Oorlog in Oekraïne Voor het eerst sinds de zomer van 2023 heroverde Oekraïne deze maand een aanzienlijk stuk grondgebied. Oekraïense eenheden maken vooral gebruik van de recente blokkade van de Russische toegang tot het Starlink-netwerk.
Een Oekraïense militair bereidt een onbemand robotvoertuig, bewapend met een granaatwerper, voor op een test op een onbekende locatie in de regio Donetsk, 27 januari.
Na bijna drie jaar van langzame terugtrekking onder druk van Russische offensieven hebben Oekraïense infanteristen afgelopen week voor het eerst weer een flink stuk grondgebied heroverd. Het gaat volgens Oekraïense berichten om elf dorpjes in drie verschillende regio’s, met in totaal iets meer dan tweehonderd vierkante kilometer.
Met name in de regio Zaporizja leverden de Oekraïense tegenaanvallen succes op. De Russische opmars van de laatste weken in de regio’s Zaporizja en Dnipropetrovsk werd vorige week vertraagd en grotendeels afgestopt, schreef de Oekraïense militair analist Kostjantyn Masjovets afgelopen zondag.
In vijf dagen tijd heroverden de Oekraïense strijdkrachten het grootste stuk grondgebied sinds het zomeroffensief van 2023. In oppervlakte is de recente terreinwinst vergelijkbaar met het grondgebied dat Rusland in heel december veroverde in Oekraïne.
De opvallende Oekraïense opmars wordt grotendeels toegeschreven aan de recente blokkade van de Russische toegang tot het Amerikaanse Starlink-netwerk. Dat satellietnetwerk is voor de Oekraïense strijdkrachten van levensbelang voor de communicatie tussen commandocentra en eenheden aan het front, maar het netwerk werd óók gebruikt door de Russen.
Hoewel Rusland officieel geen toegang had tot Starlink waren er aanwijzingen dat het op grote schaal illegaal werd gebruikt voor militaire operaties tegen Oekraïne. Begin deze maand blokkeerde het ruimtevaartbedrijf SpaceX van techmagnaat Elon Musk de Russische toegang tot Starlink, nadat bekend was geworden dat Moskou de massale drone- en raketaanvallen op de Oekraïense burgerbevolking en energie-infrastructuur mede kon uitvoeren dankzij de toegang tot Starlink.
In de omgeving van het frontstadje Hoeljajpole, zo’n tachtig kilometer ten oosten van de stad Zaporizja, zouden de Oekraïners de afgelopen dagen vijf dorpen hebben heroverd langs een dertig kilometer lange frontlijn. Op sommige plekken werden de Russen volgens analist Masjovets bijna tien kilometer teruggedrongen. De Oekraïense actie leidde er onder meer toe dat de Russen zich tactisch teruggetrokken over de Hajtsjoer-rivier, uit een streek die sinds afgelopen zomer in Russische handen was.
Het Institute for the Study of War (ISW), een Amerikaanse denktank die de gevechten langs de frontlijn dagelijks in kaart brengt en analyseert, sprak zondagavond niet van een Oekraïens tegenoffensief, maar gebruikte het woord ’tegenaanval’. Daarmee geven de ISW-analisten in navolging van Masjovets aan dat dit om „kleinere tactische acties” van Oekraïense eenheden gaat, en niet om een grootschalige operatie zoals de tegenoffensieven die in 2022 leidden tot de herovering van grote delen van de regio’s Charkiv en Cherson.
Bewoners ruimen puin op na een Russische luchtaanval in een woonwijk van Slovjansk, in de Oekraïense regio Donetsk, 11 februari.
Hoewel de schaal van de Oekraïense tegenaanvallen in Zaporizja, Donetsk en Dnipropetrovsk nog beperkt is, zouden de operaties wel van invloed kunnen zijn op de Russische plannen voor nieuwe offensieven in de zomer. Moskou zou zich voorbereiden op nieuwe operaties richting de stad Zaporizja en de strategisch belangrijke steden Kramatorsk en Slovjansk in de regio Donetsk, de laatste Oekraïense militaire bolwerken in de Donbas.
De recente Oekraïense heroveringen lijken aan te tonen dat de Starlink-beperkingen directe gevolgen hebben voor de Russische operaties langs de ruim duizend kilometer lange frontlijn. Moskou zou uit alle macht proberen via andere wegen opnieuw toegang te krijgen tot het Starlink-netwerk.
Volgens de Oekraïense organisatie die zich bekommert om de behandeling van krijgsgevangenen zet Moskou familieleden van gevangengenomen Oekraïense soldaten onder druk om toegang te krijgen tot het Amerikaanse satellietnetwerk, zo meldde het nieuwsaccount UkraineWorld dinsdagochtend.
Rusland zou inmiddels druk bezig zijn met het testen van een eigen netwerk dat kan dienen ter vervanging van Starlink, zo meldde de Russische Stichting voor Geavanceerd Onderzoek vorige week aan persbureau Tass. Volgens dit militaire onderzoeksinstituut zou Moskou een eerste onbemande vlucht hebben uitgevoerd met het stratosferische platform Barrage-1.
Kritische Russische militaire bloggers vragen zich echter nu al af of dit systeem ooit een volwaardige vervanger kan worden van het internetnetwerk van Starlink, een constellatie van bijna tienduizend satellieten in een lage baan om de aarde.
De ontwikkelingen langs de frontlijn in het oosten van Oekraïne komen op een moment dat Oekraïense en Russische delegaties elkaar in Genève ontmoeten voor besprekingen, opnieuw aangespoord door de Amerikaanse president Donald Trump.
Net als bij eerdere gespreksronden lijkt de kans op een diplomatieke doorbraak erg klein. Rusland, dat Oekraïne vier jaar geleden met honderdduizenden troepen binnenviel, heeft er de afgelopen jaren op geen enkele manier blijk van gegeven de oorlog te willen beëindigen, tenzij Oekraïne zich de facto overgeeft.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky stelt geen grondgebied te willen opgeven, ondanks toenemende druk van Trump. Die vindt dat Kyiv de Donbas zou moeten opgeven in ruil voor een einde aan de oorlog. Maandag adviseerde Trump Oekraïne dringend snel naar de onderhandelingstafel te komen om ‘een deal’ te sluiten. Richting president Poetin, de agressor in de oorlog, sprak Trump zich opnieuw niet uit.
Veel Oekraïners menen echter dat de plannen van het Kremlin veel verder gaan dan de Donbas. Zij vrezen dat Moskou een eventueel bestand zal gebruiken als adempauze, en de oorlog zal voortzetten na een grootschalige herbewapening.
Net als bij eerdere diplomatieke ontmoetingen voerden de Russen enkele uren voor de gesprekken in Genève een massale aanval uit met 400 drones en 29 raketten op – voornamelijk – de kritieke Oekraïense infrastructuur, waarbij onder meer de regio’s Dnipropetrovsk en Odesa zwaar werden getroffen. Volgens Kyiv werden drie mensen in een auto gedood bij een drone-aanval bij de elektriciteitscentrale van Slovjansk.
Met tal van drone- en raketaanvallen legden de Russen de afgelopen weken in grote delen van Oekraïne de energievoorziening plat, met name rond de steden.
Oekraïense reddingswerkers op de plek van een Russische luchtaanval op een woonwijk in Kramatorsk, in de Oekraïense regio Donetsk, in de vroege ochtend van 12 februari.