Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al vijftig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Dit keer bespreekt hij de Nederlandse F-35 gevechtsvliegtuigen en of de lofzang op de toestellen terecht is. Ook komt een pikante uitspraak van staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman aan bod.
Het kroonjuweel van het Nederlandse defensieapparaat is het F-35 gevechtsvliegtuig. We bestelden er aanvankelijk 33. Toen er extra miljarden vrijkwamen, haastte het kabinet zich om snel nog een aantal extra toestellen te kopen.
Nederland schaft uiteindelijk 57 F-35's aan. Momenteel hebben we er 47. Daarvan zijn er 39 verdeeld over vliegbases Leeuwarden en Volkel. De 8 overige toestellen staan op Luke Air Force Base in de Amerikaanse staat Arizona.
De vragen die de aanschaf van de F-35 opriep, zijn al bijna vergeten. Het toestel zou te ingewikkeld, te lawaaiig en bovenal te duur zijn. Volgens de Algemene Rekenkamer was de aankoop ervan een aanslag op het budget van de landmacht en de marine. De F-16, de al bijna roestige voorganger van de F-35, was toch goed genoeg om in Oekraïne Russische straaljagers te lijf te gaan?
En de kernwapentaak van de F-35's op Volkel dan? Als de VS het wil, kan het toestel zo'n vijftien tot twintig kernbommen op Russische doelen werpen. Maar als je het boek Nuclear War van Annie Jacobsen moet geloven, zal de vliegbasis - en het Amsterdamse Rijksmuseum, om maar een voorbeeld te noemen - binnen een uur na het uitbreken van de nucleaire armageddon een schietschijf zijn van Russische nucleaire onderzeeboten. De F-35-piloten zullen weinig kans hebben op terugkeer. Maar ondanks alles is de F-35 hét paradepaard van de Nederlandse krijgsmacht.
Inmiddels is er ongenoegen in de VS ontstaan over een verspreking van staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman. Hij zei op 14 februari in een podcast dat een land een jailbreak kan uitvoeren. Dat wil zeggen: het kraken van Amerikaanse software, om er daarna andere (bijvoorbeeld Nederlandse) software voor in de plaats te zetten. "Meer zeg ik er niet over" zei Tuinman.
Het bovenstaande vergt enige uitleg. De F-35 is een stuk minder waard zonder die Amerikaanse software. Vluchtpatronen, targeting en informatie over onderhoud en reserveonderdelen worden na elke vlucht opgeslagen in een geheime database in de VS. Op die manier wordt wereldwijd een ecosysteem van duizenden F-35's aangevuld.
Eigenlijk is de Koninklijke Luchtmacht dus een radertje in een groot Amerikaans systeem. Een systeem dat overigens, vaak met ambitieuze software, niet feilloos werkt en hoofdpijn bezorgt. Dat wordt alleen niet aan de grote klok gehangen. Omwille van nationale veiligheid, weet u wel. Volgens het blad The War Zone is het alleen Israël gelukt om onafhankelijkheid te bedingen. Dat land heeft vermoedelijk eigen software in zijn F-35's toegepast.
Een jaar geleden ontstond er rumoer over een zogenoemde killswitch. Met deze 'noodrem' zou een F-35 waar ook ter wereld vanuit de VS uitgeschakeld kunnen worden. "Nee", zei generaal Dick Berlijn, oud-Commandant der Strijdkrachten daarover. Hij kon zich wel voorstellen dat de VS zijn bondgenoot Nederland langzaam maar zeker van software-updates zou afknijpen. Staatssecretaris Tuinman beweert nu dus dat het omgekeerde ook kan. Die uitspraak is bijzonder.
Nederland maakt zich terecht druk over de overname van DigiD-beheerder Solvinity door een Amerikaanse partij, over het gegeven dat het een groot deel van het gas tegenwoordig uit de VS wordt gehaald, en over het feit dat de Amerikaanse president Donald Trump per decreet importheffingen oplegt.
Aan de andere kant halen we opgelucht adem bij elk 'verzoenend' woord vanuit Washington en applaudisseren we bij de successen van onze 'slijmdiplomatie'. Te midden van dit alles klapt een Nederlandse staatssecretaris uit de school. De gevolgen daarvan kunnen groot zijn.
In de eerste plaats zijn de woorden van Tuinman een bekentenis van onze afhankelijkheid: De luchtmacht stelt zonder de VS niet zo veel voor, om over de nucleaire afhankelijkheid nog maar te zwijgen.
In de tweede plaats zijn de woorden van de staatssecretaris stoer. Ze kunnen namelijk als dreigement richting de VS worden opgevat. Misschien is er wel een Oranje-alternatief voor de Amerikaanse software. Of misschien mikt de Tuinman wel op en Israëlisch (of onbekend) alternatief. Maar helpt dat ons niet van de regen in de drup?
Je kunt de uitspraken van de staatssecretaris ook zien als die van een muis die tegen een olifant brult. Als Nederland zich niet aan afspraken houdt, dreigen claims van F-35-fabrikant Lockheed Martin en andere leveranciers.
Toch leek de verspreking bewust. Tuinman wist dat hij over de schreef ging. Anders had hij de woorden "meer zeg ik er niet over" niet in de mond genomen.
Overigens is het niet chic om een nieuw kabinet met Amerikaanse onvrede op te zadelen. Maar of de kersverse minister van Defensie Dilan Yesilgöz er wakker van zal liggen, is de vraag. Die appt naar verluidt al vaak met NAVO-baas Mark Rutte, omdat ze een volkomen vreemde is in defensieland.
Source: Nu.nl algemeen