In meerdere gemeenten klagen partijen over met AI gemaakte kieswijzers. Die stellen vragen over onderwerpen die niet spelen of adviseren te stemmen op niet-bestaande partijen. ‘Het is tricky als één persoon op een zolderkamer een stemwijzer kan publiceren die zich voordoet als objectief.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincie Zuid-Holland.
Raadsleden in gemeenten als Leiden, Gouda, Lopik en de Ronde Venen hebben hun zorgen geuit. Zij vrezen dat kiezers richting de verkiezingen van 18 maart worden beïnvloed door onjuiste of misleidende informatie, wat het democratische proces kan schaden.
Zo stelt in Gouda de stemhulp keus.nl vragen over duinbeheer, terwijl de stad landinwaarts ligt. Ook kunnen bezoekers uitkomen op de niet-bestaande partij Gouda Bewust.
Leefbaar Gouda komt juist helemaal niet voor in het overzicht. Reden voor die partij om samen met de ChristenUnie vragen te stellen aan het Goudse college. Zij hopen dat de AI-keuzehulp wordt aangepakt.
Ook in de gemeente Ronde Venen leidt de AI-kieswijzer tot onduidelijkheid. Daar krijgen bezoekers de vraag of ‘het’ centrum autovrij moet worden. Maar welk centrum? De gemeente bestaat uit dorpen als Abcoude, Mijdrecht en Vinkeveen.
Ook krijgen bezoekers vragen over biomassacentrales, een onderwerp dat de afgelopen jaren helemaal niet speelde in de raad. ‘Dit is best gevaarlijk’, zei Rody van der Pouw Kraan (CDA) tegen RTV Utrecht. ‘Zeker als het niet klopt, maar wel mensen hun stemgedrag beïnvloedt.’
De met AI ontwikkelde website keus.nl zegt advies te geven voor alle gemeenten die meedoen aan de verkiezingen, en is volgens de website inmiddels al 54 duizend keer geraadpleegd. De maker is de 55-jarige IT’er Mark Keus uit Heteren. Tegen RTV Utrecht zegt hij dat hij eerst probeerde een webshop te maken, maar die bleek geen succes. ‘De tweede keuze was een stemwijzer.’
Hij wilde naar eigen zeggen een kieshulp maken die zich baseert op stemgedrag van raadsleden ‘en niet op loze beloftes’. Dat idee ontstond toen hij een podcast luisterde van Alexander Klöpping, waarin werd gesproken over het AI-programma Claude Code. Daarmee bouwde hij vervolgens de website, waar hij geen geld mee hoeft te verdienen. ‘Het is liefdadigheid’, zegt hij.
Wel geeft hij toe dat de kieswijzer fouten bevat. ‘Sommige dingen kloppen niet en het proces loopt nog steeds.’ Dat viel hem tegen. ‘Ik dacht dat het heel makkelijk was.’ Tegen RTV Utrecht zegt Keus dat hij het ‘best een leuk ding’ vindt en dat hij ook een AI-stemwijzer wil maken voor de Provinciale Statenverkiezingen.
In Leiden circuleert nog een tweede met AI gemaakte keuzehulp: stemadviesleiden.nl, gemaakt door het webbedrijf Projectie. Ook deze website leidt tot onvrede bij partijen. Marc Newsome, nummer twee op de lijst van GroenLinks-PvdA, zegt dat veel kiezers de stemwijzers tegenkomen via Google.
Een van de kieshulpen stelt volgens hem onterecht dat GroenLinks-PvdA het hele centrum van Leiden autovrij wil maken. ‘Dat willen we helemaal niet’, zegt Newsome. ‘We zijn behoorlijk gefrustreerd, en andere partijen ook.’ Projectie kon vrijdagmiddag nog niet reageren.
Hoe complex het maken van een betrouwbare stemwijzer is, blijkt uit de totstandkoming van de officiële StemWijzer. Daaraan werkten tientallen tot honderden lokale journalisten van titels als PZC, ED en AD Rotterdams Dagblad, in samenwerking met ProDemos. Politieke partijen werden benaderd om te reageren op stellingen, waarna de antwoorden werden gecontroleerd.
Specialist in de lokale democratie John Bijl (Periklesinstituut) noemt de met AI gemaakte stemwijzers ‘beangstigend’. ‘We weten dat peilingen en kieshulpen stemgedrag beïnvloeden. Dan is het heel tricky als één persoon op een zolderkamer, uit aandachtzucht of met een agenda, een stemwijzer kan publiceren die zich voordoet als objectief. Toch zie ik niet goed in hoe je dit soort initiatieven juridisch kunt aanpakken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant