Deze week gebeurden er twee dingen die weleens kunnen bepalen hoeveel verder Europese landen gaan met de Europese integratie. Twee dingen die ogenschijnlijk weinig met elkaar te maken hebben, maar elkaar versterken en samen een stempel kunnen drukken op de toekomst van de Europese Unie.
Het ene stond maandag op de voorpagina van de Financial Times: westerse inlichtingendiensten waarschuwen dat Rusland Wagner-huurlingen heeft ingeschakeld om jonge, gemarginaliseerde Europeanen te recruteren voor sabotage-acties in Europa. Het Kremlin maakte jaren gebruik van de Wagnergroep, bekend om zijn uitzonderlijke wreedheden, in Oekraïne (zoals bij de annexatie van de Krim), Syrië, Libië, Mali en Soedan. In 2023 verongelukte Wagner-baas Yevgeni Prigozhin bij een niet-zo-mysterieus vliegtuigongeluk, waarna zijn troepen naar Afrika werden gestuurd om landen daar te ‘helpen’ in hun strijd tegen islamitische terreurgroepen – en vooral ook om de hand te leggen op kostbare grondstoffen als goud en diamanten.
Het is bekend dat het Kremlin achter diverse gevallen van sabotage in Europa zit (drones, doorgesneden datakabels, hacks, enzovoort), al zorgt het ervoor dat er altijd twee, drie schakels tussen opdrachtgever en uitvoerenden zitten, zodat het spoor moeilijk te herleiden is. Belén Martínez Carbonell, een hoge ambtenaar bij de Europese buitenlandse dienst, bevestigde deze week dat „Europa allang in oorlog is”. Dat Rusland Wagner inschakelt, duidt op een escalatie van deze hybride oorlog.
Het tweede bericht betreft het curieuze gedrag van de Amerikaanse ambassadeur in België, Bill White, die een persoonlijke vete uitvecht met de Vlaamse sociaal-democraten. Eerst beschuldigde hij vicepremier Frank Vandenbroucke van antisemitisme toen die een gerechtelijk onderzoek liet instellen tegen drie mohelim, rituele joodse besnijders, die niet conform de wet zouden hebben gehandeld. White eiste stopzetting van het onderzoek. Hij werd op het matje geroepen door de minister van Buitenlandse Zaken, omdat zijn uitspraken inbreuk pleegden op de scheiding der machten.
Intussen had White het al aan de stok met Conner Rousseau, leider van de sociaal-democraten, die de arrestatiepraktijken van ICE in Amerika scherp veroordeelde. Hij dreigde Rousseau met sancties als die geen excuses maakte. White doet denken aan de Chinese ‘diplo warriors‘ in Zweden en Frankrijk die een paar jaar geleden constant relletjes veroorzaakten. Whites gedrag onderstreept dat de regerende MAGA-beweging in de VS geen respect heeft voor democratische rechtsstaten in Europa en de Geneefse conventies over internationaal diplomatiekverkeer aan zijn laars lapt.
Kortom, Rusland zet zijn hybride oorlog tegen Europa in een hogere versnelling en Amerika walst dagelijks over Europese belangen heen. Nu de hamvraag: wat hebben deze twee dingen te maken met de toekomst van de Europese integratie?
Nu, volgens de Amerikaanse politicoloog Joseph Parent kunnen landen die vrijwillig willen integreren in een (con)federatie alleen slagen als ze langdurig door een externe vijand worden bedreigd en niet door een sterke macht worden gedekt. In zijn boek Uniting Nations; Voluntary Union in World Politics (2011) schreef Parent dat er maar weinig voorbeelden bestaan van onafhankelijke landen die vrijwillig integreren. Hij kan maar twee geslaagde voorbeelden bedenken: Zwitserland en Amerika. Die twee zet hij af tegen de Noors-Zweedse federatie in de negentiende eeuw en Simón Bolívars Gran Colombia, die mislukten omdat de externe dreiging voor één van de twee (Noorwegen) of allemaal (Gran Colombia) wegebde.
In 2011, tijdens de eurocrisis, waren beide voorwaarden afwezig voor de EU: „Europa, met alle hoge verwachtingen over eenwording, heeft weinig kans dat het slaagt. (…) Zonder bedreigingen zoals Amerikanen en Zwitsers die in het begin hadden, zullen Europese landen nooit echt kunnen integreren”, schreef Parent.
Maar hij signaleerde dat dit kon veranderen als Europa een externe vijand zou krijgen – „vermoedelijk Rusland” – en Amerika zijn handen van Europa zou aftrekken. Precies wat er nu gebeurt. Vervolgens moeten nationale elites de veiligheidscrisis gebruiken om hun buitenland- en defensiepolitiek te versterken en „electoraten te overtuigen van de noodzaak tot verdere eenwording”. Aan Europese veiligheid en defensie wordt gewerkt. Volgens peilingen worden burgers steeds positiever over Europa. De grote vraag is nog: waarom vertellen politici dit verhaal niet wat meer, en wat overtuigender?
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU