Vanwege ‘toenemende fraude’ in de zorg met ervaringscertificaten roept het demissionaire kabinet op deze niet langer te accepteren. Maar wordt zo het kind niet met het badwater weggegooid?
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de toeslagenaffaire.
Het leek zo’n mooi systeem. Om opgedane werkervaring vast te leggen in ervaringscertificaten, buiten de schoolbanken om. Met zo’n ervaringsbewijs kan een werknemer bij een mbo-opleiding vrijstellingen krijgen of zich laten registreren als hbo-jeugdprofessional, zonder ooit een hogeschool vanbinnen te hebben gezien. Maar nu zijn de zorgen over fraude zo groot dat het kabinet de zorgsector oproept de evc’s (erkenning van verworven competenties) niet langer te accepteren.
Het is slecht nieuws voor de zorgsector, die al kampt met personeelstekort. ‘Maar het evc-systeem is te verrot om nog te kunnen repareren’, zegt een woordvoerder van branchevereniging Jeugdzorg Nederland.
Het roept de vraag op hoe het zover heeft kunnen komen. De ervaringscertificaten passen immers helemaal in de filosofie van een leven lang leren. En juist via deze route kunnen mensen overstappen naar bijvoorbeeld de zorg, waarvoor ze dan misschien niet het juiste diploma hebben, maar wel de capaciteiten.
Dat werkgevers behoefte hebben aan een manier om opgedane ervaring op de werkvloer op waarde te schatten, bleek al in 2000. Toen klopte een groot staalbedrijf aan bij een opleidingsbedrijf. Dat moest de vakbekwaamheid van de staalwerknemers beoordelen; of ze rijp waren voor meer verantwoordelijke functies. Zo begon het eerste evc-bureau. In de jaren erna ontstonden er zo’n kleine twintig, die, zo beklemtonen ze zelf, de ervaring van de kandidaten zorgvuldig toetsen.
Dat de overheid in 2023 stopte met haar laatste beetje betrokkenheid, maakte het stelsel volgens veel betrokkenen kwetsbaar. Vanaf toen lag het toezicht volledig bij een door de sector zelf opgetuigd kenniscentrum.
Een branche die zichzelf moet controleren, dat brengt risico’s met zich mee. In 2024 signaleerden het OM en de Inspecties van Onderwijs en Gezondheidszorg voor het eerst misbruik. Het aantal evc-aanbieders was toen in nog geen drie jaar ruim verdubbeld. De nieuwkomers richtten zich bijna uitsluitend op de zorg.
De berichten schudden de mbo’s en de Stichting Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ) wakker, die voorheen vrijwel ongezien ervaringscertificaten hadden goedgekeurd. Het SKJ voerde vorig jaar een steekproef uit onder 274 bij hen geregistreerde hbo-jeugdzorgprofessionals op basis van een ervaringscertificaat. Bijna een derde zou hebben gesjoemeld.
Zo zagen de onderzoekers dat de opgegeven werkervaring niet was opgedaan of dat een specifiek behandelplan voor een probleemjongere door meerdere jeugdzorgprofessionals was aangeleverd. Daarop stopte de jeugdzorg in januari met de erkenning van ervaringscertificaten. Afgelopen vrijdag vroeg het kabinet de hele zorgsector om hun voorbeeld te volgen.
Het nieuws komt als een klap voor de bedrijven die deze certificaten verstrekken. ‘Er zijn al veel aanbieders gestopt of failliet gegaan’, zegt secretaris Klaas Hoeksema van de Vereniging van EVC-Aanbieders (VVEA). Volgens hem lijden nu de goeden onder de kwaden. ‘Misschien zijn er te lichtvaardig veel nieuwe evc-aanbieders toegelaten, dat heeft de kwaliteit van de sector geen goed gedaan. Maar waarom moeten daarvan alle bureaus de dupe worden?’
Dat het zover is gekomen, komt ook doordat de sector er onvoldoende in is geslaagd zichzelf te reinigen. Het Nationaal Kenniscentrum EVC, dat belast was met het toezicht op de sector, had niet de bevoegdheid om dubieuze aanbieders uit te schrijven en kreeg van de leden ook geen toestemming om strenger te kunnen ingrijpen.
Ondertussen raakte de term evc verder besmet. Om toch de vacatures op te vullen, leiden steeds meer zorgorganisaties nu intern mensen zonder diploma’s op. Ook worden inmiddels nieuwe systemen opgetuigd die transparanter moeten zijn. Hoeksema noemt SkillsAPK, een platform waarin een werknemer zijn vaardigheden kan vastleggen in een ‘skillspaspoort’.
Door de associatie met fraude voelen veel bonafide zorgmedewerkers met een ervaringscertificaat zich gedupeerd. Een aantal heeft met hulp van een advocaat een eerdere uitschrijving uit het SKJ-register ongedaan weten te maken toen bleek dat de fraudebeschuldiging onterecht was.
Onder hen is Joyce Fehling (47). Als leerkracht raakte zij betrokken bij kinderen met problemen, wat leidde tot haar overstap naar de jeugdzorg. Onderzoekers van de SKJ-steekproef hadden de in haar ervaringscertificaat opgegeven werkgever gebeld en die had per abuis een onjuist tijdsbestek doorgegeven van haar opgedane werkervaring.
‘Door de uitschrijving uit het register mocht ik maanden mijn functie niet vervullen, wat ook de jongeren die ik hielp heeft geschaad’, zegt Fehling. Het steekt haar dat de SKJ haar had uitgeschreven zonder de onderbouwing daarvan met haar te delen, en haar ook niet om wederhoor had gevraagd. Haar bloeddruk liep op door de stress, vertelt ze, haar spaargeld is eraan opgegaan. ‘Gelukkig bleven mijn opdrachtgevers in mij geloven.’
Haar advocaat Marianne Wiersma verbaast zich over ‘de botte werkwijze’ van het SKJ-onderzoek. ‘Het evc-stelsel is inderdaad fraudegevoelig, maar de overheid heeft dit systeem zelf laten ontstaan.’
Wiersma kent de verhalen over bij elkaar gelogen ervaring bij soms niet-bestaande zorgverleners. Maar het valt haar en anderen betrokkenen ook op dat er nog steeds weinig concrete verdenkingen openbaar zijn gemaakt van evc-fraude. Van slechts één evc-bureau zijn tot nog toe medewerkers gearresteerd op verdenking van grootschalig misbruik, en dit bedrijf was al eerder door de sector zelf uit het systeem gegooid.
Advocaat Ernst de Jong, die eveneens een aantal uit het SKJ-register geschrapte zorgmedewerkers vertegenwoordigt, vraagt zich ondertussen af of de fraude met evc’s wel zo omvangrijk is als nu wordt gezegd. ‘Een aantal evc-bureaus heeft wellicht vanwege het gebrek aan controle te lichtvaardig ervaringscertificaten verstrekt. En omdat het kennelijk zo gemakkelijk werd gemaakt om een zorgkwalificatie te bemachtigen, dachten veel mensen: dat ga ik doen. Die kun je niet verwijten dat ze gebruik hebben gemaakt van een mogelijke systeemfout.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant