Een Europees fonds om iedere vrouw toegang te geven tot abortus: de organisatie My Voice, My Choice lobbyt er al jaren voor. Donderdag maakt Brussel bekend dat het burgerinitiatief zeer waarschijnlijk niet wordt beloond, tot verdriet van de activisten.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met als specialisme sociale ongelijkheid.
Een bericht over de mogelijke terugkeer van popster Miley Cyrus in de televisieserie Hannah Montana, een emancipatoire quote van popster Olivia Rodrigo en een filmpje waarin Donald Trump op de hak wordt genomen. Wie het Instagram-account My Voice, My Choice bekijkt, zou het idee kunnen krijgen op een luchtige pagina met memes te zijn gestuit. Maar achter het account, dat ongeveer een miljoen volgers telt, gaat een collectief jonge vrouwen schuil dat in Brussel al drie jaar lobbyt voor betere abortustoegang.
Voor de 33-jarige Sloveense activist Nika Kovač is het daarom een zenuwslopende week. Donderdag horen zij en haar medeactivisten van het My Voice, My Choice-collectief of hun jarenlange lobbywerk zijn vruchten afwerpt. Te veel vrouwen in Europa hebben volgens het collectief geen of nauwelijks toegang tot abortus.
Drie jaar geleden benaderde Kovač, antropoloog en socioloog, haar netwerk met het idee abortustoegang in de hele Europese Unie te verstevigen. Geschokt was ze destijds door de beslissing van het Amerikaanse Hooggerechtshof in 2022 om een streep te zetten door federale abortuswetgeving. ‘Het was voor het eerst dat we duidelijk zagen hoe al bevochten rechten van vrouwen afgenomen kunnen worden en we wilden er alles aan doen om ervoor te zorgen dat Europese vrouwen hiertegen zijn beschermd’, vertelt Kovač over de telefoon.
Ze mobiliseerde gelijkgestemden in andere Europese landen – aanvankelijk voornamelijk oude studievrienden – en benaderde lokale vrouwenrechtenorganisaties. Vanuit Nederland steunt onder meer Ava, de Nederlandse cliëntenbelangenorganisatie voor abortus, het initiatief. Het is daarmee een van 170 organisaties die zich erbij hebben aangesloten.
‘Ik maak me in toenemende mate zorgen over de toegankelijkheid van abortus in Europa. Er is namelijk een verschil tussen wat er wettelijk mogelijk is en de hulp die vrouwen daadwerkelijk krijgen’, zegt Ava-voorzitter Alina Chakh. ‘In Italië is het bij wet bijvoorbeeld toegestaan, maar steeds minder artsen leveren die zorg op grond van hun eigen overtuiging. In Polen is het bij wet verboden, maar er zijn veel netwerken die vrouwen alsnog met abortus helpen.’
Abortus valt onder de nationale zorgwetgeving, waarover de EU niets te zeggen heeft. Een initiatief om het abortusrecht in de hele EU te verankeren, zou op weerstand stuiten bij de conservatieve lidstaten en daarmee kansloos zijn, dacht Kovač. Dat bleek ook tijdens debatten over het initiatief: rechts-conservatieve partijen in het Europees Parlement keerden zich er fel tegen. De Duitse Christine Anderson, die namens de rechts-radicale AfD in het parlement zit, repte over ‘Europees betaald abortustoerisme’.
My Voice, My Choice bedacht daarom een andere route: een vrijwillig Europees abortusfonds waaraan welwillende lidstaten kunnen bijdragen. Vrouwen die in hun thuisland geen toegang hebben tot abortus, omdat dit bijvoorbeeld niet is toegestaan, zouden die via het fonds in het buitenland vergoed kunnen krijgen. Nederland doet zoiets al: Nederlandse klinieken behandelen op jaarbasis zo’n 3.100 vrouwen uit het buitenland met een abortus, becijferde expertisecentrum voor seksualiteit Rutgers.
In het zogenoemd Europees burgerinitiatief zag de Sloveense een kans. Dat initiatief voorziet erin dat wie genoeg medestanders uit zes andere Europese landen weet te mobiliseren, kan afdwingen dat de Europese Commissie zich over het plan buigt in Brussel. Sinds dat instrument in 2012 in werking trad, werden zo’n 120 initiatieven geregistreerd. Slechts twaalf ervan haalden de eindstreep en kregen een diplomatieke ‘ja’ of ‘nee’ te horen.
Om überhaupt antwoord te krijgen, geldt een drempel van één miljoen handtekeningen van Europese burgers. Die vergaarden Kovač en co door een socialemediastrategie op te tuigen. Een van de Nederlandse vrouwen die een handtekening zette, is Lidewij Baart, verbonden aan de nieuwe Dolle Mina’s. ‘Ik ben voor zelfbeschikkingsrecht voor vrouwen, en dat betekent niet alleen vrouwen in Nederland, maar wereldwijd.’
Ze volgt de Instagrampagina al ruim twee jaar en vindt dat My Voice, My Choice het slim heeft aangepakt: ‘Hun huisstijl is heel herkenbaar, hun logo is een emoji van twee vingers die samen een hartje vormen. Ik zag dat mensen dat bij protesten overnamen.’
Baart zette haar handtekening uit solidariteit: ‘Je kunt abortus wel verbieden, maar het verdwijnt toch niet. Het enige wat verdwijnt, is een veilige procedure en dat kost levens.’
Het plan is een juridisch en politiek mijnenveld gebleken, verzucht Kovač telefonisch. Het fonds kon afgelopen december weliswaar rekenen op steun in het Europees Parlement, het uiteindelijke besluit ligt bij de Commissie. Zonder groen licht daarvan blijft het fonds, ondanks de 1,2 miljoen handtekeningen, in een Brusselse lade liggen. Dat oordeel wordt donderdag verwacht.
De jarenlange pogingen van Kovač en haar medestrijders ten spijt ziet het er niet gunstig uit. Uit een conceptreactie, ingezien door de Volkskrant, blijkt dat er geen apart Brussels fonds voor abortus komt. De Commissie wijst er wel op dat de lidstaten al toegekend EU-geld mogen gebruiken voor abortuszorg, mits dit binnen hun eigen nationale wetgeving past.
Voor vrouwen in landen met een verbod verandert daarmee dus vooralsnog niets. Het doet Kovač pijn, zegt ze. ‘Mijn land, Slovenië, is een van de eerste landen die abortus heeft verankerd in de grondwet. Toen ik er zelf ooit gebruik van moest maken vanwege mijn gezondheid, kon dat. Bovendien was het veilig en gratis. Ik kon me toen niet voorstellen hoe ellendig het zou zijn om in een land te wonen waar dit illegaal is.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant