Vier jaar na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne zal zelfs Vladimir Poetin zien dat de verovering van het kleinere buurland niet erg opschiet. De Russische president moet zijn hoop vestigen op een interne crisis in Oekraïne of Europees verraad.
Rusland passeerde vorige maand een opvallende mijlpaal: de oorlog in Oekraïne duurt nu langer dan de 1.418 dagen die het Rode Leger tussen 1941 en 1945 nodig had om zich een weg te banen van Moskou naar Berlijn. Dat was hemelsbreed 1.600 kilometer.
Poetin grijpt graag terug naar de Grote Patriottische Oorlog om zijn huidige oorlog te rechtvaardigen. Het Kremlin claimt dat het voortbestaan van Rusland wordt bedreigd, zoals toen, en dat de Oekraïense regering bestaat uit nazi's.
De belangrijkste boodschap: het vaderland moet worden gered en dat vereist offers van de bevolking. Die worden gedaan, maar de resultaten blijven uit.
Na de mislukte poging om Kyiv in te nemen aan het begin van de oorlog, zette Rusland in op de verovering van de Donbas. Sinds het begin van 2024 zijn de Russen in de aanval in de oostelijke Oekraïense regio, die bestaat uit de provincies Donetsk en Luhansk. Ze zijn er zo'n 60 kilometer opgeschoten - ongeveer de afstand tussen Amsterdam en Rotterdam.
Rusland heeft in de afgelopen twee jaar minder dan 1,5 procent van het totale Oekraïense grondgebied toegevoegd aan zijn veroveringen. De Amerikaanse denktank Center for Strategic & International Studies (CSIS) becijferde dat Russische troepen tijdens hun belangrijkste offensieven gemiddeld 15 tot 70 meter terreinwinst per dag boekten. Minder dan de voortgang van de Fransen en Britten in de Slag aan de Somme, de bloedigste veldslag van de Eerste Wereldoorlog.
Naar schatting 1,2 miljoen Russische militairen sneuvelden of raakten gewond of vermist in Oekraïne. Geen enkele andere grootmacht kwam in de buurt van zulke verliezen tijdens oorlogen die plaatsvonden na de Tweede Wereldoorlog. Volgens recente Oekraïense schattingen komen daar maandelijks 30.000 tot 35.000 Russische doden en ernstig gewonden bij.
Deskundigen verwachten niet dat de situatie aan het front in Donetsk snel zal veranderen. Rusland lijkt niet in staat een militaire doorbraak te forceren. Oekraïne heeft grote moeite om de eigen verliezen aan te vullen, maar een plotselinge instorting van de Oekraïense verdediging wordt breed gezien als onwaarschijnlijk.
Rusland doet inmiddels een jaar veel moeite om de stad Pokrovsk in te nemen. Slaagt het daar eindelijk in, dan wachten de grotere steden Kramatorsk en Sloviansk in het noorden. Die zijn deel uit van de 'fortengordel': een strook van zo'n 50 kilometer waar Oekraïne zich in de afgelopen jaren diep heeft ingegraven.
De Russische strategie om de Oekraïense energie-infrastructuur vanuit de lucht te bestoken is effectiever gebleken dan de verrichtingen in de Donbas. Miljoenen burgers zitten in de kou en het donker. Tegelijkertijd lijkt het grotere doel van Moskou, de Oekraïense bevolking motiveren tot overgave, niet te zijn behaald. Oekraïners hebben er de pest in, maar peilingen laten steevast zien dat een grote meerderheid wil doorvechten. De winter, wanneer de Russische luchtaanvallen het hardst bijten, loopt bovendien op een einde.
Rusland heeft zelf grote reserves aan mankracht waarmee het de huidige militaire inspanningen een tijd kan volhouden. Maar volgens experts is de rek er wel uit: tijdens de eerste drie jaren van de oorlog groeiden de Russische strijdkrachten, nu worstelen ze om geleden verliezen aan te vullen. Nieuwe rekruten zijn slecht getraind en weinig gemotiveerd. De Russische wervingsstrategie leunt op hoge lonen en bonussen voor militairen, plus uitbetalingen voor hun nabestaanden als zij de strijd niet overleven. Het kost de Russische schatkist tientallen miljarden euro's per jaar.
In de afgelopen jaren heeft Moskou een effectieve oorlogseconomie opgetuigd. Ook die kan nog wel even mee. Dat heeft wel een grote keerzijde, waarschuwen deskundigen. Onderzoeker Alexandra Prokopenko van denktank Carnegie Endowment schreef onlangs in The Economist dat de Russische economie "zich bevindt in wat bergbeklimmers 'de zone des doods' noemen: de hoogte boven 8.000 meter waar het menselijke lichaam zichzelf sneller verteert dan het kan herstellen".
Als een militaire overwinning er niet inzit en Oekraïne niet instort, zal Poetin hopen dat Rusland toch de winst kan claimen aan de onderhandelingstafel. Dat wil alleen ook nog niet opschieten. De Amerikaanse president Donald Trump heeft duidelijk meer sympathie voor Rusland dan voor Oekraïne, maar dat heeft Moskou concreet nog niet veel opgeleverd. Rusland zucht nog steeds onder sancties en hoewel de VS bijna alle steun aan Oekraïne heeft stopgezet, verkoopt het nog wel wapens aan Europa om door te geven.
Voor Poetin is controle over de hele Donbas een harde eis om thuis een overwinning te kunnen claimen, maar zelfs met een vriendschappelijk Witte Huis heeft hij weinig middelen om dat af te dwingen bij Oekraïne.
Een tweede Russische hoop is dat niet alleen de VS, maar ook Europa wegloopt bij Oekraïne. Een subdoel van de winterse luchtaanvallen op de Oekraïense burgerbevolking was om een nieuwe vluchtelingenstroom te veroorzaken die de relatie met Europese bondgenoten onder druk zou zetten. Die bleef uit. Ondanks pro-Russische dwarsliggers zoals Hongarije en Slowakije werd de Europese steun aan Oekraïne vorig jaar opgevoerd.
Poetin en de zijnen doen graag alsof een uiteindelijke Russische overwinning in Oekraïne onvermijdelijk is. Aan de start van het vijfde jaar van de Oekraïneoorlog is duidelijk dat het Kremlin zich daar van de nodige bluf bedient. Nog even in de race kunnen blijven is niet hetzelfde als winnen. In het bloedigste conflict in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog is Kyiv voorlopig verder weg dan Berlijn.
Source: Nu.nl algemeen