieuwe politieke thriller. ‘We moesten Rusland nabootsen in Letland. En gezien het budget (20 miljoen euro, red.) móét er in de film Engels worden gesproken. Je hebt geen keuze. Of je maakt ’m in het Engels, of je maakt ’m niet.’
En zo worden de Russen vertolkt door bekende westerse acteurs. Jude Law als Poetin, alias ‘de tsaar’. En Paul Dano als diens doortrapte adviseur Vadim Baranov, de spindoctor en Poetinsouffleur die jarenlang invloed heeft op de macht, tot ook hij in ongenade valt. De schimmige ‘wizard’ uit de titel is losjes gebaseerd op Poetins oud-strateeg Vladislav Soerkov, die, met een andere naam, het onderwerp werd van de roman Le mage du Kremlin uit 2022 van de Italiaans-Zwitserse essayist Giuliano da Empoli.
In zijn verfilming, die met een duur van 156 minuten ook prima kan dienen als miniserie, vertelt Assayas de wordingsgeschiedenis van de moderne totalitaire Russische staat, van de vroege jaren negentig tot vlak voor de inval in Oekraïne. Eerst het hedonisme, de plotse rijkdom: hoe de oligarchen de onbekende Vladimir Poetin naar voren schuiven als opvolger van de afgetakelde Jeltsin, in de veronderstelling dat ze die kleurloze ex-KGB’er wel in toom kunnen houden.
Alle sleutelmomenten komen voorbij: het zinken van Koersk, de oorlog tegen Tsjetsjenië, de annexatie van de Krim. Maar ook de heimelijke, door Baranov aangestuurde en tegen het Westen gerichte informatieoorlog, gevoerd vanaf ’s werelds eerste ‘bot farms’: legertjes dataspecialisten die de (sociale) media voeden met leugens en manipulatie.
‘Wat mij het meest intrigeerde aan het boek van Da Empoli’, zegt Assayas, ‘is dat hij de opkomst van de moderne propaganda blootlegde, vrij van feiten. De transformatie in de politiek met betrekking tot internet en sociale media. Het kwam daar in Rusland op, om zich vervolgens over de hele wereld te verspreiden.’
Rusland lag voor op het Westen?
‘Dat is wat zijn boek laat zien. Kijk, propaganda via internet, met trollen en hackers, is een goedkoop middel. En Rusland is niet rijk of machtig. Ja, het heeft macht middels een arsenaal aan nucleaire wapens, maar economisch valt het land uit elkaar. En dus koos men voor internet, het wapen van de armen. En zó nieuw is dat ook weer niet: de inzet van propaganda tijdens de Eerste Wereldoorlog draaide óók om nepnieuws en leugens. De middelen veranderen wel, de middelen veranderen constant. Verder kun je alles al leren als je Machiavelli leest, of Sun Tzu.’
Kende u de echte wizard en Poetinfluisteraar, Vladislav Soerkov?
‘Hooguit vaag. Ik wist wel dat Giuliano da Empoli zijn personage Baranov losjes op een echt persoon had gebaseerd, maar pas toen ik aan het script werkte kreeg ik meer zicht op Soerkov, die toen ook wat interviews gaf voor de internationale pers. Toen dacht ik wel: oké, hij bestaat echt. En hij is nog erger dan hoe wij hem afschilderen in onze film.’
Paul Dano, die in zijn rol als Baranov ook als verteller in de film dient, werd onlangs in een podcast geschoffeerd door Quentin Tarantino. De Amerikaanse cineast noemde de acteur een van de beroerdste in het vak: het ‘zwakke element’ in Paul Thomas Andersons meesterwerk There Will Be Blood. Het veroorzaakte nogal wat heisa in de pers.
Assayas: ‘Uiteindelijk pakte het in zijn voordeel uit: Paul kreeg zo veel aardige reacties, uit alle hoeken van de wereld. Ik bewonder Quentin Tarantino, hij is een groot en zelfs belangrijk filmmaker. Tarantino is geen idioot, maar wel een pestkop. Een treiteraar. Hoe hij Paul aanviel, is hoe Donald Trump zijn vijanden aanvalt. Schandalig, vind ik.’
Wat maakt Jude Law zo geschikt als Poetin?
‘Eerst overwoog ik om een dubbelganger te zoeken, iemand die echt op Poetin lijkt. Maar als je de vele lagen van Poetin wilt tonen, heb je een groot acteur nodig. En Jude is een groot acteur, zo simpel is het. Ik kende hem al een beetje, we zaten eens samen in een jury op een filmfestival. En hij hoeft Poetin ook niet na te doen. Het gaat erom dat je toont wat voor iemand Poetin is, dat je laat zien waar hij voor staat.’
Een rode draad in Poetins politieke carrière, ook in uw film, is dat iedereen hem steeds weer onderschat.
‘En dat is ook wat hem drijft, denk ik. Hij voelt zich vernederd. Hij heeft het idee dat Rusland verzwakt is door de val van de Sovjet-Unie. Poetin heeft een minderwaardigheidscomplex, zoals veel mensen die zich bezighouden met een totalitaire vorm van politiek. Poetin is iemand die zonder scrupules het meest kwaadaardige van de moderne politiek belichaamt. Een eenvoudig antwoord, maar iets beters kan ik niet bedenken.’
The Wizard of the Kremlin draait vanaf vandaag in de Nederlandse bioscopen. Lees hier de recensie (★★★★☆) van Volkskrant-recensent Pauline Kleijer.
NB HIER VERWIJZEN NAAR RECENSIE OP DE 10/11
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant