Daaf Borren Schrijver en voormalig Afrika-correspondent Daaf Borren (36) las als student Reizen met Herodotos (2004) van Ryszard Kapuściński en wist dat hij naar het continent Afrika wilde. Hij ziet nu in dat Kapuściński onbewust reisgezelschap voor hem was tijdens zijn jaren in Afrika.
Daaf Borren
„Eerst las ik alleen de Donald Duck en toen ineens Kapuściński. Op de middelbare school was ik gefascineerd door Afrika, dat kwam voort uit naïef idealisme. Ik wilde de wereld redden en dacht dat dat daar kon; ik was jong. Mijn tante werkte bij Oxfam Novib, zag mijn interesse en gaf me Ebbenhout van Kapuściński, waar ik meteen weg van was.
Als student Internationale Betrekkingen verdiepte ik me verder in Afrika en las Reizen met Herodotos van dezelfde schrijver. Ook dat boek greep me meteen. Ik wist al langer dat ik naar Afrika moest als ik erover wilde schrijven, maar dit gaf de doorslag. Vlak hierna vertrok ik naar Ghana.
In het boek volg je Kapuściński op zijn reizen als journalist en schrijver door verschillende werelddelen. Wat hij ziet in al die verschillende landen vervlecht hij met 2500 jaar oude verhalen van de Griekse historicus Herodotus. Zijn reisverhalen hebben een literaire stijl en het boek leest als een ode aan de reisreportage.
Wat het mij meteen opleverde na eerste lezing was een gevoel voor historische empathie. Kapuściński laat goed zien hoe het verleden in het heden doorwerkt. Hij schrijft meeslepend menselijk en kan pagina’s lang stilstaan bij mensen die op de bus staan te wachten. Het zijn verhalen van onderaf. Je kan door de waan de van de dag menselijke verhalen over het hoofd zien. Terwijl ik dit boek las, realiseerde ik me: dit zijn precies de verhalen die ik zelf ook wil maken.
Nu lees ik met extra aandacht de hoofdstukken over landen die momenteel veel in het nieuws zijn, zoals Iran. Kapuściński schrijft over het Iran van 1979 en het is opvallend hoeveel parallellen er zijn met het heden. Juist daarin zie je hoe het verleden je helpt het heden te begrijpen; de geschiedenis herhaalt zich. Als ik zijn verhalen lees, ga ik terug in de tijd. Tegelijk maak ik nooit dezelfde reis, omdat ik in een andere tijd leef.
Inmiddels weet ik meer over Kapuściński en realiseer ik me ook dat ik zijn werk met een kanttekening mag lezen. Hij had de neiging een loopje met de waarheid te nemen en vergrootte details uit. Toch blijven deze verhalen voor mij vooral bespiegelingen op wat het betekent om mens te zijn. Ik herken in zijn verhalen tijdloze emoties van mensen, zoals wraak en hoop.
Op die menselijkheid kan hij eindeloos reflecteren, omdat hij een aangeboren nieuwsgierigheid heeft. Hij gaat gesprekken aan zonder vooringenomenheid, zoals mijn neefje van twee dat ook kan doen. Onwetend als een kind wordt hij bijvoorbeeld naar India gestuurd en in het vliegtuig klampt hij zich vast aan een Italiaan. Hij zegt tegen de man dat hij niet weet wat hem te wachten staat. Die man neemt hem onder zijn hoede en zorgt er tijdens de overstap in Rome voor dat Kapuściński kleding krijgt die wat beter past bij de temperatuur in India. Je ziet daar dat de mooiste verhalen ontstaan uit naïviteit en overgave.
Bij herlezing viel me het verhaal van Herodotus veel sterker op. Eerder was ik vooral met Kapuściński bezig. Nu ik al een tijd terug ben van mijn eigen reizen zie ik helderder: wat Herodotus voor Kapuściński was, was Kapuściński voor mij. Tijdens mijn reis plaatste ik hem op een voetstuk en probeerde ik met hem mee te reizen. Het leven als correspondent kan soms best eenzaam zijn, maar dit boek had ik voortdurend in mijn achterhoofd en hierdoor was hij mijn vaste reisgezelschap.”
In de rubriek ‘Teruglezen’ vertellen boekenliefhebbers over een werk dat in het verleden veel indruk op hen heeft gemaakt.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews