Documentaire Docenten, ouders en kinderen doen alles om het Oekraïense onderwijs normaal te houden in ‘Timestamp’. Tegelijkertijd is normaliteit ver te zoeken met regelmatige luchtalarmen en lessen in het verschil tussen speelgoed en bom.
Een Oekraïens meisje toont haar spierballen in een klaslokaal, in 'Timestamp'.
Timestamp. Regie: Kateryna Gornostai. Lengte: 125 minuten. Te zien in de bioscoop.
Hoe toon je de effecten van oorlog zonder bloederige beelden of tragische getuigenissen? Regisseur Kateryna Gornostai slaagt er in haar tedere, observerende documentaire Timestamp in door de focus te leggen op schoolgaande Oekraïense jeugd. Tussen maart 2023 en juni 2024 filmde ze op uiteenlopende Oekraïense scholen, vooral in gebieden die erg geraakt zijn door de Russische invasie. Er is weinig duiding, noch zijn er talking heads. Via tussentitels leer je hoe ver een school van het front ligt, waarna je uiteenlopende docenten, ouders en kinderen hun uiterste best ziet doen om de normaliteit te bewaren. Tegelijkertijd is de realiteit allesbehalve normaal zie je in Timestamp. Regelmatig gaat een luchtalarm af, waardoor hele klassen tijdens een optreden op het schoolfeest plots naar de schuilkelder moeten. Kleuters leren met vrolijke plaatjes het verschil tussen speelgoed en bommen. Tieners krijgen tijdens een militair spel les over de werking van een geweer, alsof schieten een volstrekt normale puberactiviteit is.
Tussen de vele beelden van lessen zitten ook fragmenten van een directeur die door de vernielde lokalen van zijn school dicht bij de Wit-Russische grens wandelt, terwijl hij vertelt over de raketaanval die een nieuwe medewerker doodde. Of van de begrafenis van een directeur die stierf bij een aanval op haar school. Ondanks deze en andere zware momenten voelt Timestamp vaak relatief licht. Deels omdat kinderen nu eenmaal kinderen blijven, ook in barre omstandigheden – zo merk je dat in sommige delen van het land luchtalarmen blijkbaar zo frequent zijn dat de jongsten vrolijk doorkwebbelen in de schuilkelders. Maar ook omdat Gornostai vaak visueel de veerkracht van Oekraïners onderstreept. Het blauw en geel uit de Oekraïense vlag duikt continu op, of het nu in de gekleurde linten of bloemen in het haar van een scholier is, of in de schermachtergronden van de tieners die online afstuderen. Toch blijft het lastig om tijdens het kijken niet vooral na te denken over wat de langetermijneffecten zullen zijn van opgroeien in oorlog op deze kinderen. Meer dan aan hun indrukwekkende veerkracht.