Een uitspraak van de Moldavische president Maia Sandu leidde begin dit jaar tot opschudding. In een interview zei ze voor een vereniging met buurland Roemenië te zijn, als bescherming tegen de imperialistische ambities van Poetins Rusland.
In 1920 reisde het Roemeense koninklijk echtpaar naar de provincie Bessarabië, die grotendeels de huidige staat Moldavië besloeg. Na een bezoek aan de huidige hoofdstad Chișinău, schreef koningin Marie verrukt in haar dagboek dat ‘de straten bevolkt waren met een enthousiaste menigte’. Ze concludeerde: ‘Het land is ongetwijfeld Roemeens en de bevolking is Roemeens.’ De voorgaande eeuw onder Russisch bewind was ‘de inheemse bevolking vreemd’, zei haar echtgenoot Ferdinand I bij een receptie.
Weer een eeuw later, januari dit jaar, baarde de Moldavische president Maia Sandu opzien met een opmerking in de Britse podcast The Rest is Politics. ‘Als we een referendum houden, zou ik voor de vereniging met Roemenië stemmen’, zei ze in januari. Een staatshoofd dat pleit voor het opheffen van haar eigen land is, zacht gezegd, opmerkelijk.
‘Het wordt voor een klein land als Moldavië almaar moeilijker om te overleven’, lichtte Sandu toe, ‘als democratie, als soeverein land, en natuurlijk om zich te verzetten tegen Rusland.’ Ze nuanceerde dat slechts een derde van de Moldaviërs wil samengaan met Roemenië. Het land moet allereerst inzetten op lidmaatschap van de Europese Unie, ‘een realistischere doelstelling’.
Sandu vindt dit al langer: in 2016 sprak ze zich ook uit voor samengaan met het buurland. Het idee dat Moldavië zich bij Roemenië kan aansluiten, komt dus niet uit de lucht vallen. Het bezoek van het koninklijk echtpaar in 1920 aan Chișinău vond plaats na grote veranderingen in Zuidoost-Europa. De Eerste Wereldoorlog was de doodsteek voor imperia die daar de dienst uitmaakten, zoals Oostenrijk-Hongarije en het Russische tsarenrijk.
Bij het hertekenen van de Europese landkaart, tijdens de vredesonderhandelingen in Versailles, was Roemenië territoriaal gezien spekkoper. Het sinds 1859 onafhankelijke koninkrijk incorporeerde onder meer Transsylvanië (met een grote Hongaarse minderheid), Boekovina (dat nu deels in Oekraïne ligt) en de voorheen Russische provincie Bessarabië. Dit werd ‘Groot-Roemenië’ genoemd.
Ideeën voor het verenigen van alle Roemeenssprekenden in Zuidoost-Europa – de ideologische basis voor Groot-Roemenië – kwamen op in de 18de eeuw. Het gebied had een verleden als middeleeuws koninkrijk en latere Ottomaanse vazalstaat. Maar integratie van de nieuwe territoria was een moeizaam proces, schrijft historica Valeria Chelaru in een artikel. Met name in Bessarabië stuitte het Groot-Roemeense idee op de realiteit van een diverse bevolkingssamenstelling.
Het enthousiasme van koningin Marie miskent de complexe en soms fluïde identiteiten van het gebied dat ze bezocht. Bessarabië werd bevolkt door Roemenen, jazeker, maar ook door Joden, Oekraïners en Bulgaren. Interessant genoeg was de in Roemenië nog altijd populaire vorstin zelf geen Roemeense, maar een telg van de Britse koninklijke familie.
Gedurende de tsaristische overheersing in de 19de eeuw kwamen daar Russen bij, die de lakens uitdeelden en de plaatselijke elite ‘russificeerden’. Met de Roemenen aan het roer kwam een politiek van ‘roemenisering’.
De Russen, inmiddels geleid door Stalin, hadden Bessarabië niet opgegeven. Na het sluiten van het Molotov-Ribbentroppact in 1940 bezette de Sovjet-Unie het gebied. Zo ontstond de Sovjetrepubliek Moldavië. Na een kortstondige herovering door de Roemeense dictator Antonescu, die gepaard ging met een genocide op de Joden en Roma, werd Moldavië na de oorlog weer deel van de Sovjet-Unie, tot de onafhankelijkheid in 1991.
In de Sovjetperiode vonden opnieuw agressieve ‘russificering’ en immigratie van etnische Russen plaats. Sandu verwijst hiernaar in de podcast en snijdt de taalkwestie aan. Om de verwantschap met Roemenië te verzwakken, werd ‘Moldavisch’ bedacht: een linguïstisch construct van Roemeens in cyrillisch schrift. Tegenwoordig is Roemeens (in Latijns schrift) weer de officiële taal van het land.
Na eeuwenlang bestuur van buiten is Moldavië nu drie decennia onafhankelijk. ‘Wij zijn altijd een ‘voorlopig land’ geweest’, zei de Moldavische romanschrijver Iulian Ciocan in 2022 tegen de Volkskrant. Van alle vreemde overheersers is de herinnering aan de Russen het meest vers en het meest traumatisch. De angst om opnieuw ten prooi te vallen aan Russisch imperialisme is sinds de invasie van buurland Oekraïne en recente Russische inmenging bij verkiezingen alomtegenwoordig.
Het land wil in 2030 lid worden van de Europese Unie. Overigens heeft de helft van de 2,4 miljoen inwoners al een Roemeens paspoort kunnen krijgen omdat ze Roemeense wortels hebben. Een bekende grap luidt dat de Moldaviërs allang in de EU zitten – alleen hun land nog niet.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant