De uitspraak van het Hooggerechtshof tegen Donald Trumps handelstarieven draait om méér dan percentages en miljarden dollars. De Amerikaanse opperrechters hebben een fundamentele strijd ontketend: hoever gaat de zeggenschap van de autocratische president?
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Zelden klonk een tik op de vingers zo begripvol. ‘Ja, wetgeving kan moeilijk en tijdrovend zijn’, schrijft opperrechter Neil Gorsuch, haast vaderlijk, in een vonnis dat lijkt gericht aan Donald Trump. ‘En ja, het kan verleidelijk zijn om het Congres te omzeilen.’ Maar, zegt Gorsuch, samenwerking is ‘het hele punt’ van democratie. ‘Ik snap dat dit besluit teleurstellend is.’
En met deze zachte woorden deelt Gorsuch, door Trump zelf benoemd, alsnog de genadeslag uit aan diens belangrijkste economische beleid. Het Hooggerechtshof verklaarde het gros van Trumps importheffingen onwettig. De president, zeggen zij, mag die niet enkelhandig opleggen.
Teleurstelling is zacht uitgedrukt. Trump slaat sindsdien woest om zich heen. ‘Dwazen’, brieste hij vrijdag. En zaterdag, via een andere juridische route, legt Trump zelfs nieuwe heffingen op van 15 procent. Wéér zonder het Congres. ‘Ik sta in mijn recht’, aldus de president.
Het is een duizelingwekkend heen en weer, dat slechts aan de oppervlakte draait om handel en percentages. De terechtwijzing van Gorsuch verraadt iets anders. Na maanden passiviteit heeft het Hooggerechtshof eindelijk de fundamentele strijd van Trumps tweede termijn ontketend: die rond de limieten van zijn macht.
Een jaar lang mocht Trump haast alles. Terwijl de president de ene na de andere voorheen onverzettelijke norm doorbrak, weigerde het Hooggerechtshof steevast in te grijpen. Trump ontmantelde onafhankelijke instituten, zette het leger in zonder parlementaire toestemming en begon in zijn eentje een handelsoorlog met vrijwel elk land op aarde.
In plaats van zich inhoudelijk te buigen over de wettigheid van Trumps beleid, deed het Hooggerechtshof slechts tijdelijke uitspraken via hun zogenoemde shadow docket (schaduwloket). Dat zijn korte besluiten zonder onderbouwing, soms slechts één zin, in afwachting van een later, definitief oordeel.
Die vielen doorgaans uit in Trumps voordeel. Zo bleef zijn beleid intact zónder juridisch eindoordeel. Critici speculeren al maanden dat de conservatieve meerderheid in het Hooggerechtshof een confrontatie met de president uit de weg ging.
Dat gaat niet langer. Rond de handelstarieven was het Trump zelf die een spoedverzoek indiende. De president wilde zijn machtsgreep zwart-op-wit verankerd zien. Maar nu, met hun eerste échte vonnis tijdens Trumps tweede termijn, doet het Hooggerechtshof precies het tegenovergestelde.
‘Belachelijk, slecht geschreven en buitengewoon anti-Amerikaans’, spuwt Trump dit weekend op sociale media. Dit is de grootste tegenslag van zijn tweede termijn. En de gevolgen zijn nog lang niet te overzien. Honderden bedrijven, waaronder boodschappenreus Costco, spanden al rechtszaken aan. Zij eisen miljarden dollars aan heffingen terug van de staat.
Ook de timing is ronduit onfortuinlijk. Trump verkeert op het dieptepunt van zijn populariteit. En juist zijn financiële beleid is de grote boosdoener.
De Amerikaanse economie voldoet niet aan Trumps ronkende beloften. Nieuwe inflatiecijfers vallen vies tegen. Het consumentenvertrouwen daalt. Uit nieuwe cijfers, uren voor de uitspraak gepubliceerd, bleek vrijdag dat de economische groei eind 2025 flink achterbleef.
Trump beloofde met zijn handelstarieven alles op te lossen. Die zouden zorgen voor ‘een Amerikaanse gouden eeuw’, in weerwil van brede scepsis onder economen. Zo zou hij de wereldorde naar zijn hand zetten. Maar nu is dat favoriete machtsmiddel hem publiekelijk uit handen geslagen.
Opperrechter Gorsuch probeert de pijn nog te verzachten. Zijn vonnis leest als een lofzang op de democratische orde van weleer. ‘Door dat proces kan de natie gebruikmaken van de gecombineerde wijsheid van alle vertegenwoordigers van het volk’, aldus Gorsuch, ‘niet slechts van één factie of man.’
Een beter alternatief dus. Maar dat is niet hoe Trump regeert. En dat is ook niet hoe de Amerikaanse politiek nu functioneert.
Republikeinen lieten zich afgelopen maanden met open ogen macht afsnoepen door hun president. Hoewel alleen het Congres bij wet belastingen mag opleggen – en een importheffing is, welbeschouwd, een goederenbelasting – durfden zij Trump nauwelijks te bevechten. Zelfs niet terwijl hun eigen kiezers leden onder hoge prijzen. 64 procent van de Amerikanen keurt Trumps handelstarieven af.
Opkomen voor de eigen macht levert Republikeinen echter de toorn op van hun wraakzuchtige president. Excommunicatie kostte al talloze Congresleden de kop. Slechts een handjevol veteranen of eeuwige dissenten weerstaat zo’n vooruitzicht.
Naar verluidt waren verschillende Republikeinen vrijdag achter de schermen opgelucht over de uitspraak van het Hooggerechtshof. Even leek het probleem vóór hen opgelost. Hun macht was hersteld zonder dat zij hun nek hoefden uit te steken. Maar Trump stelt zijn partijgenoten nu voor een nieuw dilemma.
De president bindt niet zomaar in. In plaats van zijn handelsbeleid parlementair te reguleren, zoals opperrechter Gorsuch oppert, vond Trump alweer een nieuw geitenpaadje voor alleenheerserij. Ditmaal gebruikt hij de zogeheten ‘Trade Act of 1974’ voor nieuwe heffingen, van 15 procent, zonder toestemming van het Congres.
‘Nog sterker dan de oorspronkelijke keuze’, beweert Trump zaterdag. Maar dat is niet het hele verhaal.
Onder dit nieuwe statuut zijn heffingen – voor zover wettig – slechts honderdvijftig dagen geldig. Daarna is alsnog toestemming van het Congres vereist. Tegen die tijd zijn ook de tussentijdse verkiezingen honderdvijftig dagen dichterbij gekomen. Wiens toorn vrezen Republikeinen dan meer: die van hun eigen kiezers of Trump?
Of ze nu willen of niet, Republikeinen zullen ooit moeten stemmen over de presidentiële macht. En Trump kan niet voor eeuwig om zijn Congres heen. Want dat, legt opperrechter Gorsuch nog maar eens uit, is democratie: ‘Wie vandaag teleurgesteld is, zal het wetgevende proces later waarderen als het bolwerk van vrijheid dat het is.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant