Hooggerechtshof De scheiding der machten staat verder op scherp nu president Donald Trump tegenstand krijgt van door hemzelf benoemde conservatieve rechters. Degenen die zijn importheffingen verwerpen zijn „onpatriottisch en ontrouw”.
Trump tijdens een persconferentie over de importheffingen.
Woedend reageerde Donald Trump op de uitspraak van het Hooggerechtshof, dat vrijdag een groot deel van zijn importheffingen onwettig verklaarde. Hij richtte zijn drift direct op de drie conservatieve rechters die het lef hadden gehad tegen hem in te gaan. Zij zijn „een schande voor de natie”, zei de president in een persconferentie. „Zeer onpatriottisch en ontrouw aan onze grondwet” en „idioten en schoothondjes”. Twee rechters die hij in zijn eerste termijn zelf benoemd had, verweet hij een gebrek aan „loyaliteit” en noemde hij „een schandvlek voor hun familie”.
Met deze taal en zijn aankondiging dat hij het vonnis misschien niet zal negeren maar wel zal omzeilen heeft de president de relatie tussen de uitvoerende en rechtssprekende macht extra op scherp gezet. Ook de wetgevende macht zal zich in de strijd moeten mengen, nu het Hof naar het Congres wijst als het instituut dat werkelijk de bevoegdheid heeft om andere landen importheffingen op te leggen — als het dat zou willen.
De afgelopen twee jaar heeft het Hooggerechtshof Donald Trump vrijwel alles gegeven wat zijn hartje begeert. De voorlopige mogelijkheid om ambtenaren te ontslaan, ministeries op te doeken, inperkering van de reikwijdte van uitspraken van lagere rechters. En, persoonlijk het meest belangrijk, verregaande immuniteit voor vervolging. De vraag was hoe veel meer macht het huidige, negenkoppige hof hem nog meer zou aanrijken, met een meerderheid van zes door Republikeinen benoemde rechters.
Het arrest over de importheffingen is pas de eerste inhoudelijke behandeling van een zaak die direct tegen Trump II was aangespannen, en verloor de president overtuigend: zes tegen drie.
Met de uitspraak knaagt het Hof aan het handelsbeleid van de president, waarvan het willekeurig en wispelturig opleggen van heffingen aan andere landen de kern vormt. Ongeveer van de helft van zijn heffingen, degene waarvoor Trump zich beriep op de zogenoemde International Emergency Economic Powers Act van 1977, zijn ongeldig verklaard.
Het is onduidelijk wat dat betekent voor de al geïnde heffingen: kunnen bedrijven nu tientallen miljarden dollars terugeisen? Daar moeten lagere rechters zich nu over buigen.
En wat blijft er over van handelsakkoorden die onder druk van de heffingen gesloten werden? Trump kondigde vrijdag meteen nieuwe, generieke importheffingen van 10 procent aan. „We hebben het recht om bijna alles te doen wat we willen”, hield Trump vol. Maar volgens de Trade Act van 1974 die hij daarvoor gebruikt, moet hij voor het handhaven van die belasting na 150 dagen toestemming krijgen van het Congres.
Republikeinen hebben in zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden een krappe meerderheid, maar zitten absoluut niet te wachten op een stemming over de impopulaire heffingen vlak voor de tussentijdse verkiezingen. De heffingen kostten een gemiddeld Amerikaans huishouden vorig jaar 1.000 dollar en dit jaar waarschijnlijk 1.300 dollar, berekende de centrale bank van New York. Huisvoorzitter Mike Johnson beloofde „in de komende weken de beste weg voorwaarts” te bepalen.
Aanstaande dinsdag houdt Trump zijn State of the Union, de jaarlijkse presidentiële toespraak in het Congres waarbij de rechters van het Hooggerechtshof traditioneel aanwezig zijn. Vorig jaar bedankte hij daar opzichtig opperrechter John Roberts, nu is die „nauwelijks” welkom. In Trumps eerste termijn zat Roberts zijn partijgenoot al regelmatig dwars en nu schreef hij het arrest over de heffingen. Trumps teleurstelling is nog groter in Amy Coney Barrett en Neil Gorsuch, die hij zelf benoemde.
Trump beschuldigde hen er, zonder bewijs, van dat ze zijn „beïnvloed door buitenlandse belangen”. Zulke retoriek kan door de rechters als dreigement worden ervaren. Verschillende opperrechters hebben al met serieuze dreigementen te maken gehad. Bij Brett Kavanaugh, die vrijdag Trumps held was omdat hij een tegenstrijdig minderheidsstandpunt bij de uitspraak leverde, stond in 2022 een bewapend persoon voor de deur. Bij de zus van Coney Barrett werd vorig jaar een bommelding gedaan.
„Pogingen om rechters te intimideren vanwege hun uitspraken in rechtszaken zijn ongepast en moeten krachtig worden bestreden”, schreef opperrechter Roberts kort voor Trumps tweede aantreden in het jaarverslag van het Hof. „Overheidsfunctionarissen hebben zeker het recht om kritiek te uiten op het werk van de rechterlijke macht, maar ze moeten zich ervan bewust zijn dat onbezonnen uitspraken over rechters gevaarlijke reacties van anderen kunnen uitlokken.”
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet