‘Paaz’, over een jonge vrouw die op een psychiatrische afdeling belandt, is gebaseerd op het autobiografische boek van Myrthe van der Meer. De balans tussen komedie en ernst die zij zo goed treft, heeft regisseur Anne de Clercq ook te pakken.
is filmrecensent en schrijft een column over hedendaagse beeldcultuur.
Eén nachtje dan. Misschien twee. Want het is eigenlijk een misverstand dat Emma hier op de gesloten psychiatrische afdeling van een ziekenhuis verblijft. Al haar collega’s van de uitgeverij zijn immers een beetje overspannen, en die zitten hier toch ook niet? En iedereen fantaseert toch over de dood?
Net als Emma doet de film Paaz zich stukken opgewekter voor dan die eigenlijk is. Het is de verfilming van het gelijknamige autobiografische boek van Myrthe van der Meer, die ook meeschreef aan het scenario. Dankzij haar unieke balans tussen komedie en ernst bij het beschrijven van haar opname op de paaz (Psychiatrische Afdeling van een Algemeen Ziekenhuis) werd dat een bestseller.
De verfilming van Anne de Clercq mikt op eenzelfde soort evenwicht. In de film bijvoorbeeld raakt Emma in de kliniek hoe langer hoe meer geobsedeerd door de kippenencyclopedie die ze voor haar werk moest redigeren. ‘Therapeutisch in contact blijven met de werkelijkheid’ noemt ze dat. Maar het prikbord op haar kamer wordt een soort evidence board over kippen en de dictafoon waarin ze kippenweetjes inspreekt, grijpt ze vast als een reddingsboei. Sterk gevonden: het is grappig, maar met een verontrustende ondertoon.
Actrice Gaite Jansen treft als Emma precies de juiste toon. Ze maakt gebruik van haar excellente komische timing, maar dat gaat nooit ten koste van het personage. Ze kan manisch lachen, terwijl haar ogen niet meedoen. Hoe meer Emma zich realiseert dat er wél echt iets met haar aan de hand is, dat ze zo lang een masker heeft gedragen dat ze niet meer weet wie eronder zit, hoe meer rust en droefenis er in haar spel kruipen.
Bij vlagen begint in Paaz de vrolijkheid wel wat te overheersen, met nachtelijke spelletjes pingpong, trossen ballonnen en een ontsnapping met een olijk muziekje eronder. Maar nét op tijd maakt iemand dan weer een losse opmerking over het leegdrinken van een fles bleek. Jonas Smulders speelt bovendien een medepatiënt die even charmant als onvoorspelbaar is, op het griezelige af.
Sowieso is het een stel fijne acteurs (Bianca Krijgsman, Joke Tjalsma) dat de paaz-bewoners speelt. Ze worden neergezet als (redelijk) normale mensen, die net als Emma simpelweg even de richting kwijt zijn. De Clercq laat zien dat het niet iedereen lukt zichzelf weer op de rit te krijgen. Weg van de paaz betekent nog niet dat je er nooit meer terugkeert.
Het instituut zelf wordt al even liefdevol neergezet. Een kleurrijke plek om op adem te komen is het, waar het verplegend personeel (Georgina Verbaan) alleen het beste met de patiënten voor heeft. De enige die Emma moet zien te overwinnen is zichzelf.
Echt zwaar maakt Paaz het de kijker niet, in deze film over suïcide en depressie. Maar juist daardoor is het een toegankelijke publieksfilm die mentale problemen ontdoet van het stigma van gek of eng.
Komisch drama
★★★★☆
Regie Anne de Clercq
Met Gaite Jansen, Georgina Verbaan, Jonas Smulders, Bianca Krijgsman
107 min., in 118 zalen.