is econoom en publicist.
De drie coalitiepartijen die samen een minderheidscoalitie vormen, schrijven in hun coalitieakkoord Aan de slag over vier ‘grote keuzes’ voor Nederland. Vorige week keken we naar ‘bouwen en wonen’, waar het drietal wel grote woorden voor gebruikt (‘doorbraken’, ‘onorthodoxe keuzes’), maar toch verzuimt de economie van de woningmarkt beter te laten werken. Vandaag kijken we naar het stikstofbeleid.
Als een bedrijfstak tijdens het productieproces stoffen uitstoot die schade veroorzaken, dan noem je dat in economentaal een ‘negatief extern effect’. Zet de overheid een prijs op die uitstoot, dan prikkelen de extra kosten bedrijven om de uitstoot te verminderen, bijvoorbeeld door innovatie. Voor zover het overheidsingrijpen leidt tot hogere productiekosten, en dus verkoopprijzen, zullen consumenten vaker kiezen voor een alternatief product.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Denk bij de vorige alinea aan een pfas-uitstoter, en het is meteen helder. Denk aan een staalfabriek, en je snapt het meteen. Maar denk ook gerust aan de landbouw, een grootuitstoter van broeikasgas(equivalenten), stikstof(verbindingen), fijnstof (groot en klein), stank en restanten van gewasbeschermingsmiddelen.
Je zou denken dat een middenrechts minderheidskabinet wel raad weet met zo’n sector. Namelijk de verschillende soorten uitstoot beprijzen en de opbrengst ervan ter beschikking stellen aan de sector om het smerige productieproces schoner te maken voor mens, natuur en milieu. Dat is effectief beleid (het werkt!), efficiënt beleid (tegen de laagste kosten!) en het kost de belastingbetaler geen cent (zelfs de hardwerkende niet!).
Rob Jetten (D66), Henri Bontenbal (CDA) en Dilan Yesilgöz (VVD) echter, slaan een andere weg in. Die kost de belastingbetaler goud geld, want het drietal richt het Stikstoffonds opnieuw op en reserveert hiervoor 20 miljard euro belastinggeld. Is het voorgenomen beleid dan op z’n minst effectief?
Ik durf het u niet te zeggen. Het drietal expliciteert weliswaar landelijke reductiedoelstellingen (voor 2030 en 2035) en neemt een voorschot op de gewenste uitkomst door te stellen dat Nederland ‘van het stikstofslot’ afgaat en dat er, zo gauw er een ‘geborgd reductiepakket is’, een ‘rekenkundige ondergrens’ zal worden ingevoerd.
Maar wie gaat die doelen halen? Bij wie glinstert het zweet op de rug? Niet bij het drietal onderhandelaars. Wel bij de provinciebestuurders. De coalitie wil de landelijke doelen vertalen naar doelen per provincie, en op hun beurt moeten de provincies ‘gebiedsprocessen’ inrichten zodat ‘extensivering, innovatie en managementmaatregelen’ verder kunnen worden vormgegeven in samenspraak met de boeren en andere betrokkenen. Komt deze drietrapsraket bekend voor? Geld + provincies + proces? Het lijkt volgens mij als twee druppels water op het beleid van het laatste kabinet-Rutte.
Maar de vraag was: is het effectief? Gaat de stikstofuitstoot zo (snel genoeg) omlaag? Dat hangt dus volledig af van de uitvoeringskracht van provincies én van de vraag of die provincies er überhaupt zin in hebben. In tien van de twaalf provincies bestuurt de BBB mee, de partij dus die het Stikstoffonds juist ophief tijdens de vorige coalitieonderhandelingen. Op 17 maart 2027 zijn er weer provinciale verkiezingen.
De coalitie kiest dus zeker niet voor het beste beleid (uitstoot beprijzen), maar kiest ook niet voor het slechtste (niets doen, zoals het kabinet-Schoof). De gekozen middenweg is duur maar kan blijken te werken. Waarom de veehouders hierbij zo naar de mond gepraat moet worden (‘we geloven in het vakmanschap en de innovatiekracht…’)? Geen idee. Ik weet wel dat de coalitie zo niet spreekt over pfas-lozers en staalfabrieken. Niet alle varkens, zullen we maar denken, zijn gelijk.
Frank Kalshoven is econoom en publicist. Reageren? Email: frank@frankkalshoven.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant