is oud-politicus, adviseur en podcastmaker.
Nathalie van Berkel. Nog voordat ik mijn best kon doen haar naam, gezicht en kabinetsportefeuille te onthouden, kon ik haar alweer vergeten. Waar een afgetreden bewindspersoon nog een dienstauto heeft die de gevallen politicus met een laatste rit thuis afzet, moet zij al stoppen voor ze kon beginnen. Ik hoorde Haagse mensen ritueel prevelen dat het een persoonlijk drama is enzo, maar zolang er direct bij werd gezegd dat het onvermijdelijk was, is het een meeleven dat geen enkele troost en hoop biedt. In ieder geval niet aan Nathalie van Berkel.
Waar we wel wat aan hebben, is dat met dit Haagse drama van deze week een belangrijke nationale norm opnieuw heilig is verklaard. Gij zult niet liegen. Preciezer geformuleerd: gij zult niet rommelen met uw cv. Dat is een zeer heilzame norm die teruggaat tot een hier heilige waarde: eerlijkheid. We schelden elkaar dan verrot, maar zijn tenminste wel eerlijk. We zeggen elkaar in onze relaties en vriendschappen de brute waarheid, maar zijn in ieder geval wel eerlijk. Hoera.
Waar het katholicisme nog onderscheid maakt tussen kardinale doodzonden en alledaagse, minder erge zonden, daar trekt het calvinisme een rechte lijn. Waar in de katholieke traditie nog een zeker begrip zit voor onze menselijke zwakheid en een rek in het oordeel over wat misschien niet zo netjes, maar ook wel weer begrijpelijk is, daar velt het calvinisme zelfs een hard oordeel over het kleinste vergrijp dat geen medemens ooit kan hebben gezien.
Die hoge norm die het calvinisme ons heeft opgelegd, heeft ons veel goeds gebracht. Onlangs bracht Transparency International weer haar internationale ranglijst van corruptie uit. In de top 10 van minst corrupte landen, staan acht landen met een protestantse cultuur, waaronder Nederland. Buurland België staat zelfs niet in de top 20. Ik bedoel maar.
Het enorme belang dat we aan eerlijkheid geven, levert ons veel onderling vertrouwen op. Het scheelt ons daardoor veel kosten aan controle, opsporing en aan contracten van de dikte van een telefoonboek. Als een calvinist in Bunschoten of Rijssen je zijn woord geeft en dat met een handdruk bezegelt, dan hoef je niet nog eens een dure advocaat in te huren om dat allemaal minutieus vast te leggen. Eerlijkheid is een calvinistische deugd. En hoe geseculariseerd we ook zijn, het terugtreden van Nathalie van Berkel heeft die hoge norm weer eens luid en duidelijk bevestigd. En die morele lat moeten we vooral niet lager gaan leggen.
Als er in onze contreien al iets van begrip is voor onze morele zwakheid, dan is dat vaak voor een zondaar die we kennen en waar we een zwak voor hebben. Dan klinkt nogal eens de vergoelijkende frase waarvan de oorspronkelijke bron vaak minder bekend is: ‘Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen.’ Als we bij een misstap van een ander over ons hart willen strijken, dan beginnen we bij de woorden waar Jezus bij een hele dramatische ontmoeting ooit mee eindigde.
Vrome moralisten brachten een zondige vrouw bij Jezus – de man die in deze episode even zondig was hadden ze gek genoeg op de plaats delict achtergelaten – om hem om een oordeel te vragen. Die verlaagde de morele lat niet, maar legde wel de hypocrisie van de moralisten bloot. Ze mochten de vrouw gaan stenigen als ze zelf zondeloos waren. Jezus hurkte, keek naar de grond en schreef wat in het zand. De moralisten dropen af. En dat bood hem alle ruimte om de vrouw die was achtergebleven een nieuwe kans op betere keuzes te bieden.
Als we beginnen waar Jezus eindigde, dan wordt genade goedkoop. Dat zeggen we schouderophalend dat niemand zonder zonde is en bieden we waarschijnlijk vooral ons eigen soort mensen de ruimte om nog lekker aan te blijven rommelen. Dan vallen we snel uit die top 10 van Transparency International en betalen we daar een hoge morele, sociale en economische prijs voor. Maar als we Jezus niet meer helemaal laten uitpraten, hebben we al stenen gegooid nog voordat de zondaar zelf iets heeft kunnen zeggen. Calvinisme heeft ons veel eerlijkheid en vrijheid gebracht, maar met een genadeloze versie ervan valt niet te leven.
Nathalie van Berkel had ook schoon schip kunnen maken en wij hadden haar ook een tweede kans kunnen bieden.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant