Het minderheidskabinet-Jetten wil in de politiek én in de samenleving op zoek gaan naar brede steun. Op de dag van hun beëdiging zijn de bewindslieden realistisch én hoopvol. ‘Ik hoef niemand uit te leggen dat dit een zware klus wordt.’
zijn allebei politiek verslaggever van de Volkskrant.
Op Paleis Huis ten Bosch lopen de beëdigingen van nieuwe kabinetten tegenwoordig op rolletjes. Na de vele kabinetsvallen op een rij is de ceremonie inmiddels routine geworden. ‘Ik zal niet zeggen wie het zei, maar we kregen wel te horen: we hopen dat het niet op korte termijn weer nodig is’, zegt Silvio Erkens, VVD-staatssecretaris van Landbouw in het nieuwe kabinet-Jetten, maandagavond tijdens een kennismaking met de binnen- en buitenlandse pers.
De stemming in Paleis Huis ten Bosch zat er in elk geval goed in. Na de beëdiging moesten de mannelijke bewindspersonen zich ter plekke omkleden, voordat ze naar hun nieuwe ministerie zouden rijden. Het jaquet uit, het gewone pak aan. Eén bewindspersoon bleek een oranje onderbroek te hebben aangetrokken, omdat dat dat bij het koninklijk protocol zou horen.
Het is een Haags cliché: een ministerschap kent twee mooie dagen: de eerste en de laatste. De achttien ministers van het kabinet-Jetten werden maandag samen met tien staatssecretarissen met alle egards ontvangen op hun ministeries. Daar vond de overdracht plaats, voordat de afzwaaidende leden van het geplaagde kabinet-Schoof voor de laatste keer met de dienstauto naar huis werden gebracht.
De nieuwe ministers zullen hopen langer op het pluche te zitten dan hun voorgangers, die maar anderhalve jaar in functie waren tussen de eerste en de laatste dag. Eenvoudig zal dat niet worden. Het kabinet-Jetten is het eerste naoorlogse minderheidskabinet dat zonder vooraf verzekerde gedoogsteun aantreedt. Veel zal dan ook afhangen van de stuurmanskunst van de bewindspersonen die zich maandagavond in een tent bij het Catshuis hebben verzameld.
Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) heeft vernomen dat een van zijn voorgangers, Jeroen Dijsselbloem (PvdA, minister van 2012 tot 2017), meent dat het minderheidskabinet alleen kan slagen als er een overkoepelend akkoord komt met de oppositie. ‘Ik snap de logica, maar ik deel zijn pessisme niet. Ik denk dat er met deelakkoorden heel wat kan worden bereikt.’
Heinen wijst erop dat in de komende begrotingen voor 2027 nog ‘niet heel veel ombuigingen zitten’. Dat moet het makkelijker maken om zonder al te veel kleerscheuren door het eerste jaar te komen. Na de Provinciale Statenverkiezingen begin 2027 kan de politieke wereld er volgens hem al weer heel anders uitzien in de Eerste Kamer, waar de coalitie nu maar liefst 16 zetels tekortkomt.
Premier Rob Jetten (D66) durft niet te voorspellen dat zijn kabinet de rit gaat uitzitten. ‘Maar waar ik ook kom, zeggen mensen: blijf alsjeblieft een paar jaar zitten. Zelf de oppositie zegt: ten minste drie jaar!’
Jetten gaat desondanks niet in het Catshuis wonen. ‘Dat lijkt me echt verschrikkelijk.’ Hij ziet de ambtswoning vooral als ontvangstplek voor buitenlandse gasten en officiële gelegenheden. ‘Als je daar slaapt en je doet ’s ochtends de gordijnen open, dan zie je twaalf camera’s hangen. Ik ben gesteld op een beetje privacy. Dan blijf ik liever in mijn eigen woning met klein achtertuintje, maar dat is dan wel mijn eigen achtertuintje.’ Hij moet lachen bij de suggestie dat zijn partner, de Argentijnse tophockeyer Nicolás Keenan, wel lekker de ruimte zou hebben op de grasvelden van het Catshuis: ‘Dat is waar.’
Zijn partner gaat geen grote rol spelen bij officiële gelegenheden, denkt Jetten. ‘Hij heeft een eigen leven. Onlangs vroeg ik of hij ergens mee naartoe wilde, maar hij is te druk met trainen voor het WK.’
Jetten gaat overdag aan de slag in de werkkamer van voormalig premier Dick Schoof in het tijdelijke ministerie van Algemene Zaken, vlakbij het Centraal Station van Den Haag. Of hij ooit nog in het Torentje plaats zal nemen? ‘Misschien in het kabinet Jetten-II.’
Voor het welslagen van het eerste kabinet-Jetten zal veel afhangen van Jaimi van Essen (D66), de 34-jarige nieuwe minister van Landbouw. De relatief onbekende ex-wethouder uit Deventer moet Nederland van het stikstofslot zien te halen. Alleen dan kan het kabinet ook waarmaken dat er meer woningen worden gebouwd. ‘Jaimie wordt mijn beste vriend’, zegt Elanor Boekholt-O’Sullivan (D66), minister van Volkshuisvesting.
Van Essen snapt dat er naar hem wordt gekeken. ‘Ik hoef niemand uit te leggen dat dit een zware klus wordt, maar ik ga knoeterhard werken. Rob Jetten zei al tegen mij: Jij bent vanaf nu 3 fte.’
Van Essen heeft nu al zijn agenda volstaan met afspraken met Kamerleden en belangenorganisatie. Of hij gezien de tijdsdruk nog tijd heeft om iedereen te ontmoeten? ‘Het zal wel moeten.’
Dat doorrekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving laten zien dat het nieuwe kabinet de stikstofdoelen niet gaat halen, zegt volgens hem niet veel. ‘De doorrekeningen laten vooral zien dat we de plannen nog moeten uitwerken.’
Eén voordeel heeft de benoeming op het hoofdpijndossier wel voor Van Essen. Nu hij geen wethouder in Deventer meer is, kunnen hij en zijn gezin weer terug verhuizen naar Losser, de plek in Twente waar zijn familie vandaan komt. ‘Jullie zullen het woord niet kennen, maar iedereen die het gebied moet verlaten, wordt een hunkertukker.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Source: Volkskrant