In de Iraakse hoofdstad Bagdad zitten enkele Nederlandse IS-gevangenen vast. De Nederlanders maken deel uit van een groep van ruim vijfduizend IS-gevangenen die door het Amerikaanse leger zijn overgeplaatst uit buurland Syrië.
is buitenlandverslaggever voor de Volkskrant.
Het gaat om mannen die tussen 2017 en 2019 bij het ineenstorten van het kalifaat van de terreurgroep Islamitische Staat (IS) zijn opgepakt op het slagveld in Syrië. De afgelopen jaren zaten zij vast in Syrische gevangenissen. Daar werden ze bewaakt door strijders van de door de Koerden geleide SDF-militie. In januari verloren de Koerden veel terrein in Noordoost-Syrië. Toen het Syrische regeringsleger oprukte, moesten de Koerdische gevangenisbewakers vluchten.
Een onbekend aantal gevangenen wist in de chaos te ontkomen. Het Syrische leger stelde vrouwelijke IS-verdachten en hun kinderen in het beruchte detentiekamp Al Hol zelfs bij duizenden op vrije voeten. Dat kamp gaat nu dicht.
Uit vrees dat ook de mannelijke veronderstelde IS-strijders allemaal zouden ontsnappen, begon het Amerikaanse leger een grensoverschrijdend gevangenentranspor; in ruim drie weken tijd zijn meer dan 5.700 mannelijke IS-gevangenen uit Syrië overgebracht naar buurland Irak.
Enkele gevaarlijke gevangenen zijn per helikopter overgevlogen. Duizenden anderen werden naar Bagdad getransporteerd met bussen, een reis van meer dan 12 uur. Volgens het Amerikaanse leger was het een ‘buitengewoon moeilijke’ operatie.
Alle verdachten zullen worden voorgeleid in de Al Kharkh-rechtbank in Bagdad. De eerste vijfhonderd gevangenen zijn daar inmiddels verhoord. De meesten zijn Syrisch en Iraaks, maar er zijn ook circa zestig andere nationaliteiten. Onder de niet-Arabische buitenlanders behoren de Nederlanders tot de ‘meest aanwezige’, stelt de Iraakse Hoogste Juridische Raad – het equivalent van de Raad voor de Rechtspraak – in een persbericht.
Het gaat om precies te zijn om negen Nederlanders, staat in een gelekt overzicht in handen van het Iraakse persbureau Shafaq. Na Duitsland, Europees koploper met 27 gevangenen, zou Nederland daarmee behoren tot de westerse landen met de meeste IS-gevangenen. De Iraakse autoriteiten weerspreken echter de inhoud van het gelekte overzicht.
De Nederlandse Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid, de NCTV, stelde eind vorig jaar, nog voor de machtsverschuiving in Syrië, dat toen ongeveer vijftien Nederlanders in Syrische gevangenissen zouden zitten. Afgelopen vrijdag sprak de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken David van Weel (VVD) bij de veiligheidsconferentie in München met zijn Iraakse collega Fuad Hoessein. Die woonde jarenlang in Amstelveen en spreekt vloeiend Nederlands.
Van Weel zei op X dat hij met Hoessein heeft gesproken over ‘de ontwikkelingen in Noordoost-Syrië en de gevolgen daarvan voor Irak’. Hoessein meldde in een verklaring expliciet dat hij met Nederland heeft overlegd over de IS-gevangenen. De Verenigde Staten en Irak dringen aan op repatriëring, maar het terughalen van mannelijke IS-verdachten was in Nederland en veel andere Europese landen tot nu toe politiek onbespreekbaar.
Iraakse gevangenissen zitten overvol en het rechtssysteem is overbelast. In theorie kunnen terrorismeverdachten in Irak worden veroordeeld tot de doodstraf. In de praktijk ziet de regering in Bagdad ze het liefst zo gauw mogelijk naar hun thuisland vertrekken.
De Amerikaanse operatie om de gevangenen naar Irak te verhuizen, geldt als een motie van wantrouwen voor de Syrische president Ahmed al-Sharaa. Hij heeft een verleden als strijder bij terreurgroep Al Qaida. Inmiddels geldt Sharaa als Amerikaanse bondgenoot en lid van de anti-IS-coalitie. Maar het bewaken van jihadistische strijders vertrouwen de Amerikanen hem niet toe.
Foto’s van de militaire konvooien onderweg naar Irak laten zien dat de touringcars met gevangenen, bewaakt door Amerikaanse pantservoertuigen, Irak bereikten via een omweg: niet over wegen die onder controle staan van het Syrische regeringsleger, maar door gebied dat in handen van de Koerden is gebleven.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant