Zelden nam een zaak over racisme in het voetbal zo’n publicitaire vlucht als na de rel rond de wedstrijd Benfica - Real Madrid vorige week. Ook in het betaald voetbal in Nederland zijn er geregeld incidenten.
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
Gianluca Prestianni van Benfica is vanwege vermeend racisme jegens Vinícius Júnior door de Uefa geschorst voor de topper tegen Real Madrid van woensdag. En Wolverhampton Wanderers uit de Premier League openbaarde dit weekeinde racistische uitingen tegen spits Tolu Arokodare, door de grove beledigingen te delen op sociale media.
De strijd tegen racisme in het voetbal is hevig, met grote woorden en steeds meer ook met daden. Gianluca Prestianni is nog niet veroordeeld, maar hangende het onderzoek van de Uefa wel geschorst voor Real Madrid - Benfica, vanwege mogelijk racisme jegens Vinícius. De wedstrijd in de tussenronde van de Champions League is nu zeer beladen door de alsmaar uitdijende rel na de wedstrijd in Lissabon.
Zelden nam een zaak over racisme in het voetbal zo’n publicitaire vlucht, mede omdat er twee topspelers bij betrokken zijn: dribbelaar Vinícius en ploeggenoot en getuige Kylian Mbappé. Racisme in het voetbal is al decennialang een thema, en Vinícius is een van de weinigen die de problematiek voortdurend aan de orde stellen. Maar hij is lang niet de enige die opstaat.
Bij Wolverhampton Wanderers maakte de Nigeriaanse international Tolu Arokodare melding van racisme door socialemediagebruikers nadat hij een strafschop had gemist in het duel tegen Crystal Palace. Hij vroeg zich af hoe het mogelijk is dat mensen dat zomaar kunnen doen zonder straf. Zijn club Wolves zette een aantal van die beledigingen met naam en toenaam online, in een weekeinde met meerdere gevallen van racisme in Engeland, bij Romaine Mundle (Sunderland), Hannibal Mejbri (Burnley) en Wesley Fofana (Chelsea).
De Uefa, Fifa en andere bonden dreigen met zware straffen, maar worstelen vaak met de bewijslast. Hier en daar wordt vooruitgang geboekt. De KNVB heeft al in 2020 een veelomvattend plan gelanceerd en stelt, op grond van recent onderzoek en na intensieve campagnes, dat ondervraagden in enquêtes stelliger worden in hun afwijzing van racisme langs en op de velden. Ze durven eerder daders aan te spreken, mede dankzij acties van de bond om het bewustzijn te vergroten en eventueel anoniem melding te maken van misstanden. De focus in het plan is langzaam verlegd van bewustwording naar gedragsverandering.
De KNVB deed recent gedurende vijftien maanden onderzoek als onderdeel van de actie ‘Discriminatie = kansloos’, waaruit blijkt dat mensen, ook langs de amateurvelden, stelliger zijn in hun afwijzing van racisme en anderen erop durven aan te spreken. De percentages stijgen significant.
De KNVB experimenteert momenteel ook met supergevoelige apparatuur in stadions, om wangedrag op de tribunes te kunnen opsporen en eventueel stadionverboden tot tien jaar op te leggen. De bewijsvoering is vaak lastig, omdat mensen opgaan in de anonimiteit van de massa. Binnenkort hoopt de bond resultaten van onderzoek daarnaar te presenteren.
Maar wat doe je als je prof bent en voetbalt in het schijnsel van de mondiale publiciteit? Dan is het dus genoeg geweest op een gegeven moment, zei sterspeler Kylian Mbappé vorige week na Benfica - Real Madrid (0-1). De Fransman ging alvast op de stoel van de tuchtrechter zitten en oordeelde dat Gianluca Prestianni van Benfica een straf verdiende en wat hem betreft niet welkom was in Bernabéu, voor de tweede wedstrijd. Hij had persoonlijk gehoord wat de speler zei, verklaarde hij. Op dat punt krijgt Mbappé zijn zin. Prestianni is maandag in elk geval voor één duel geschorst, zo bepaalde de Uefa.
Wat er gebeurde vorige week? Prestianni zei iets tegen Vinícius, na diens extatische en in sommige ogen provocerende juichen na een schitterend doelpunt. In de commotie zou hij Vinícius hebben uitgescholden voor ‘mono’, aap. Vinícius meldde zich meteen bij scheidsrechter François Letexier, die de wedstrijd tijdelijk staakte. Dat kan volgens een nieuw protocol door twee armen gekruist omhoog te houden. Dat gebaar is relatief nieuw, en moet de bekendheid krijgen van het teken van de VAR.
Vervolgens ontstond een hele reeks van beschuldigingen over en weer, tot aan de dreiging van rechtszaken toe. Prestianni, die Mbappé en Vinícius voor de rechter wil dagen vanwege valse beschuldigingen, ontkende categorisch. Volgens de Amerikaanse tak van ESPN zei hij van achter het shirt overigens iets anders (‘maricon’, flikker), een belediging voor de lhbti-gemeenschap. Ook dat is strafbaar, valt in de statuten van de Uefa te lezen, en kan leiden tot tien duels schorsing.
De zaak heeft ongekende reuring veroorzaakt, omdat racisme in het voetbal bijna niet uit te roeien is. Met name spelers van kleur moeten het ontgelden, terwijl ze in kwalitatief en kwantitatief opzicht steeds sterker zijn vertegenwoordigd op het veld.
Maar ook steeds vaker verheffen ze hun stem. Vincent Kompany, de trainer van Bayern München met Congolese wortels, hield vorige week na het incident een ruim twaalf minuten durend gloedvol betoog tegen racisme. De Belg had onder meer kritiek op de bagatelliserende reacties van Benfica-trainer José Mourinho, die ook het juichen van Vinícius veroordeelde, terwijl hijzelf toch een specialist is in provocerend juichen. Mourinho stelde dat Benfica nooit een racistische club kon zijn, want is de met een standbeeld voor het stadion geëerde zwarte clublegende Eusebio geen icoon?
Kompany veegde al die opmerkingen met welbespraaktheid van tafel. Hij sprak over racisme in zijn eigen loopbaan, maar ook over zijn vader, die behoorde tot een anonieme generatie zonder stem, die probeerde zo stil en onopvallend mogelijk in de samenleving op te gaan om zo problemen te vermijden. Maar de nieuwe generatie voetballers wil haar stem laten horen.
Kompany kreeg alom bijval, ook van Humberto Tan, voorzitter van de Commissie Mijnals, die zich in opdracht van de KNVB inzet voor de strijd tegen racisme en discriminatie. Tan stelt dat hij zich ‘volledig schaart’ achter de woorden van Kompany. ‘De reactie van Benfica is ook absurd. Viní juicht raar, dus…? Ook Mourinho’s reactie over Eusebio is raar. Het is goed dat de Uefa actie onderneemt. Meerdere spelers zeggen te hebben gehoord wat Prestianni heeft gezegd en dat hij zijn mond bedekte, is ook geen aanbeveling.’
Voormalig international Clarence Seedorf, als tv-analist aanwezig bij Benfica - Real, roemde het besluit van de scheidsrechter om de wedstrijd voor tien minuten stil te leggen om zo de gemoederen tot bedaren te brengen. Seedorf was betrokken bij de opzet van een speciaal panel van de Fifa, dat heeft geleid tot een protocol waarvan het teken van de scheidsrechter om tijdelijk te staken een uiting is. Zeker is dat de tijd van zwijgen voorbij hoort te zijn, ook volgens Seedorf, die nog even naar de spelersbus van zijn oude club Real ging om Vinícius te steunen. ‘Het is een opvoedkundig proces’, aldus Seedorf vorige week. ‘Dit is onze wereld, dit is ons spel, voetbal. We zullen dat samen moeten beschermen.’
Ook in het betaald voetbal in Nederland zijn er geregeld incidenten, al heeft de KNVB het gevoel dat het aantal afneemt in vergelijking met bijvoorbeeld twintig of dertig jaar geleden. Destijds werd het minder gemeten. Een woordvoerder: ‘Als je de laatste vijftien seizoenen op een rij zet, is gemiddeld drie tot vier keer per seizoen een discriminerend spreekkoor geregistreerd.’ Het gaat daarbij om ongeveer duizend wedstrijden in de eredivisie voor mannen en vrouwen, eerste divisie en bekertoernooien.
‘In die gevallen is de aanklager een vooronderzoek gestart. Bij het merendeel gaat het om antisemitische spreekkoren, vooral bij wedstrijden van (Jong) Ajax. We moeten daar bij zeggen dat echt niet elk discriminerend spreekkoor geregistreerd zal zijn, omdat ze wellicht niet goed hoorbaar waren. Te kort, niet massaal of gewoon niet goed te verstaan. Hetzelfde geldt voor kreten van individuen.’
Ook op de tribune in Lissabon was te zien en horen dat toeschouwers gebaren of geluiden maakten om Vinícius te kwetsen. Racisme in het voetbal is overal.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant