In Duitsland reageerde theaterpubliek afgelopen zaterdag woedend op een extreemrechts personage. De acteur werd tijdens de voorstelling uitgejoeld en fysiek belaagd. Vaker roepen extreemrechtse personages ongemak en verontwaardiging onder toeschouwers op – ook op de Nederlandse podia.
schrijft voor de Volkskrant over theater.
In het Duitse Bochum, vlak over de Nederlandse grens, is een acteur tijdens een voorstelling door toeschouwers uitgejouwd en met fruit bekogeld. Ook beklommen twee toeschouwers tijdens de slotmonoloog het podium in een poging de acteur, die een extreemrechts personage vertolkte, van de speelvloer te sleuren.
Dat gebeurde zaterdag tijdens de première van de Duitse versie van Catarina and the Beauty of Killing Fascists door Schauspielhaus Bochum, het gerenommeerde theaterhuis dat sinds 2018 wordt geleid door de Nederlandse theatermaker Johan Simons. De voorstelling draait om een familie die jaarlijks in een landhuis samenkomt om een fascist te vermoorden. In de slotscène neemt de gevangengenomen politicus (gespeeld door Ole Lagerpusch) het woord om zijn verwerpelijke, radicaal-rechtse gedachtengoed breeduit te verkondigen.
De provocerende voorstelling is oorspronkelijk in 2021 gemaakt door de Portugese theatermaker en schrijver Tiago Rodrigues. Zijn versie was anderhalf jaar geleden al in Nederland te zien tijdens internationaal kunstenfestival Noorderzon. Ook toen verlieten verontwaardigde toeschouwers onder boegeroep voortijdig de zaal van het Groningse Grand Theatre.
In andere landen waar de voorstelling werd gespeeld, waaronder Frankrijk en Oostenrijk, was er ook veel onrust onder het publiek, al kwam het niet eerder tot fysiek geweld. De voorstelling werd in 2024 door de Nederlandse pers overigens lovend ontvangen: zowel de Volkskrant als NRC gaf vijf sterren. Ook de Duitse versie kreeg lovende kritieken.
In een tijd waarin extreemrechts gedachtengoed voet aan de grond krijgt in de samenleving, is het logisch dat geëngageerde theatermakers daar met schurende voorstellingen op willen reflecteren. In Nederland was bijvoorbeeld vorig jaar de bejubelde voorstelling Three Times Is Left te zien van de provocatieve theatermaker Julian Hetzel, over een extreemlinkse intellectueel die een relatie heeft met een extreemrechtse vrouw, die fel is gekant tegen immigratie en islamisering.
Komende weken is in Nederland en Vlaanderen Voor het pensioen van de Oostenrijkse auteur Thomas Bernhard te zien, gemaakt door het Vlaamse gezelschap Olympique Dramatique. Daarin speelt Pierre Bokma een verstokte nazi, die jaarlijks met zijn zussen de verjaardag van nazikopstuk Himmler viert.
Die voorstelling, die sinds half januari op tournee is, roept vooralsnog minder controverse op. Dat komt waarschijnlijk ook omdat de extreemrechtse personages in regie van Tom Dewispelaere duidelijk als slechteriken worden neergezet.
Dat is een cruciaal verschil met de voorstelling die vorige week in Duitsland in première ging: regisseur Mateja Koležnik van Schauspielhaus Bochum koos ervoor de fascist in de voorstelling niet op een uitgesproken woedende, gemene of geschifte manier te laten vertolken, maar juist met een gevoelige zachtheid. Toeschouwers zouden daardoor meer geneigd zijn zich in hem in te leven, met al het morele ongemak van dien.
Het voorval in Bochum doet denken aan de monoloog Waar we voor strijden, die tijdens Dodenherdenking in 2023 eenmalig in theater Carré in Amsterdam te zien was. Daarin vertolkte acteur Jacob Derwig een kunstliefhebber die gaandeweg steeds seksistischer, racistischer en antisemitischer blijkt. Uiteindelijk zet het personage zelfs vraagtekens bij de Holocaust. De makers toonden met de voorstelling hoe fascisme ook binnen de progressieve culturele elite wortel kan schieten.
Het extreme gedachtengoed van Derwigs personage resulteerde in veel onrust op de tribune. Toeschouwers verstoorden bewust de uitvoering door te roepen en traag door de tekst heen te klappen. Een aantal van hen verliet de theaterzaal.
De voorstelling was bedoeld als waarschuwing voor oprukkende rechtse ideeën, die steeds meer worden genormaliseerd in de huidige samenleving, legde schrijver Bo Tarenskeen naderhand uit. Onder veel toeschouwers was er na afloop ook juist waardering.
Tarenskeen maakte zich naderhand zorgen of mensen nog verschil kunnen maken tussen een acteur en zijn personage. Die zorgen deelt Johan Simons van Schauspielhaus Bochum, die eerder deze week in de Vlaamse krant De Standaard reageerde op het voorval in Duitsland: ‘Natuurlijk moet er niet op het podium geklauterd worden, maar dat toeschouwers zich hierover opwinden, vind ik een goede zaak. Het is ook zeldzaam: het geeft aan hoe sterk ze zich betrokken voelen. Zolang het publiek het verschil maar blijft zien tussen de acteur en zijn rol.’
Volgens Duitse media moest de dramaturg het publiek tot kalmte manen en zou een collega acteur Ole Lagerpusch te hulp zijn geschoten toen toeschouwers het podium beklommen. Ondanks de aanval lukte het de acteur zaterdag zijn monoloog te volbrengen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant