Heffingenpolitiek Een groot deel van de handelsheffingen van president Trump werd vrijdag door het Amerikaanse Hooggerechtshof ongeldig verklaard. Drie vragen over de onzekerheid voor Trump zelf, handelspartners en bedrijven.
Een vrouw loopt voorbij een muurschildering van de Keelung haven in Taiwan.
Verloren maar niet verslagen. Dat lijkt de gemoedstoestand van de Amerikaanse president Donald Trump te zijn nadat vrijdag het Hooggerechtshof een belangrijk deel van zijn handelspolitiek onwettig verklaarde. Volgens zes van de negen rechts had Trump niet eigenstandig (en dus zonder het Congres) importheffingen mogen opleggen aan tal van landen op basis van een wet uit 1977. Trump sloeg direct terug: hij hekelde in een toespraak vrijdag het Hof en kondigde direct nieuwe heffingen aan van 10 en later in het weekend zelfs 15 procent, ter vervanging van de illegale heffingen.
Het vonnis van het Hof kan grote gevolgen hebben voor de bewegingsvrijheid van de president om zijn gewenste internationale handelsbeleid vorm te geven. Ook voor landen die geconfronteerd worden met de Amerikaanse heffingen kan de uitspraak grote gevolgen hebben. Tenslotte slijpen Amerikaanse bedrijven die de importheffingen tot nu toe moesten betalen hun messen: zij eisen geld terug van de regering.
Het Hof zette een streep door de zogenoemde IEEPA-heffingen, gebaseerd op de Internationale Emergency Economic Powers Act uit 1977. Die geeft de president in sommige gevallen het recht de import te reguleren, maar volgens het Hof heeft Trump de interpretatie daarvan te ver opgerekt: heffingen vallen niet onder regulering. IEEPA vervalt dus als grond, en daarmee wordt ongeveer de helft van de bestaande heffingen geraakt.
Het effectieve tarief voor Chinese exporteurs naar de Verenigde Staten gaat bijvoorbeeld omlaag van 36,8 naar 21,2 procent, voor Braziliaanse exporteurs van 26,3 naar 6,8 procent en voor Indiase exporteurs van 22,3 naar 8,2 procent. Enkele Zuidoost-Aziatische en Europese landen, die hele hoge heffingen opgelegd hadden gekregen, profiteren nog meer: Myanmar, Laos, Bosnië-Herzegovina, Moldavië, Tunesië en Servië zien hun heffingen ineens met meer dan twintig procentpunten dalen, becijferde handelsexpert Simon Evenett van de IMD Business School.
Trump staat echter niet met lege handen. Andere heffingen, gebaseerd op andere wetten, blijven onaangetast door de uitspraak. Zo blijven heffingen op staal, aluminium, koper en auto’s intact, en mogen ook oude heffingen uit Trumps eerste termijn op China gewoon blijven.
Daarbij kan de president alsnog heffingen opleggen met een andere wettelijke grondslag. Dit weekend kondigde Trump direct nieuwe heffingen aan die dinsdag ingaan. Hij beriep zich daarbij op een bepaling van de Handelswet uit 1974.
Onder sectie 122 van de Handelswet mag Trump heffingen van hooguit 15 procent opleggen voor een periode van maximaal 150 dagen. Verlenging kan alleen met steun van het Congres. Dat betekent dat uiterlijk in juli steun van het congres nodig is voor het veiligstellen van de heffingen. Sectie 301 van de wet maakt heffingen mogelijk als blijkt dat landen handelsverdragen schenden of zich schuldig maken aan oneerlijke handelspraktijken. Sectie 301 is daarmee op termijn een duurzamer grondslag dan 122, aldus Evenett.
Dat verschilt gigantisch. De VS sloten de afgelopen maanden diverse handelsakkoorden, maar deden dat deels onder druk van de hoge, nu illegaal verklaarde heffingen. Veel landen kozen daarom voor handelsdeals met lagere, maar nog steeds substantiële importheffingen voor export naar de VS. Onder dreiging van nog hogere heffingen zagen veel landen ervan af de VS zelf ook heffingen op te leggen.
De verwachting is niet dat alle akkoorden die afgelopen jaar zijn gesloten opengebroken zullen worden. En de VS hebben meer macht dan alleen de dreiging met heffingen: Europa is bijvoorbeeld voor steun aan Oekraïne militair afhankelijk van de VS. Deze maandag komt het Europees Parlement bijeen om te praten over het handelsakkoord van de EU met de VS. Er gaan stemmen op om ondertekening ervan uit te stellen, om de druk op de VS op te voeren.
De EU heeft terughoudend gereageerd op de uitspraak van het Hooggerechtshof. De Unie sloot eerder al een akkoord met de VS met een basisheffing van 15 procent. Die verandert niet met Trumps dit weekend afgekondigde algehele heffingen van eveneens 15 procent. Dat is anders voor bijvoorbeeld een land als India, dat ook een deal sloot met de VS , maar met een basistarief van 18 procent. Dat wordt nu verlaagd tot 15 procent, net als de heffingen voor China (was 20, nu ook 15) en Indonesië (was 19, nu 15 procent).
Interessant wordt wat er de komende 150 dagen gaat gebeuren. Trump moet in die periode steun zoeken bij het Congres voor eventuele verlenging van zijn nieuwe tarieven óf aantonen dat handelsregels geschonden worden. Die periode biedt handelspartners van de VS de kans de heffingen te verlagen of zelfs van tafel te krijgen. Deze onzekerheid over de toekomst kan grote verschuivingen in handelsstromen veroorzaken.
De uitspraak van het Hooggerechtshof was het gevolg van een zaak die was aangespannen door enkele Amerikaanse ondernemers tegen Trump. Die ondernemers ondervonden schade van de heffingen, die de facto een importbelasting zijn en opgebracht moesten worden door de importeurs (die het al dan niet doorberekenen aan hun klanten). In totaal werden honderdduizenden importerende bedrijven erdoor geraakt. De cijfers lopen uiteen, maar in totaal zou er in 2025 voor 130 tot 200 miljard dollar aan heffingen zijn geïnd met de IEEPA als basis. Een gemiddeld Amerikaans huishouden betaalde daar vorig jaar omgerekend al 1.000 euro aan mee.
Nu de IEEPA-heffingen van tafel zijn, wil een deel van het Amerikaanse bedrijfsleven de rekening van de heffingen bij het Witte Huis indienen. Zij eisen hun geld terug. De brancheorganisatie voor retailbedrijven (waaronder supermarkten als Walmart) en de Amerikaanse Kamer van Koophandel drongen vrijdag direct aan op „snelle en soepele” terugbetaling van de onterecht betaalde heffingen. Zij stappen naar de rechter om dat af te dwingen en krijgen daarbij steun van verenigingen van grote en kleine bedrijven in het hele land. De bedrijven denken dat een snelle terugbetaling de economie een zetje kan geven, omdat zij hun prijzen daarmee zouden kunnen verlagen en de werkgelegenheid zou toenemen.
Het Hooggerechtshof deed geen uitspraak over de vraag of de regering verplicht moet worden de illegale heffingen terug te betalen. Trump zei vrijdag dat hij dat belachelijk vond en verwacht de komende jaren bezig te zijn met rechtszaken over al dan niet terugbetalen van de heffingen.
Tot nu toe hebben zich nog geen buitenlandse bedrijven gemeld die de schade van de heffingen terugclaimen. Algemeen wordt er vanuit gegaan dat exporteurs een deel van de heffingen op zich hebben genomen om zichzelf niet uit de markt te prijzen. Het merendeel van de heffingen, zo becijferden de centrale bank van New York en de Duitse denktank het Kiel Institute, kwam echter bij Amerikaanse burgers en bedrijven terecht. Zij droegen 90 procent van de totale lasten.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet