Illustratief beeld uit 2022 van een Amerikaans gevechtsvliegtuig.
Staan de Verenigde Staten aan de vooravond van een militaire aanval op Iran, of voeren ze slechts de druk op in de onderhandelingen met het land? Al sinds zijn eerste termijn dreigt president Donald Trump met een Amerikaanse aanval op Iran. En vorig jaar juni kwam het ook daadwerkelijk tot luchtaanvallen op onder meer nucleaire installaties. Maar een langere (lucht)oorlog tegen het regime van de ayatollahs bleef uit – en ook de troepenopbouw die nodig is om wekenlang aanvallen uit te voeren.
Dat laatste is nu veranderd. De afgelopen dagen hebben de VS tientallen gevechtsvliegtuigen, commandovliegtuigen, tankers en transportvliegtuigen over de Atlantische Oceaan richting Europa verplaatst, zo was te zien op luchtvaarttracker ADBS-Exchange en militaire blogs. In de nacht van dinsdag op woensdag alleen al verplaatsten zich minstens dertig tankvliegtuigen richting Europa; woensdagochtend vertrokken vanaf luchtmachtbases op het Amerikaanse vasteland nog zeker vijf tankvliegtuigen richting bases in Europa. Zulke toestellen maken het mogelijk om bijvoorbeeld gevechtstoestellen in de lucht bij te tanken. Ondertussen was te zien dat andere Amerikaanse militaire toestellen vanuit Engeland en Duitsland richting bases in het Midden-Oosten opstegen.
Gezamenlijk, schrijft de militaire website The War Zone, gaat het om de „stukjes die nog ontbraken voor een langdurige luchtoorlog”: „het zijn precies de bewegingen die we verwachtten, maar tot nu toe niet zagen”. De Verenigde Staten, schrijft het Amerikaanse website Axios woensdag, zijn „dichterbij een oorlog met Iran dan veel Amerikanen zich realiseren”.
De Amerikaanse militaire activiteiten rondom Iran nemen toe sinds het regime half januari protesten hardhandig neersloeg, met duizenden, en mogelijk tienduizenden, doden tot gevolg. Trump eist dat Iran zijn nucleaire programma stopzet en dreigt met ingrijpen als dat niet gebeurt. Zo werd eind januari het vliegdekschip USS Abraham Lincoln naar de Arabische Zee rondom Oman gestuurd, waar het volgens satellietbeelden die de BBC begin deze week verifieerde zich nu ook bevindt. Dat schip is de thuisbasis van zo’n negentig vliegtuigen en helikopters die in te zetten zijn voor zowel verkenningen als aanvallen. Vorige week stuurde Trump met de USS Gerald R. Ford een tweede vliegdekschip naar de regio, dat overigens nog onderweg is.
In totaal bevinden zich nu zo’n twaalf Amerikaanse militaire schepen in de regio. Daarnaast hebben ruim honderdvijftig transportvliegtuigen munitie en wapensystemen afgeleverd. In de afgelopen dagen zijn daar zo’n vijftig gevechtsvliegtuigen bijgekomen. De AWACS-vliegtuigen die zich daar nu bij voegen, maken het mogelijk om vanuit de lucht aanvallen te coördineren en bedreigingen af te slaan. Vanuit de Iraanse zijde werden maandag overigens oefeningen in de straat van Hormuz waargenomen, een zeestraat ten zuiden van het land. Volgens het staatspersbureau oefende de Iraanse Revolutionaire Garde „scenario’s voor wederzijdse militaire actie als reactie op mogelijke veiligheids- en militaire dreigingen in de regio”.
Oorlog is niet onvermijdelijk. De troepenopbouw van de Amerikanen maakt een wekenlange luchtoorlog mogelijk, maar lijkt ook bedoeld als drukmiddel richting het Iraanse regime. Dinsdag onderhandelden de Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner in Genève drie uur lang met de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi over een nieuw nucleair akkoord, waarin Iran zijn nucleaire programma beperkt– de VS trokken zich in Trumps eerste termijn terug uit het akkoord dat Barack Obama’s regering met de Iraniërs had gesloten en dat precies dat effect had.
Na afloop stelden vertegenwoordigers van beide landen dat er „vooruitgang” was geboekt. Tegelijkertijd, zei de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance tegen Fox News, weigeren de Iraniërs nog te praten over een aantal „rode lijnen” die de VS hebben gesteld. Trump, zei hij, streeft naar een akkoord, maar kan ook concluderen dat diplomatie „haar natuurlijke einde” heeft bereikt.