nieuwsbriefNRC Voorkennis
NRC Voorkennis Er wordt al weken met spanning uitgekeken naar een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof over de invoerheffingen van de regering-Trump II. Mocht Trump daarvoor een noodwet inzetten? Misschien komt het oordeel van het Supreme Court deze week.
Vaste NRC Voorkennis-lezers weten: in de nieuwsbrief die we maandagochtend versturen, blikken we vooruit op de week. De auteur van dienst speurt agenda’s af van, bijvoorbeeld, persbureau ANP, om te kijken of bedrijven met cijfers komen, wanneer er belangrijke (internationale) bijeenkomsten plaatsvinden en of er belangrijke rechterlijke uitspraken gepland staan. Deze nieuwsbrief gaat over de laatste categorie: rechterlijke uitspraken.
Met dien verstande, dat we jullie vandaag niet meer kunnen vertellen dan dat er misschien een hele belangrijke uitspraak aankomt. Er is kans dat het Amerikaanse Hooggerechtshof deze vrijdag een oordeel geeft over de wetmatigheid van de invoerheffingen van Donald Trump. De uitspraak van het Supreme Court in Washington kan verstrekkende gevolgen hebben voor Trump én voor de financiële markten.
Dit is een ingekorte versie van de NRC Voorkennis-nieuwsbrief. Twee keer per week schrijft de economieredactie van NRC daarin over economische ontwikkelingen die op de redactievloer tot opwinding leiden. Inschrijven (voor Plus-abonnees) doe je hier:
Inschrijven voor NRC Voorkennis
Het Supreme Court is niet erg transparant in zijn planning. De negen rechters delibereren achter gesloten deuren en daar nemen ze de tijd voor. Het is aan de belanghebbenden in elke zaak om te gissen naar de datum waarop de uitspraak komt. Er zijn bepaalde dagen in de maand waarop het Hof bijeen is en uitspraken doet (voor de nerds: non-argument days, die zie je hier in het blauw in de agenda), maar welke zaken op die dagen precies aan bod komen, weet niemand. En in sommige gevallen, waaronder Trumps tariffs, kunnen de rechters ook op andere dagen uitspraak doen. Bij de laatste paar ‘geplande’ uitsprakendagen bleef het oordeel over de invoerheffingen uit; de volgende datum is vrijdag 20 februari.
Waar gaat de zaak precies over? En waarom ligt deze zo gevoelig?
Wat voorligt is de vraag of Trump in zijn handelsbeleid terecht een beroep heeft gedaan op de International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) uit 1977. IEEPA geeft de president brede bevoegdheden in tijden van nationale nood.
Als eerste regering in de Amerikaanse geschiedenis gebruikte de Trump-regering IEEPA als juridische grond voor invoerheffingen. Eerst toen zij, begin vorig jaar, Canada, Mexico en China trof met importheffingen, omdat deze landen te weinig zouden doen aan migratie en drugssmokkel. Daarna beriep Trump zich op IEEPA in april, toen hij vrijwel alle landen ter wereld in één keer trof met zogenoemde „wederkerige” invoerheffingen (later in veel gevallen afgezwakt).
Een paar kleine Amerikaanse bedrijven, die als importeurs op kosten werden gejaagd door de heffingen, sleepten de Trump-regering vorig voorjaar voor de rechter. Zij betoogden dat het gebruik van IEEPA illegaal is, omdat geen sprake zou zijn van een noodsituatie, en omdat alleen het Amerikaanse Congres – dat de bevoegdheid heeft over belastingen – het besluit zou mogen nemen tot invoerheffingen (feitelijk zijn dat belastingen op invoer). Meerdere rechtbanken gaven de klagers gelijk, maar het Witte Huis ging in beroep bij het Hooggerechtshof.
Bij een publieke hoorzitting van het Supreme Court in november toonden meerdere rechters – onder wie door Trump benoemde conservatieven – zich kritisch over het gebruik van IEEPA voor heffingen. Juridische argumenten van Trumps advocaten stuitten op scepsis, wat de verwachting heeft verhoogd dat de hoogste rechters het Witte Huis wel eens een (forse) tik op de vingers kunnen gaan geven: het Hooggerechtshof kan de handelswijze van Trump afwijzen, of de toepassing van IEEPA in het handelsbeleid aan voorwaarden binden.
Er staat heel wat op het spel. De heffingen hebben de Amerikaanse schatkist veel geld opgeleverd: de VS haalden middels invoerheffingen in 2025 264 miljard dollar binnen, tegen 79 miljard dollar in 2024. De overheidsfinanciën in de VS zijn toenemend wankel, met name door de enorme belastingverlagingen die Trump vorig jaar aan rijken en grote bedrijven heeft gegeven (in de One Big Beautiful Bill Act). De extra inkomsten door invoerheffingen vullen het hierdoor ontstane gat maar voor een deel. De Amerikaanse staatsschuld, die almaar groeit, bedraagt nu zo’n 125 procent van het bbp, het begrotingstekort 8 procent van het bbp.
Het gebrek aan begrotingsdiscipline is één van de redenen voor het afkalvende vertrouwen op de financiële markten in de Amerikaanse dollar. Wat de zaak bij het Supreme Court financieel extra riskant maakt voor Trump c.s.: sommige bedrijven, zoals groothandelsketen Costco, eisen compensatie voor de invoerheffingen die ze tot nu toe moesten betalen, als deze illegaal blijken te zijn geweest.
Nu heeft de Trump-regering natuurlijk al maanden te tijd gehad om alternatieve juridische routes voor de importheffingen te verkennen, mocht IEEPA als grondslag sneuvelen. Handelsvertegenwoordiger Jamieson Greer verklaarde vorige maand in een interview met The New York Times dat de regering al plannen klaar had liggen om de heffingen „meteen” op een andere manier opnieuw in te voeren. Er zouden daarvoor „veel opties” zijn. Eerder zette Trump, ook in zijn eerste termijn (2017-2021) bijvoorbeeld een andere wet in, de Trade Expansion Act van 1962, waarin passages staan over nationale veiligheid (sectie 232). Deze en andere wetten, zeggen experts van denktank Atlantic Council, hebben nadelen, vanuit Trump bezien: er zitten (lange) procedures aan vast en ze stellen vaak voorwaarden aan de hoogte en de duur van de heffingen.
Bij een duidelijk (of minder duidelijk) ‘nee’ van het Supreme Court tegen IEEPA zal, kortom, nieuwe onzekerheid ontstaan. Misschien ontstaat er hoop voor bedrijven die last hebben van de huidige heffingen. Maar het vertrouwen op de financiële markten in de Amerikaanse staatsfinanciën? Dat zal er waarschijnlijk niet bepaald op vooruit gaan.
Zijn er onder jullie ondernemers die direct of indirect te maken hebben met Trumps invoerheffingen? We horen het graag. Mail mij op mark.beunderman@nrc.nl.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet