Nu er oorlog dreigt tussen Amerika en Iran, vrezen de Arabische buurlanden voor een regionale escalatie. Libanon kan gemangeld raken tussen de grootmachten, en ook de Golfstaten vrezen ervoor doelwit te worden. ‘Oorlog is de ergste optie.’
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Voor de tweede keer binnen een jaar tijd dreigt er een militaire confrontatie tussen Amerika en Iran, en dus groeit de nervositeit in de omringende Arabische landen. Niemand weet wat de Amerikaanse president Donald Trump gaat doen. Maar mocht het tot bombardementen in Iran komen, dan zijn de gevolgen voor de rest van het Midden-Oosten fors, onvoorspelbaar en niet noodzakelijk positief.
Vooropgesteld: Trump wekt nog altijd de indruk geen besluit te hebben genomen. De vloot die hij naar de regio heeft gestuurd, is de grootste die Amerika sinds de Irak-inval (2003) in het Midden-Oosten heeft gehad – een veeg voorteken. Toch ontmoeten de Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner komende donderdag in Genève ‘gewoon’ hun Iraanse collega Abbas Aragchi (Buitenlandse Zaken) voor een derde – en mogelijk beslissende – ronde onderhandelingen over Irans atoomprogramma. ‘Ik heb liever een akkoord dan geen’, schreef Trump maandag op zijn Truth Social-account. ‘Maar als we geen akkoord bereiken, zal dat een zeer slechte dag zijn voor dat land (Iran, red.) en, helaas, voor zijn volk.’
Bij de buurlanden is de voornaamste angst dat een eventuele oorlog niet beperkt zal blijven tot Iran. Zo is het denkbaar dat de Iraanse Revolutionaire Garde zijn bondgenoten in de regio inschakelt, en dan met name Hezbollah (Libanon) en de Houthi’s (Jemen), twee groeperingen waarop Teheran aanzienlijke invloed heeft. Eind januari dreigden de Houthi’s met nieuwe aanvallen op schepen in de Rode Zee, in het geval Trump zou besluiten Iran te bombarderen. Ook een aantal pro-Iraanse groeperingen in buurland Irak zegt klaar te zijn om hun broodheren te helpen.
Libanezen hebben extra redenen om nerveus te zijn, omdat ze direct grenzen aan de meest oorlogsgezinde partij in het hele krachtenveld, te weten Israël. Maandag evacueerden de VS een aanzienlijk deel van hun ambassadepersoneel in Libanon, hetgeen erop wijst dat Washington er rekening mee houdt dat een oorlog naar dat land over kan slaan.
Dat laatste heeft niet zozeer te maken met een mogelijke Iraanse vergelding op Israël (die kans is klein), maar vooral met Israëls eigen calculaties. Voor premier Benjamin Netanyahu is het een verkiezingsjaar, en in aanloop naar de stembusgang wil hij maar wat graag een militaire trofee in de wacht slepen. Als dat niet in Iran kan (samen met de VS), dan wellicht in Libanon. ‘Mocht er géén Amerikaanse aanval op Iran plaatsvinden’, zo zei een diplomatieke bron tegen de Libanese krant L’Orient le Jour, dan zou Israël zijn luchtoorlog tegen Hezbollah kunnen ‘intensiveren’.
Andere risico’s zijn er ook. De Amerikanen hebben militaire bases in vrijwel alle Arabische Golfstaten, van Saoedi-Arabië tot Koeweit en van Bahrein tot Qatar. Eerder liet het bewind van opperste leider Ali Khamenei weten dat men in een oorlogsscenario zou terugslaan richting zulke bases, uiteraard zonder te zeggen welke. Met name Qatar zal zich zorgen maken: in juni vorig jaar werd de Amerikaanse vliegbasis al-Udeid door Iran met raketten bestookt. Aan die barrage gingen waarschuwingen vooraf, zodat de Amerikanen hun soldaten konden weghalen en er geen slachtoffers vielen. Het was een symbolische klap, een ‘escalatie om te de-escaleren’.
Hoewel de schade meeviel, willen de Golfstaten tegen iedere prijs voorkomen dat het weer tot zo’n aanval komt. Het kan zelfs erger: in 2019 belandden Saoedische olieraffinaderijen in de Iraanse vuurlinie, een klap die jarenlang na-echode. Niet voor niets heeft het Saoedische koningshuis gezegd dat het luchtruim onder geen beding gebruikt mag worden door Amerikaanse straaljagers.
Instabiliteit schrikt investeerders af en dat is voor Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië een ramp. Ze weten dat de Iraniërs in een handomdraai de Straat van Hormuz af kunnen sluiten en zo de olie-export vanuit de andere Golfstaten kunnen lamleggen. Zo’n economische optater zou over de hele wereld worden gevoeld.
Dat de Golfstaten op termijn af willen van het Iraanse regime is bekend, maar het is de manier waarop die telt. Een langdurige bommencampagne zou tot chaos kunnen leiden of een burgeroorlog, naar analogie van Syrië. Iran kent talloze minderheden (onder meer Koerden, Azeri’s en Baloetsjen) en geen verenigde binnenlandse oppositie. Landen als Saoedi-Arabië verkiezen daarom – in de woorden van een regionale analist – het huidige ‘verzwakte maar functionerende Iran’ boven een ‘gewond, woedend en onvoorspelbaar’ Iran.
Samen met Turkije en Oman gaat Saoedi-Arabië voorop in de diplomatie. De ramadan zou een tijd moeten zijn voor bezinning, redeneert men, niet voor oorlog. ‘Alle opties zijn beroerd’, vatte een Saoedische commentator de stemming samen in het toonaangevende al-Sharq al-Awsat. ‘Maar oorlog is de ergste.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant