Wordt het de doodstraf of levenslang? Donderdag hoort de Zuid-Koreaanse ex-president Yoon Suk-yeol, die eind 2024 met de staat van beleg de macht probeerde te grijpen, welke straf hij daarvoor krijgt. Hoe loopt dit politieke drama af?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Wat wilde Yoon met zijn opstand?
Op 3 december 2024 deed de radicaal-rechtse president Yoon Suk-yeol (65) live op televisie een alarmerende mededeling. Hij voerde de staat van beleg in wegens acute dreiging van ‘anti-statelijke, pro-Noord-Koreaanse krachten’. Tot de tanden bewapende militairen moesten inderhaast toegestroomde volksvertegenwoordigers uit het parlement houden, maar parlementariërs slaagden ondanks die tegenwerking er toch in de krijgswet weg te stemmen. Na zes uur chaos was Yoons bizarre maatregel weer van tafel.
Ronduit schokkend was de manier waarop Yoon en kompanen Noord-Korea provoceerden. De gedachte was dat een militair conflict een goede rechtvaardiging was voor Yoons machtsgreep. Yoon zag al voor zich hoe hij onder de krijgswet ongehinderd door de politieke oppositie, vakbonden, media en de rechterlijke macht kon doen wat hij wilde. Bijvoorbeeld zichzelf drie extra termijnen als president geven.
Hoe dacht Yoon dat voor elkaar te krijgen?
Volgens de aanklacht heeft Yoon buiten de militaire commandostructuren om in oktober 2024 bevolen dronevluchten boven Noord-Korea uit te laten voeren. Eerder dat jaar had Pyongyang zo furieus gereageerd op Zuid-Koreaanse ballonnen met propaganda-folders dat Yoon erop rekende dat de inzet van drones tot Noord-Koreaanse militaire tegenacties zou leiden.
Dat dit scenario kon uitlopen op oorlog met de vijandige, van atoomwapens voorziene noorderbuur, was blijkbaar een aanvaardbaar risico.
Volgens de aanklacht van het openbaar ministerie broedden Yoon en acht vertrouwelingen uit zijn kabinet en legertop negen maanden lang op dit levensgevaarlijke plan. Tijdens tien ontmoetingen stelden ze arrestatielijsten op van vijfhonderd persoonlijke en politieke vijanden. Of het nu stakende medici waren of onwelgevallige youtubers, met een beroep op de krijgswet zou iedereen die Yoon had gedwarsboomd worden gestraft.
Toen Noord-Korea zich niet uit de tent liet lokken, viel de bodem onder dit plan weg. Dat moet frustrerend zijn geweest, want Yoon stond onder druk wegens het blokkeren van corruptieonderzoeken naar zijn echtgenote. Vandaar dat hij toen maar deed alsof er een crisis met Noord-Korea speelde. Op de dag van de machtsgreep werd het leger in paraatheid gebracht wegens ‘een ernstige situatie met Noord-Korea’, terwijl er volgens militaire bronnen niets aan de hand was.
Heeft Yoon spijt van zijn actie?
Yoon, inmiddels afgezet, gearresteerd en aangeklaagd voor in totaal acht misdaden, blijft zich verzetten. Hij vindt nog steeds dat hij slechts zijn plicht heeft gedaan in een ultieme poging het land te besturen in weerwil van de oppositie, die bij elk regeringsbesluit dwarslag. Dat is pas dictatoriaal, vindt Yoon, die totaal geen berouw heeft over zijn poging zichzelf aan het hoofd van een ultra-rechtse dictatuur te plaatsen. Vooral wegens het gebrek aan spijt eist de openbare aanklager de doodstraf.
Ook Yoons belangrijkste acht handlangers horen donderdag hun straf. Bijvoorbeeld defensieminister Kim Yong-hyun, Yoons schoolvriend die bekend staat als liefhebber van Adolf Hitlers Mein Kampf. Direct na zijn arrestatie probeerde Kim zich in zijn cel op te hangen aan het koordje van zijn onderbroek. Tegen hem is levenslang geëist.
Zijn er al medeverdachten veroordeeld?
Andere betrokkenen werden de afgelopen maanden zwaar gestraft. Neem de politieke veteraan Han Duck-soo, die als Yoons premier loog dat hij tijdens de machtsgreep buitenspel stond. Uit beelden van beveiligingscamera’s blijkt dat hij uitgebreid overleg had met zijn collega’s van Defensie en Binnenlandse Zaken, bijvoorbeeld over het afsnijden van de elektriciteit bij mediabedrijven. Ook heeft Han officiële documenten vervalst om de krijgswet een legaal tintje te geven.
Het openbaar ministerie had vijftien jaar geëist, maar de rechter sloeg Han met 23 jaar cel om de oren. Dit vonnis is een indicatie van de gevangenisstraf die Yoon te wachten staat. Mocht hij conform de eis de doodstraf krijgen, dan betekent dat in de praktijk levenslang, want Zuid-Korea voltrekt sinds 1997 geen executies meer. In geen geval komt de ex-president op vrije voeten, want in een andere strafzaak wegens het belemmeren van de rechtsgang heeft hij al vijf jaar cel gekregen.
Wat betekent het schandaal voor de Zuid-Koreaanse politiek?
De huidige regering onder leiding van de progressieve vijanden van Yoon komt bijna niet aan regeren toe, zo druk heeft het kabinet het met de nasleep. Zo wordt de krijgsmacht ontdaan van vele honderden Yoon-getrouwen. Ook politiek zijn moeilijke hervormingen nodig. Wegens het conflict met Noord-Korea hebben Zuid-Koreaanse presidenten verregaande bevoegdheden. Die lenen zich echter ook voor coups: Yoon is al de derde president die terechtstaat wegens een opstand.
Meer toezicht op de macht van de president is echter geen oplossing voor de extreme polarisatie in Zuid-Korea. Een president is voor wetgeving afhankelijk van het parlement, maar als de oppositie daar de dienst uitmaakt en geen enkel wetsvoorstel een kans geeft, is het lastig regeren, zoals Yoon heeft ondervonden.
Yoons People Power Party (PPP) worstelt nog altijd met het schandaal. De partijleiding heeft weliswaar halfslachtig excuses gemaakt, maar durfde tot dusver niet met Yoon te breken. Met het oog op lokale verkiezingen deze zomer wil de PPP Yoons aanhang, die nog altijd met protestbordjes Yoon Again de straat opgaat, niet van zich vervreemden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant