Charlène Descollonges | Hydrologe De Franse waterdeskundige uit de Savoie adviseert lokale politici over hun omgang met water. Hoognodig, want het regent al veertig dagen. „Het helpt niet dat de nationale regering niet echt een visie heeft als het gaat om waterbeleid.”
Een huis is omringd door het hoogwater van de rivier de Garonne in het dorp Couthures-sur-Garonne, in het zuidwesten van Frankrijk, op 19 februari.
Encore de la pluie, denken veel Fransen als ze deze dagen wakker worden. Wéér regent het. In Frankrijk komt al zo’n veertig dagen achter elkaar iedere dag water uit de hemel – de langste regenachtige periode sinds het begin van de metingen in 1959. De aanhoudende regenval in combinatie met opeenvolgende stormen heeft geleid tot ernstige overstromingen in het westen van het land. Al sinds 11 februari treden iedere dag rivieren buiten hun oevers in tal van westelijke departementen. Hele dorpen zijn ondergelopen, duizenden mensen geëvacueerd. De regenval neemt sinds vrijdag iets af, maar de problemen zijn niet voorbij: omdat de grondwaterlagen bomvol zitten, kan nieuwe neerslag niet worden opgenomen.
Hydrologe Charlène Descollonges, oprichter van stichting Pour une hydrologie régénérative (Voor regeneratieve hydrologie), adviseert lokale politici en bedrijven over hun omgang met water. Via een videoverbinding vanuit haar thuisregio Savoie legt zij uit dat het een thema is dat heel Frankrijk aangaat. „Tegenwoordig woont één op de vier Fransen in gebied met overstromingsrisico. Dat is enorm. In 2011 was dat nog maar 10 procent.”
Hydroloog Charlène Descollonges
„Het risico op overstromingen is toegenomen door klimaatverandering [waardoor er meer regen valt en er meer extreme weersomstandigheden zijn], maar of klimaatverandering het risico met 10, 15 of 25 procent heeft doen toenemen weten we niet precies. Wat een nog sterkere rol speelt, is dat er meer woningen en bedrijven zijn gebouwd in gebieden met overstromingsgevaar, zonder dat daarbij de juiste preventiemaatregelen zijn getroffen.”
„Het gaat om beslissingen die decennia geleden zijn genomen. Neem onze landbouwgrond: na de Tweede Wereldoorlog hebben we die grotendeels ontwaterd. Landbouwpercelen zijn vergroot, heggen gekapt en meer dan de helft van al het drasland is vernietigd. Nog steeds zie je dat kleine beekjes worden gedempt of ingekort. Hiermee is de sponswerking van landbouwgrond afgenomen.
„Ook hebben we rivieren omgelegd: veel rivieren meanderen niet meer, waarbij ze grondwaterreservoirs kunnen aanvullen, maar zijn kaarsrecht geworden waardoor het water sneller wordt afgevoerd. En vooral in steden gaan we nog altijd door met de artificialisation van de bodem [waarbij onnatuurlijke materialen die weinig water doorlaten zoals beton worden gebruikt].
„Dit vergroot ook de problemen met droogte, want doordat er minder water wordt doorgelaten, worden grondwaterreservoirs niet goed aangevuld. Inmiddels pompen grote steden als Bordeaux en Parijs daarom water op uit heel diepe reservoirs die er honderden jaren over hebben gedaan om te ontstaan. Daarmee pakken ze eigenlijk het water van toekomstige generaties.”
Inwoners worden gered uit hun ondergelopen woningen in het west-Franse Cheffes.
De hoofdstraat van Couthures-sur-Garonne staat onder water door het overstromen van de rivier de Garonne.
„Ik geloof dat wie meer weet, beter zal kiezen. Daarom heb ik een cursus ontwikkeld waarin ik de basis van de hydrologie uitleg, hoe rivieren en afwateringsgebieden werken, wat voor impact maatregelen hebben op hydrosystemen, enzovoorts. Ook leg ik uit welke instantie waarvoor verantwoordelijk is, want dat is niet altijd even duidelijk.
„De dominante gedachte bij lokale politici is te vaak: we gaan onze gewoonten niet aanpassen, maar oplossingen vinden. Velen willen bijvoorbeeld doorgaan met bouwen in overstromingsgebied en zich beschermen tegen de risico’s met dure oplossingen zoals de bouw van dijken.
„Hierbij helpt het niet dat de nationale regering niet echt een visie heeft als het gaat om waterbeleid. Zo kwam ze [tijdens een droge periode in 2023] met een nationaal waterplan, maar de instanties die dat Plan Eau moeten uitvoeren kregen veel te weinig middelen. En in bredere zin zien we – na een periode van vooruitgang op het gebied van klimaatbeleid – sinds ongeveer een jaar een tegengestelde beweging. Kijk bijvoorbeeld naar het plan om milieuzones te schrappen. Dit is het gevolg van bezuinigingen en gebrek aan politieke moed.”
„Op korte termijn zijn er een aantal technische oplossingen. Zo adviseer ik te investeren in de infrastructuur voor drinkwater. Meer dan de helft van het Franse drinkwaternetwerk is in vervallen staat” – door lekken gaat jaarlijks tot 20 procent van het drinkwater verloren. „Eerder wilde men niet investeren in het drinkwaternetwerk omdat dat de prijs van drinkwater zou opdrijven. Maar inmiddels hebben we geen keuze meer.
„Verder raad ik op natuur gebaseerde oplossingen aan. Dat betekent niet steeds zoeken naar een oplossing in de vorm van grijze infrastructuur [zoals dijken en afwateringskanalen], maar om tafel gaan met boeren, bos- en rivierbeheerders en omwonenden om op zoek te gaan naar oplossingen die de natuur niet verder verstoren. Op landbouwgrond kan dat bijvoorbeeld de aanleg van kleine constructies zijn die de afvoer van water vertragen, het planten van heggen en het gebruiken van boslandbouwtechnieken. Ook adviseer ik de ruimte rondom rivieren te herstellen, door die grond op te kopen, te onteigenen en bouwprojecten te voorkomen.”
„Nee, niet genoeg in elk geval. In deze tijd waarin radicaal-rechtse partijen dominant zijn, krijgt het thema water – en eigenlijk alle ecologische thema’s – geen prioriteit. Maar er is wel iets van vooruitgang: geen burgemeesterskandidaat stelt meer voor zijn stad vol te gooien met beton. Iedereen lijkt te begrijpen dat aan klimaatadaptatie gedaan moet worden. Hoewel we verder dan dat moeten gaan, is dat een positieve ontwikkeling.
„Onder hydrologen zeggen we vaak: na een extreme weergebeurtenis, zoals deze overstromingen, hebben we drie of vier maanden om lokale politici en bewoners te sensibiliseren op dit thema. Uit ervaring weten we inmiddels dat het daarna weer vergeten wordt.”
De laatste ontwikkelingen rond klimaat, natuur en duurzaamheid