Mona Fastvold |interview ‘The Testament of Ann Lee’ belicht in musicalvorm het leven van de vrome en kuise oprichtster van een achttiende-eeuwse religieuze sekte, The Shakers. Zij danken hun naam aan hoe ze al sidderend en dansend hun zonden bekenden en hun liefde voor God uitten.
Amanda Seyfried in 'The Testament of Ann Lee'.
De nieuwe film van de Noorse actrice en filmmaker Mona Fastvold klinkt als een ironische stunt, schreef filmvakblad Variety na de première in Venetië: een musical over het leven van de vrome en kuise oprichtster van een achttiende-eeuwse religieuze sekte. Maar wie de hoogst originele biopic over de Shakers bekijkt, een christelijke groepering die haar naam kreeg door hoe ze al sidderend, dansend en zingend hun zonden bekenden en liefde voor god uitten, ziet een film die allesbehalve ironisch is. Via zang en dans wordt in The Testament of Ann Lee „oprecht, inventief én ontroerend” iets verteld over een opmerkelijk utopisch experiment in de Amerikaanse geschiedenis. Als regisseur Fastvold in Venetië praat over Ann Lee (1736-1784), valt ook meteen haar bewondering op voor de vrouw die vanuit Manchester met een klein groepje Shakers naar de VS trok om daar een Shaker-nederzetting te beginnen. Fastvold is areligieus opgevoed en onderschrijft niet alle ideeën van Lee – Lee had van kinds af aan bijvoorbeeld een sterke afkeer van seks, ook op latere leeftijd zag ze het als de wortel van alle kwaad. Maar de Noorse werd geraakt door hoe ‘moeder’ Ann Lee leiding gaf in een door mannen gedomineerde wereld, met empathie en vriendelijkheid.
Decennia voor de slavernij werd afgeschaft in de VS en vrouwen stemrecht kregen werd er in de communes van de Shakers al geen onderscheid gemaakt op basis van geslacht of afkomst en was er veel empathie voor kinderen. Fastvold snapt dus niet waarom de Shakers geen grotere plek innemen in de Amerikaanse geschiedenisboeken, terwijl Ann Lee „een van de grootste utopische gemeenschappen in de Amerikaanse geschiedenis creëerde”. Fastvold: „Hoewel dit een experiment met gebreken was. Ik wil dat mensen denken: Moet ik dit kennen? Heb ik iets gemist in de geschiedenisles?”
De Shakers, in hun begindagen Shaking Quakers genoemd, zijn naast hun vroomheid en arbeidsethos, vooral bekend om hun extatische erediensten. In The Testament of Ann Lee zien we hen via repetitieve bewegingen, krachtige uitademingen en zang in soms dagenlange trance raken. Fastvold sleept kijkers via wervelende danssequenties en de op Shakerhymnes geïnspireerde muziek van Oscarwinnaar Daniel Blumberg regelmatig mee in hun extase. Wat je op het scherm ziet en hoort is een combinatie van opnames uit workshops van wat er daadwerkelijk op set is gefilmd of ingezongen in een studio, vertelt Fastvold in Venetië. „We begonnen met repeteren en workshops een jaar voor de opnames, daar ligt de kern van wat je ziet en hoort. Daar begon Amanda [Seyfried] en de rest van de cast te werken met de choreograaf. En daar begonnen we ook al muziek en het geluid op te nemen en te experimenteren met de liederen.” Iedereen, ook Seyfried, was altijd echt aan het zingen benadrukt Fastvold. „Veel van wat werd opgenomen in de workshops belandde in de uiteindelijke film.”
Fastvold werkte voor het script samen met haar echtgenoot Brady Corbet – ze schreven eerder ook het Oscargenomineerde scenario voor zijn historische epos The Brutalist. Veel van wat er over de echte Ann Lee bekend is, blijft giswerk of legende. Corbet en Fastvold kozen ervoor ook de meest parabel-achtige elementen uit de overlevering zonder cynisme in beeld te brengen. Zo worden de rauwe gebeurtenissen uit Ann Lee’s leven, ze verloor vier kinderen voor hun eerste levensjaar en werd zeer hardhandig vervolgd en gevangengezet, even realistisch verbeeld als haar Bijbelse visioenen. Meer Shakerpersonages hebben in de film trouwens visioenen. In een vrij ludieke, maar bloedserieus gespeelde scène zien we een van Ann Lee’s volgelingen, John Hocknell (David Cale) achter zijn eigen vinger aanrennen die onbeheersbaar als een rondfladderende vlinder beweegt en zo de weg wijst naar de beste plek om een commune te beginnen.
Deze parabelachtige elementen worden volop gecombineerd met musicalmomenten. Waren er zaken uit het leven van Ann Lee die Fastvold moeilijker in beeld kon brengen omdat ze haar film als een musical vormgaf? „Nee, ik denk dat de vorm ons alleen heeft geholpen en dat er eigenlijk ook geen andere manier was om dit verhaal te vertellen: de Shakers leefden op een hele muzikale en bewegingsgerichte manier. Ze konden echt overvallen worden door de Heilige Geest en in zang uitbarsten. Er zijn zoveel beschrijvingen met zinnen als ‘Toen legde ze haar handen op hem en begonnen ze allebei te schudden, en ze schudden en bewogen twee uur lang. En daarna viel hij op de grond en vloog zijn voet omhoog’. Of verhalen over hoe Ann Lee urenlang krachtig zong en iedereen zich daardoor vervuld voelde van de Heilige Geest.”De enige momenten waarbij ze bewust afweek van de verhalen over Ann Lee, gingen over de ontberingen die ze tijdens haar leven heeft doorstaan, zegtFastvold. „Mishandelingen, het van haar lichaam scheuren van haar kleren, menigten die haar achterna zaten. Het kwam steeds terug, opnieuw en opnieuw. Maar ik wilde niet zwelgen in dat geweld, dat voelde respectloos. Dus ik laat het één keer zien, in een lange scène die eerlijk en bruut is, dat vond ik voldoende om haar lijden te begrijpen.” In haar film zien we inderdaad tegen het einde hoe de Shakerenclave wordt aangevallen, de gelovigen worden gemarteld en Ann Lee zelf wordt aangerand – om te controleren of ze geen man is.Fastvold raakte zelf gefascineerd door de Shakers na het horen van een hymne met referenties aan Ann Lee geschreven door de Afro-Amerikaanse Patsy Roberts, een voormalige tot slaaf gemaakte die werd vrijgekocht door de Shakers. Ze hoorde de hymne tijdens de research voor haar vorige film, The World to Come, over de liefde tussen twee eenzame buurvrouwen, ergens in de wildernis aan de Amerikaanse oostkust rond 1850.Waar komt haar interesse in dit deel van de Amerikaanse geschiedenis vandaan? Ze groeide zelf op in Noorwegen. „Deze film speelt wel eerder dan The World to Come, dit is midden jaren 1750 tot het einde van die eeuw. Wat ik ontdekte over deze periode is dat ze iets nieuws probeerden vorm te geven.” Fastvold ziet parallellen met de huidige tijd. „We staan ook op de rand van een nieuwe wereld, deze maal met technologische ontwikkelingen die we proberen te begrijpen en waarin we proberen te navigeren. Het heeft dus wel wat van het Wilde Westen wat we nu ervaren: de anarchie, het gevaar, de ontdekkingen, de naïviteit. Misschien word ik daarom ertoe aangetrokken? Al kan ik het ook niet helemaal uitleggen waarom ik er zo obsessief mee bezig ben en het gevoel had dat ik deze film moest maken.”
Waarna ze grappend toevoegt: „Ik ben als David Cale en zijn vinger, ik volg en vraag me af ‘waar brengt dit me heen?’. Naar hier!”