Nemesio Rubén Oseguera Cervantes (‘El Mencho’), die zondag door het Mexicaanse leger werd gedood bij zijn arrestatie, was de belichaming van Trumps Amerikaanse nachtmerrie: een kartelleider die de VS overspoelde met cocaïne, crystal meth en fentanyl. Zijn dood wordt gevierd – de vraag is voor hoe lang.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Voor de strijd tegen Mexicaanse drugskartels geldt: hak één kop weg en er groeien er twee terug. Toen Mexicaanse troepen rond 2010 de jefes van het Milenio-kartel uit de westelijke Mexicaanse deelstaat Jalisco uit de weg ruimden, viel dat uiteen in twee facties: de Resistencia-factie en die van de Torcidos.
Het verschil met de legende van de Hydra is dat in de Mexicaanse onderwereld de ene kop de andere kannibaliseert. De Torcidos (‘verdorvenen’) wonnen een felle en bloedige machtsstrijd en groeiden uit tot het Cártel de Jalisco Nueva Generación (CJNG). Inmiddels geldt het Jalisco-kartel als het gewelddadigste van Mexico en is het in alle deelstaten aanwezig.
Leider Nemesio Rubén Oseguera Cervantes was om die reden de meest gezochte crimineel van het land. En zoals alle Mexicaanse drugsbazen die de VS als belangrijkste afzetgebied hebben, gold hij als Amerikaans staatsvijand. Op het hoofd van ‘El Mencho’ stond ten tijde van zijn dood een prijs van 15 miljoen dollar. De VS deelden volgens beide regeringen inlichtingen waarmee de Mexicaanse strijdkrachten Oseguera wisten op te sporen.
El Mencho, een verbasterde versie van Nemesio, werd in 1966 geboren in Michoacán, een deelstaat die grenst aan Jalisco. Zijn familie zat in de avocadoteelt en Nemesio ging jong van school af om te helpen op het land. Het echte groene goud was echter marihuana: al op zijn 14de verdiende Oseguera zijn geld met het bewaken van wietvelden.
Niet veel later migreerde hij illegaal naar Californië, waar hij binnen de kortste keren in de drugscriminaliteit zat. Na meerdere arrestaties en uitzettingen kreeg hij in 1992 een celstraf van 5 jaar. Toen hij die had uitgezeten, deporteerden de VS hem naar Mexico.
Daar sloot hij zich aan bij de staatspolitie van Jalisco, maar de criminaliteit bleek aantrekkelijker. Oseguera werkte zich op binnen het Milenio-kartel, in feite een dochteronderneming van het Sinaloa-kartel van El Chapo, lange tijd de machtigste drugsbaas van Mexico. Na de arrestatie en dood van de twee Milenio-leiders in 2010, dacht Oseguera dat hij beter zelf aan het hoofd kon staan.
De VS bestempelden CJNG samen met vijf andere Mexicaanse kartels vorig jaar als terroristische organisatie. Dit zijn de belangrijkste.
Het Sinaloa-kartel was jarenlang het meest gevreesde kartel van Mexico, geleid door Joaquín Guzmán Loera, beter bekend als ‘El Chapo’. Na zijn arrestatie brak een machtsstrijd uit tussen zijn zoons en Ismael ‘El Mayo’ Zambada, lang El Chapo’s kompaan. El Mayo werd verraden door een zoon van El Chapo, die hem naar de VS lokte, waar beide mannen werden gearresteerd. Sindsdien woedt er in Mexico een oorlog tussen de Chapitos en de Mayiza. CJNG profiteerde van de ruzie bij zijn belangrijkste concurrent.
Samen met CJNG staan Los Zetas bekend als het meest wrede kartel, dat vijanden onthoofdt en martelt. Het is afkomstig uit de noordoostelijke staat Tamaulipas. CJNG afficheerde zich als een anti-Zetas-organisatie, met een tak die zich de Matazetas noemt. Inmiddels zijn de Zetas uiteengevallen en is het Cártel del Noreste (CDN) de belangrijkste erfgenaam. Na de arrestatie van leider Juan Gerardo Treviño Chávez viel de groep Mexicaanse legerbases en het Amerikaanse consulaat in Nuevo Laredo aan.
Een van de oudste kartels is het Cártel del Golfo, ook uit het noordoostelijke Tamaulipas. Het begon al ten tijde van de Amerikaanse drooglegging met alcoholsmokkel. Inmiddels is het uiteengevallen in verschillende facties. In 2023 ontvoerde een van die facties vier Amerikaanse toeristen en een Mexicaanse vrouw. Twee toeristen en de vrouw kwamen om. Het kartel bood verontschuldigingen aan en leverde vijf leden uit aan de Mexicaanse autoriteiten.
Dit kartel is ook afkomstig uit het Michoacan van El Mencho. Volgens de VS is het ‘een van de gewelddadigste en verdorven kartels’. De broers Hurtado Olascoaga smokkelen onder meer fentanyl de VS binnen, waaronder ‘rainbow fentanyl’, aldus de VS. Met poeder en pillen in verschillende ‘kleuren, vormen en maten’ zouden ze zich richten op jonge gebruikers en zelfs kinderen. Net als CJNG maakt LNFM veelvuldig gebruik van drones.
Dat deed El Mencho succesvol onder de radar. Zijn liefde voor hanengevechten is een van de weinige dingen die bekend zijn over de ‘Heer van de Hanen’. De schaarse foto’s die beschikbaar zijn van Oseguera zijn veelal mugshots uit zijn periode in de VS. En waar feiten ontbreken, steken geruchten de kop op. Naar verluidt leed Oseguera jarenlang aan een nierziekte en liet hij in Jalisco zijn eigen privékliniek bouwen waar hij werd behandeld. Daar konden ook plaatselijke bewoners terecht.
Het is een tactiek die zijn kartel kenmerkt. In het begin presenteerde CJNG zich als paramilitaire organisatie die de macht van een rivaliserend kartel zou breken, ten gunste van de bevolking, die ook regelmatig cadeautjes krijgt: ‘Wij persen niet af, ontvoeren niet, stelen niet, onderdrukken niet en maken ons niet schuldig aan andere zaken die het nationale welzijn verstoren’, aldus het kartel in een propagandavideo in die tijd.
Zo’n vijftien jaar later blijkt het Jalisco-kartel echter nog wreder en ontwrichtender dan zijn concurrenten. In plaats van cocaïne richtte het kartel zich met name op crystal meth, dat in Mexico kan worden geproduceerd in tal van labs die weinig ruimte innemen. ‘Het probleem met die meth-gasten is dat ze niet goed bij hun hoofd zijn’, citeerde Rolling Stone in 2017 een bron van de Amerikaanse drugspolitie DEA. De ‘hillbilly’s’ van CJNG ‘zijn niet verfijnd, ze zijn zeer ruw.’
Dat uit zich in het gebruik van extreem geweld, dat de CJNG-leden breed uitventten. In 2011 dumpten kartelleden lichamen van 35 vermoedelijke rivalen op straat in Veracruz en publiceerden daar een video over. Vier jaar later lokte het kartel de Mexicaanse politie in een hinderlaag en doodde het vijftien agenten, een van de dodelijkste aanvallen deze eeuw. In 2018 wist het een militaire helikopter neer te schieten met een raketwerper.
Het Jalisco-kartel heeft ook gepoogd hoge politiefunctionarissen en politici te liquideren, zoals Omar García Harfuch. De hoogste veiligheidsbaas van Mexico-Stad overleefde een brutale aanval waarbij zijn auto werd doorzeefd, onder meer met een geweer waar alleen de Amerikaanse special forces normaal over beschikken.
Onder El Mencho groeide het Jalisco-kartel uit tot een zwaarbewapende, paramilitaire beweging, die de VS bestempelden als terroristische organisatie. Het voert droneaanvallen uit met explosieven op concurrenten en wetshandhavers, of om gebieden te ontruimen voor drugsoperaties. Ook gebruikt het kartel landmijnen en zogeheten narco-tanks – geïmproviseerde, gepantserde voertuigen waarmee het wegen blokkeert en de politie aanvalt.
Twitter bericht wordt geladen...
Naast de handel in crystal meth is het Jalisco-kartel ook verantwoordelijk voor de smokkel van fentanyl, een uiterst potente pijnstiller die jaarlijks tienduizenden Amerikanen doodt. Het Jalisco-kartel staat daarnaast bekend om het diversifiëren van zijn criminele activiteiten met oliediefstal, mensenhandel en het afpersen van avocadotelers.
Wie daarover nu de leiding krijgt, is de vraag. El Mencho’s zoon en broer zitten vast. Zijn vrouw Rosalinda González Valencia (‘La Jefa’) kwam in februari vorig jaar vrij na een celstraf.
Ondertussen laten ondergeschikten op straat zien dat het Jalisco-kartel nog niet is verslagen. Bussen zijn in brand gestoken, wegen geblokkeerd, vluchten uit veiligheidsoverwegingen geschrapt. Als een Mexicaanse drugsbaas wordt gedood, steekt een ding met zekerheid de kop op: geweld.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant