Frankrijk Zaterdag stierf een radicaal-rechtse activist na twee dagen eerder te zijn aangevallen door ogenschijnlijk antifascistische demonstranten in Lyon. Vooraanstaande politici houden de radicaal-linkse partij LFI verantwoordelijk, die partij ontkent alle betrokkenheid.
Demonstranten in Parijs staan achter een spandoek met de tekst 'Antifa moordenaars, gerechtigheid voor Quentin'.
De Franse justitie denkt dat de radicaal-rechtse activist Quentin Deranque (23) slachtoffer is van moord. Dat bleek maandagmiddag bij de persconferentie van openbaar aanklager Thierry Dran. Deranque overleed zaterdag in Lyon, nadat hij twee dagen eerder werd aangevallen tijdens een aanvaring met waarschijnlijk antifascistische tegendemonstranten in de Zuid-Franse stad.
Dran legde uit dat het eerste onderzoek heeft aangetoond dat Deranque, die geen justitiële antecedenten op zijn naam had staan, door „zeker zes individuen” is aangevallen. Dit gebeurde nadat onrust was ontstaan rondom een door het radicaal-rechtse Collectif Némésis georganiseerd protest tegen Europarlementariër Rima Hassan van de radicaal-linkse partij LFI, die kwam spreken op een Lyonse universiteit. Deranque was als ‘beveiliger’ aanwezig bij een demonstratie van Némésis. In Frankrijk gebeurt het zowel bij radicaal-linkse als bij radicaal-rechtse demonstraties vaker dat jonge activisten de informele rol van beveiliger op zich nemen.
Op de in omvang bescheiden demonstratie van Némésis kwamen al snel „meerdere individuen” af die poogden hun spandoeken af te nemen. Twee vrouwelijke activisten werden hierbij belaagd, aldus Dran. Op door Némésis gedeelde beelden is te zien dat de activisten door gemaskerde tegendemonstranten tegen een muur worden geduwd. Op andere door Némésis gedeelde beelden is te zien hoe een jonge man een vrouw tegen de grond werkt – op de achtergrond is te horen dat de demonstranten „racist, fascist, jullie zijn de terroristen” scanderen. Deranque en de andere ‘beveiligers’ kwamen hierbij niet in actie, aldus Dran.
Zo’n half uur later ontstond verderop een aanvaring tussen Deranque en zijn mededemonstranten en een groep van „twintig gemaskerde individuen” – ogenschijnlijk leden van een antifascistische groepering, hoewel dat door Dran niet is bevestigd. Op beelden in handen van televisiezender TF1 is te zien hoe Deranque en de zijnen worden opgejaagd. De meesten weten te ontkomen, maar Deranque en twee anderen blijven achter en worden geslagen en geschopt. De twee anderen weten uiteindelijk op te staan en weg te rennen, maar Deranque blijft liggen – hij krijgt in elk geval nog één schop na. Uit de autopsie bleek maandag dat hij stierf door ernstig letsel aan zijn hoofd.
De grote vraag is nu: wie is verantwoordelijk? Er zijn maandagmiddag nog geen arrestaties verricht en Dran wilde niet ingaan op geruchten over welke mensen of groeperingen betrokken waren bij de aanval. „We zijn bezig de daders te identificeren (…), dat heeft wat tijd nodig”, aldus de procureur.
Niet iedereen is zo terughoudend. Meteen na de aanval legde Némésis de link met La Jeune Garde, een door LFI-parlementariër Raphaël Arnault opgerichte antifascistische groepering die in juni 2025 werd ontbonden door de regering vanwege „geweldplegingen”. De activisten van Némésis zouden leden van deze groepering hebben herkend, onder wie de parlementair assistent van Arnault – die zelf in het verleden is veroordeeld voor geweldpleging. Vanwege deze geruchten is maandag besloten dat de assistent voorlopig het parlementsgebouw niet in mag, om onrust te voorkomen.
De advocaat van La Jeune Garde, Aïnoha Pascual, ontkent alle betrokkenheid tegenover Le Monde, en stelt dat de groep „al haar activiteiten heeft opgeschort” na de ontbinding – in afwachting van een definitief oordeel van de bestuursrechter. Ook LFI stelde zondag bij monde van nationaal coördinator Manuel Bompard geen verantwoordelijkheid te dragen omdat de partij „geen enkel contact had met de groepen die buiten [de bijeenkomst van Hassan] waren”.
Maar zo makkelijk schudt LFI de beschuldigingen niet van zich af. Ook in bredere zin wordt de radicaal-linkse partij verantwoordelijk gehouden voor de dood van Deranque. In eerste instantie door sympathisanten van radicaal-rechts – zo wordt de leus „radicaal-links doodt” breed gedeeld op sociale media in Frankrijk, waar ook wordt opgeroepen tot het ontbinden van LFI.
Maar ook vooraanstaande politici wachten niet op het politieonderzoek om de link met LFI te leggen. Zo stelde regeringswoordvoerder Maud Bregeon maandag dat LFI „morele verantwoordelijkheid” draagt omdat de partij „een klimaat van geweld” zou aanmoedigen. Een dag eerder zei Justitieminister Gérald Darmanin ook al dat LFI („en extreme partijen in algemene zin”) zich te inschikkelijk zou tonen ten opzichte van politiek geweld. De populaire voorzitter van de rechtse partij Les Républicains Bruno Retailleau schrijft op X dat de moord op Deranque „een afschuwelijk bewijs is van het extreme geweld dat heerst in de satellietstaten rondom LFI”.
Verrassend is deze reactie niet: al jaren wordt LFI ervan beschuldigd opruiend taalgebruik te gebruiken, ook kwamen meermaals LFI-parlementariërs in opspraak met acties die geweld leken te legitimeren. Zo werd een LFI-parlementariër eens ruim twee weken geschorst omdat hij tegen een voetbal schopte met de beeltenis van een minister erop. En ook bij eerdere drama’s werd meteen naar de partij gewezen. Leden van LFI verdedigen zich door het geweld in Lyon te veroordelen en soms de schuld neer te leggen bij radicaal-rechts. Zo zei LFI-parlementariër Éric Coquerel dit weekend dat juist „radicaal-rechtse groeperingen terreur verspreiden in onze straten”.
Intussen lopen de spanningen op. Op verschillende plekken in Lyon zijn graffititags verschenen met leuzen als „gerechtigheid voor Quentin”, soms aangevuld met Keltische kruisen – een door radicaal-rechts gebruikt symbool. Afgelopen weekend zijn vernielingen aangericht bij een tiental woningen van LFI-parlementariërs. Op verschillende plekken kwamen zondag radicaal-rechtse demonstranten bijeen en ook voor komend weekend zijn demonstraties gepland.
President Emmanuel Macron riep dit weekend op tot „kalmte, terughoudendheid en respect” en noemde het „essentieel dat de daders van deze gruweldaad worden vervolgd, voor de rechter gebracht en veroordeeld”. Ook de familie van Deranque heeft opgeroepen tot kalmte. De vraag is of daarnaar, door radicaal-links én -rechts, geluisterd zal worden in het immer ontvlambare Frankrijk.