Twee jaar geleden overleed oppositieleider Aleksej Navalny in een strafkolonie in het Russische Noordpoolgebied. Geen van de Moskovieten die bij zijn graf bloemen komen leggen, twijfelen eraan dat Navalny is vermoord. ‘De hele wereld kent de opdrachtgevers.’
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Moskou.
Druppelsgewijs komen ze omhoog uit metrostation Borisovo, vrouwen en mannen van alle leeftijden, alleen of in kleine groepjes, met een enkele bloem in de hand of een bosje, dat voor de snijdende kou is omhuld met een plastic tasje. Van hier is het nog een kleine kilometer lopen naar de begraafplaats waar Aleksej Navalny in 2024 zijn laatste rustplaats vond.
Honderden Moskovieten maken maandag de wandeltocht naar zijn graf om er stil te staan bij zijn dood, onderweg gefilmd door mannen in burger die hun gezicht onder hun sjaal en een zwarte muts hebben verborgen. Ook op en om de begraafplaats wordt iedere bezoeker door soortgelijke types vastgelegd. Op de parkeerplaats staat een auto met een grote Z op de motorkap.
‘Ze fotograferen hier iedereen en proberen dat niet eens te verhullen, hoewel ze zelf wel hun, tussen aanhalingstekens, ‘voortreffelijke’ gezichten verbergen’, schampert de 43-jarige Darja buiten de poort. Net als andere bezoekers wil ze niet met haar achternaam in de krant. Darja heeft zojuist een bloemetje gelegd bij het graf. ‘Dit was een groot man die het beste wilde voor ons land. En ze hebben hem vermoord. Er zijn maar heel weinig mensen die de omvang van deze tragedie begrijpen.’
Precies twee jaar geleden overleed Ruslands bekendste oppositiepoliticus volkomen onverwacht in een strafkolonie in het Oeralstadje Charp, ver boven de poolcirkel, waar hij een straf uitzat van 19 jaar wegens ‘extremisme’. Het duurde nog zes dagen voor Navalny’s lichaam werd vrijgegeven aan zijn moeder, Ljoedmila Navalnaja. Later kwam informatie naar buiten dat Navalny voor zijn dood leed aan acute buikpijn en moest overgeven.
In september zei zijn weduwe, Joelia Navalnaja, dat er bewijs was dat hij door vergiftiging om het leven was gekomen. Zaterdag maakten vijf landen, waaronder Nederland, bekend dat onderzoek in meerdere laboratoria heeft aangetoond dat Navalny is vergiftigd met epibatidine, een zeldzaam gif dat in de natuur alleen voorkomt in Zuid-Amerikaanse pijlgifkikkers.
In de eerste uren na dat nieuws zwegen zowel de Russische media als het Kremlin in alle talen. Pas vroeg in de avond kwam er een eerste officiële reactie van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Volgens woordvoerder Maria Zacharova ging het om een poging van westerse landen de aandacht af te leiden van interne problemen. ‘Voor ons zijn dergelijke beschuldigingen natuurlijk onaanvaardbaar’, vervolgde Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov op maandag. ‘Wij beschouwen ze als vooringenomen en op niets gebaseerd.’
Navalny werd in Moskou gearresteerd op 17 januari 2021, meteen na zijn terugkeer uit Duitsland, waar hij was hersteld van een bijna fatale vergiftiging met het zenuwgas novitsjok tijdens een bezoek aan Siberië. Navalny werd na zijn arrestatie meermalen veroordeeld op beschuldiging van diverse vergrijpen.
Op de Borisovo-begraafplaats halen de meeste bezoekers desgevraagd de schouders op over het nieuws dat Navalny weer werd vergiftigd. Het bevestigt wat ze al twee jaar lang weten, klinkt het. ‘Dat viel te verwachten, er was gewoon tijd voor nodig om dat te bewijzen’, zegt Irina (31). ‘Het was toch al duidelijk, dus wat maakt het dan nog uit? Het kwaad is al geschied’, zegt Darja, die niettemin hoopt dat de ontdekking kan helpen vroeg of laat de schuldigen te vervolgen.
Datzelfde hoopt ook Navalny’s moeder, die kort na het opengaan van de begraafplaats arriveert, samen met Alla Abrosimova, de moeder van Navalny’s weduwe Joelia. Onder de eerste bezoekers zijn ook diplomaten uit onder meer Duitsland, Italië, Spanje en Polen. ‘De hele wereld kent de opdrachtgevers, maar wij willen de naam weten van iedereen die hierbij betrokken is’, zegt Ljoedmila Navalnaja voorafgaand aan een gezongen Russisch-orthodoxe gebedsdienst tegen de aanwezige journalisten. ‘Dit bevestigt wat we vanaf het begin wisten. We wisten dat onze zoon niet gewoon was overleden in de gevangenis, maar dat hij is vermoord.’
Bijgestaan door een vrouwenkoortje gaat priester Dimitri Safronov met luide stem voor in de dienst. De kerkleiding heeft hem dat nadrukkelijk verboden, na eerdere gebedsdiensten op deze plek, maar vader Dimitri negeert het verbod, niet voor het eerst. Als ook veel aanwezigen aan het slot luidkeels het Eeuwige gedachtenis meezingen is Ljoedmila Navalnaja zichtbaar geëmotioneerd. De hele dienst staat ze samen met Navalny’s schoonmoeder vrijwel bewegingloos voor het graf.
De doordringende kou maakt een lang verblijf op de hooggelegen plek tot een beproeving. Bij 12 graden onder nul staat er een straffe wind die dwarrelsneeuw meevoert. Maar ondanks de kou en de aanwezigheid van ‘stillen’ met camera’s groeit de bezoekersmenigte aan tot vele tientallen. Bij de poort blijft het een komen en gaan, met en zonder bloemen.
‘Rouw, treurnis, verdriet, hoop, liefde’, zegt een man van een jaar of 50 in het voorbijgaan, gevraagd naar waarom hij hier vandaag wilde zijn. Het is die combinatie van droefheid en hoop die veel mensen hier steeds weer uitspreken.
‘Dit is een van de weinige dingen die ik nog kan doen in het huidige Rusland’, zegt Irina. ‘En ik zal dat ook blijven doen, hierheen blijven komen.’ Om eer te bewijzen aan ‘onze held’, vult ze aan, maar ook om hier het gezelschap te zoeken van mensen die er net zo over denken als zij, maar dat verder nergens kunnen uiten. ‘Hier kunnen we met geestverwanten bij elkaar komen, elkaars gezichten zien en begrijpen dat we niet alleen zijn. En dat nog niet alles is verloren en er ergens een lichtpuntje zal komen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant