Sociale media De Chinese app TikTok werd onlangs overgenomen door een Amerikaans consortium dat bestaat uit bondgenoten van president Trump. Daarbij was veel aandacht voor de dreiging van Chinese spionage. Ook zorgen over de invloed van TikTok op de tanende publieke steun voor Israël in de VS speelden een grote rol.
Inwoners van New York protesteren tegen het bezoek van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu aan de Verenigde Naties op 26 september 2025.
In mei 2025 was Adam Presser, hoofd van de afdeling Operations en Trust & Safety van TikTok, aanwezig op een bijeenkomst in Jeruzalem van het World Jewish Congress, een internationale federatie van Joodse gemeenschappen en organisaties. Daar besprak hij de toename van antisemitisme op het populaire Chinese videoplatform sinds de uitbraak van de Gaza-oorlog in 2023, en probeerde hij de zorgen weg te nemen dat TikToks krachtige algoritme werd gebruikt om pro-Palestijnse en anti-Israëlische content te promoten.
Presser vertelde dat TikTok een wijziging had doorgevoerd om het gebruik van de term ‘zionist’ als synoniem voor Jood aan te merken als haatspraak. „Natuurlijk kun je het woord ‘zionist’ [blijven] gebruiken in de zin dat je een trotse zionist bent. Maar als je het gebruikt om iemand te beledigen, door iemand ‘zionist’ te noemen als scheldwoord, dan wordt dat beschouwd als haat zaaien en zal dat worden tegengehouden.”
Presser beschreef ook andere maatregelen die TikTok had genomen tegen antisemitische en anti-Israëlische content – de scheidslijn tussen die categorieën is in de praktijk vaak vaag. Zo heeft het bedrijf het aantal accounts dat het blokkeert vanwege „haat zaaiende activiteiten” verdrievoudigd. Presser vertelde dat TikTok daarbij samenwerkt met „meer dan twee dozijn Joodse organisaties” die „ons voortdurend informatie en inlichtingen verstrekken als ze overtredingen signaleren”. Volgens Presser „is er geen eindpunt” als het gaat om het modereren van haatdragende content.
Video’s van Pressers opmerkingen werden opnieuw gedeeld op sociale media nadat de Amerikaanse activiteiten van TikTok recentelijk zijn overgenomen door een grotendeels Amerikaans consortium, waarin een grote rol is weggelegd voor het sofwarebedrijf Oracle. De baas van Oracle, Larry Ellison, is een vriend van president Trump en de grootste particuliere donor van het Israëlische leger. Oracle zal de data van Amerikaanse TikTok-gebruikers opslaan in de VS, en het algoritme beheren en opnieuw trainen. Presser is benoemd tot ceo.
Gebruikers vrezen nu voor toenemende censuur op TikTok, en niet alleen wat betreft Israël en Gaza. Sinds de overname zijn sociale media overspoeld met voorbeelden van vermeende censuur, zoals van content over de dode zedendelinquent Jeffrey Epstein. Gebruikers deelden screenshots die toonden dat ze geen privéberichten met het woord ‘Epstein’ konden versturen. Dan kregen ze een foutmelding: „Dit bericht is mogelijk in strijd met onze communityrichtlijnen en is niet verzonden om onze community te beschermen.”
Gebruikers deelden ook voorbeelden van content over de omstreden vreemdelingenpolitie ICE die zou worden gecensureerd. Zo kregen ze geen video’s te zien waarin Alex Pretti werd doodgeschoten door ICE-agenten in Minneapolis. „Vanochtend plaatste ik een TikTok over mijn wetsvoorstel waarmee mensen ICE-agenten kunnen aanklagen”, schreef senator Scott Wiener, een Democraat, op X. „De video is nog geen enkele keer bekeken, en ik ben niet de enige bij wie dit gebeurt. TikTok is nu een door de staat gecontroleerd medium.”
Het bericht van de Democratische senator Scott Wiener op X waarop hij schrijft dat zijn TikTok-video over ICE nul keer is bekeken.
Het bedrijf ontkende de aantijgingen en zei dat het kampte met technische problemen als gevolg van stroomuitval. Een winterstorm teisterde die week grote delen van de VS, waardoor meer dan een miljoen huishoudens zonder stroom zaten. ,,We werken eraan onze diensten te herstellen na een stroomstoring in een Amerikaans datacentrum, waardoor TikTok en andere apps die we beheren niet beschikbaar waren”, verklaarde de Amerikaanse joint venture op zijn nieuwe X-account. ,,Onze excuses voor het ongemak.”
Uit frustratie over de onbetrouwbaarheid van TikTok hebben sommige gebruikers de app al vaarwel gezegd, onder wie bekende mensen als de actrice en comedian Megan Stalter (640.000 volgers) en de influencer Dre Ronayne (400.000 volgers). Het probleem is dat de nieuwe eigenaren niet hebben laten weten wat de overname voor makers betekent, zei influencer Nadya Okamoto (4 miljoen volgers) tegen CNBC. „Daarom heerst er zoveel paranoia, omdat we allemaal naar dit platform kijken en gewoon niet weten wat er gebeurt.”
Het is nog te vroeg om conclusies te trekken over de richting die TikTok onder de nieuwe eigenaren zal inslaan. Maar het is onmiskenbaar dat het platform wordt gezien als een belangrijk (geo)politiek strijdtoneel. Want TikTok heeft buitengewoon veel invloed op het publieke debat en de vrije meningsuiting. Dat geldt natuurlijk ook voor andere sociale media, zoals Facebook, Instagram en X. Maar TikTok is het eerste platform van buiten de VS dat een serieuze concurrent werd van de gevestigde Amerikaanse techbedrijven.
TikTok is allang niet meer alleen een leuke app om korte filmpjes van dansende mensen te bekijken. Sinds het Chinese bedrijf ByteDance het platform in 2016 lanceerde, is de populariteit ervan explosief gestegen: van 85 miljoen gebruikers in 2018 tot 1,9 miljard in 2026. TikTok is vooral geliefd bij jongeren; 60 tot 70 procent van de gebruikers is onder de 35. Voor Amerikanen onder de 30 is het uitgegroeid tot een van de belangrijkste nieuwsbronnen, zo blijkt uit onderzoek van Pew Research Center en van het Reuters Institute for the Study of Journalism.
De excuses van TikTok over technische problemen als gevolg van stroomuitval.
Gebruikers consumeren nieuws in algoritme-gestuurde, korte video’s, die dankzij TikTok de dominante vorm voor digitale content geworden zijn op socialemediaplatforms. De oprichter van ByteDance, Zhang Yiming, wordt gezien als een van de grondleggers van het moderne aanbevelingsalgoritme. Hij wilde dat TikTok-gebruikers niet hoefden te zoeken naar video’s waarin ze geïnteresseerd zijn, maar dat ze die automatisch voorgeschoteld zouden krijgen dankzij een algoritme dat hun voorkeuren kan aflezen aan hun scroll-gedrag.
Het algoritme van TikTok wordt gevoed door enorme hoeveelheden gebruikersdata. Om de zorgen over gegevensbeveiliging en privacy weg te nemen, beweerde TikTok jarenlang dat Europese en Amerikaanse data in Europa en de VS werden opgeslagen, en niet in China. Maar in 2022 lekte een werknemer van TikTok audio-opnames van tachtig interne vergaderingen naar de nieuwssite Buzzfeed, waaruit bleek dat ingenieurs van ByteDance in China wel degelijk toegang hadden tot de gegevens van Amerikaanse TikTok-gebruikers.
Dit was groot nieuws in de VS. Want ByteDance probeerde de Amerikaanse regering er juist van te overtuigen dat TikTok geen bedreiging vormde voor de nationale veiligheid. President Trump had in 2020 geprobeerd de app te verbieden omdat hij vreesde dat de Chinese overheid via ByteDance toegang had tot Amerikaanse data en TikTok-gebruikers propaganda kon voorschotelen. Maar het verbod strandde omdat het juridisch rammelde. Trumps opvolger Biden deelde diens zorgen (die overigens nooit zijn bewezen) maar dacht een deal te kunnen sluiten met ByteDance om Chinese spionage uit te sluiten.
In reactie op de primeur van Buzzfeed besloot het bedrijf de auteur van het artikel, Emily Baker-White, en zijn eigen werknemers te volgen in de hoop het lek te achterhalen. Maar de journalist kwam erachter en bracht het naar buiten, wat de problemen van ByteDance juist vergrootte. „Het bedrijf dat zwoer niemand te bespioneren, bespioneerde een journalist”, zei Baker-White, die het boek ‘Every Screen on The Planet’ schreef over TikTok, hierover in een interview. Biden besloot dat een deal de Chinese dreiging niet zou wegnemen en stuurde aan op een verbod.
Maar het politieke debat over een verbod sleepte zich al jaren voort, en leek destijds te zijn vastgelopen op praktische, juridische en politieke bezwaren. De Gaza-oorlog was een belangrijke factor die ertoe leidde dat het Congres in 2024 alsnog overstag ging. Zorgen over vermeende anti-Israëlische content haalden veel Congresleden over. „7 oktober heeft mensen echt de ogen geopend voor wat er op TikTok gebeurt”, verklaarde Raja Krishnamoorthi, een Democratisch lid van het Huis van Afgevaardigden die het verbod mede indiende, tegen The Wall Street Journal.
Andere Congresleden deelden die mening. „TikTok is een instrument dat China gebruikt om propaganda onder Amerikanen te verspreiden, en dat nu wordt gebruikt om het terrorisme van Hamas te bagatelliseren”, schreef de Republikeinse senator Marco Rubio, tegenwoordig minister van Buitenlandse Zaken, al een maand na de uitbraak van de Gaza-oorlog op X. En zijn collega Josh Hawley hekelde „de kracht van TikTok om het wereldbeeld waarmee Amerikaanse jongeren worden geconfronteerd radicaal te vertekenen”, en noemde de oorlog tussen Israël en Hamas „een cruciale testcase”.
Veel Congresleden geven de vermeende overdaad aan anti-Israëlische content op TikTok ervan de schuld dat de steun voor Israël in de VS is gedaald tot het laagste niveau in 25 jaar. Want opiniepeilingen tonen vooral een significante verschuiving in de mening van jongeren en Democraten, naast toenemende scepsis onder jongere Republikeinen. Uit een onderzoek van Gallup uit 2025 blijkt dat nog slechts 46 procent van de Amerikanen sympathie heeft voor Israël (dat was in 2018 nog 64 procent), en dat 43 procent gelooft dat Israël genocide pleegt.
Toch valt er niet zo makkelijk een verband te leggen tussen TikTok en de tanende steun voor Israël. Dat heeft te maken met de aard van de video’s van de oorlog. Die bestonden na 7 oktober grotendeels uit expliciete, emotioneel geladen beelden van Palestijnse slachtoffers van Israëlisch oorlogsgeweld, die vaak niet geverifieerd waren en strategische context ontbeerden. De video’s boden zelden feitelijke informatie over het conflict, hun visuele stijl was gericht op emotionele impact.
Uit promotieonderzoek onder 193 universiteitsstudenten in de VS blijkt dat hun blootstelling aan Gaza-gerelateerde content op TikTok niet per se leidde tot grote ideologische verschuivingen. Wel veranderde hun emotionele gesteldheid, zegt oud-militair Michael Morgan, nu een onafhankelijke veiligheidsadviseur, die het onderzoek deed. „Herhaalde blootstelling beïnvloedt hoe gebeurtenissen worden ervaren en geïnterpreteerd, in plaats van wat er bewust wordt geloofd. Dit leidt tot emotionele vatbaarheid voor latere ideologische verandering.”
Het emotionele karakter van TikTok-video’s verandert volgens Morgan eveneens de aard van propaganda. Beïnvloedingscampagnes vereisen namelijk niet langer ideologische boodschappen van gedisciplineerde netwerken, maar worden gestuurd door de algoritmes van platformen. Veiligheidsdiensten zijn hier volgens Morgan niet goed op toegerust omdat ze gericht zijn op ideologische signalen. „Campagnes die zijn gericht op emotionele beïnvloeding verspreiden gevoelens in plaats van argumenten, en missen ideologische kenmerken.”
Israël maakt veel werk van de online informatie-oorlog. Premier Netanyahu noemt die „het achtste front”, naast de zeven andere fronten met Iran en zijn bondgenoten in Gaza, Libanon, Jemen en de rest van de regio. Het doel is om desinformatie en mediacontent die Israel in een kwaad daglicht stelt, bijvoorbeeld dat het genocide pleegt in Gaza of dat zijn militaire operaties in Libanon en Syrië bedoeld zijn om grondgebied te veroveren, te bestrijden. Daarbij ziet Israël sociale media en AI als de belangrijkste strijdperken.
Om die informatieoorlog zo effectief mogelijk te voeren, werkt Israël nauw samen met Israëlische en Amerikaanse techbedrijven. Enkele dagen na de aanval van Hamas in 2023 lanceerden Israëlische AI-bedrijven de ‘Digital Iron Dome’ en ‘Words of Iron’, twee AI-gestuurde applicaties waarmee gebruikers met één druk op de knop pro-Israëlische content kunnen verspreiden en socialemediaplatformen kunnen bombarderen met klachten over content die ongunstig voor Israël zou zijn – en dat op een manier die spontaan lijkt.
Dit heeft bijgedragen aan het verwijderen of onderdrukken van een enorme hoeveelheid content. TikTok, waar een voormalige Israëlische legerofficier de Public Policy Manager voor haatspraak is, verwijderde 3,1 miljoen video’s en verbrak 140.000 livestreams in de eerste zes maanden van de oorlog. Meta, het bedrijf achter Facebook en Instagram waar een voormalig adviseur van Netanyahu werkt als Public Policy Director voor Israël en de Joodse diaspora (er is geen soortgelijke functie voor de Palestijnen), voldeed in de eerste drie oorlogsmaanden aan 94 procent van de verwijderingsverzoeken. Human Rights Watch beoordeelde ruim 1.050 verzoeken en concludeerde dat het in 1.049 gevallen ging om vreedzame pro-Palestijnse content die op onrechtmatige wijze werd onderdrukt.
De Israëlische premier tijdens een ontmoeting met Amerikaanse influencers en Israël-aanhangers in september vorig jaar.
Naast het onderdrukken van content heeft Israël ook een strategie om sociale media te overspoelen met pro-Israëlische narratieven. Zo lanceerde het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken vorig jaar een ambitieuze online propagandacampagne: Project 545. Het ministerie trok 145 miljoen dollar uit om Amerikaanse influencers, podcasters en AI-platforms zoals ChatGPT te betalen om pro-Israëlische narratieven te verspreiden op TikTok, Instagram en YouTube, en zo de tanende steun onder Amerikaanse jongeren tegen te gaan.
„De wapens veranderen met de tijd”, zei Netanyahu in september vorig jaar tijdens een bijeenkomst met Amerikaanse influencers in het Israëlische consulaat-generaal in New York. „Je kunt tegenwoordig niet meer met zwaarden vechten, dat werkt niet. We moeten vechten met de wapens die geschikt zijn voor de strijdperken waar we actief zijn, en de belangrijkste daarvan bevinden zich op sociale media. De belangrijkste overname die nu gaande is, is die van TikTok. En ik hoop dat het doorgaat, want het kan grote gevolgen hebben.”
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.