Vredesraad Gaza Dat Indonesië mee wil doen aan Trumps vredesplan voor Gaza, wekt veel kritiek in het grootste moslimland ter wereld. De regering van de autoritaire president Prabowo probeert er gunstiger handelstarieven mee te krijgen.
Vrouwen protesteren vrijdag in Jakarta bij de Palestijnse ambassade tegen deelname van Indonesië aan de vredesmacht in Gaza die Donald Trump wil opzetten.
De Indonesische militairen staan al klaar. Zodra president Prabowo Subianto groen licht geeft, zullen zo’n achtduizend van hen afreizen naar Gaza als onderdeel van Donald Trumps vredesplan voor het gebied. Prabawo zelf zal komende donderdag in Washington de eerste bijeenkomst bijwonen van Trumps zogeheten Vredesraad. Daartoe zijn inmiddels ook leiders onder meer Israël, Saoedi-Arabië, Argentinië en Hongarije toegetreden. De Raad moet als een soort alternatieve Verenigde Naties gaan functioneren. Volgens Trump hebben betrokken landen inmiddels vijf miljard dollar toegezegd voor de wederopbouw van Gaza.
In Indonesië, het land met de meeste moslims ter wereld, is felle kritiek geuit op het voornemen om militairen naar Gaza te sturen, al zijn tot nu toe omvangrijke straatprotesten uitgebleven. „Indonesië is niet uitgenodigd om vrede te brengen, maar om Israëlische misdaden te verbloemen”, schrijft Muhammad Rahmat, directeur van het Indonesische instituut voor Economie en Recht (CELIOS) in de Middle East Monitor. In Trumps Vredesraad wordt geen verantwoording afgelegd, stelt hij. „De genocide wordt weggezet als een tragische bijkomstigheid.” Gaza werd de afgelopen jaren vrijwel geheel verwoest door het Israëlische leger; naar schatting werden meer dan 70.000 Palestijnen tijdens de oorlog in Gaza gedood.
Ook de afwezigheid van de Palestijnen zelf in het vredesplan is voor veel Indonesische critici onverteerbaar. „Indonesië moet zich richten op het stoppen van de genocide, beëindigen van het kolonialisme en het opzetten van een soevereine Palestijnse overheid, in nauwe samenwerking met de Palestijnse bevolking,” schrijft Heru Susetyo, hoogleraar Rechten van Universiteit van Indonesië in een opiniestuk tegen de troepenuitzending. Hij waarschuwt de regering om niet mee te doen aan ontwapening van Hamas. „Voordat je het weet ben je het gezicht van het nieuwe kolonialisme.”
Prominente islamitische denkers willen dat Indonesië uit Trumps Vredesraad stapt. Islamgeleerde Komaruddin Hidayat brengt de Bandung Conferentie van 1955 in herinnering. „We moeten terug naar de geest van Bandung, toen Indonesië als stem van het mondiale zuiden streed tegen de overheersing van westerse machtsblokken”, schrijft hij.
De Amerikaanse president Donald Trump schudt de handen van de Indonesische president Prabowo tijdens het World Economic Forum in Davos, vorig maand. Ze bespraken het lidmaatschap van Indonesië van de door Trump opgerichte Vredesraad.
Sinds de oprichting van Israël in 1948 heeft Indonesië, dat in 1945 haar onafhankelijkheid uitriep, zich opgeworpen als voorvechter van de Palestijnse staat. President Soekarno verklaarde Israël pas te accepteren als de Palestijnse staat een feit is. En die eis is sindsdien leidraad voor het Indonesische beleid. Jakarta onderhoudt geen diplomatieke betrekkingen met Israël.
Toch zit Indonesië donderdag voor het eerst sinds dertig jaar met Israël aan tafel. Dat ligt gevoelig. „Het overleg betekent geen normalisatie van de banden met Israël”, aldus een regeringswoordvoerder in een poging onrust weg te nemen. Leden van de Indonesische regering treden dezer dagen veelvuldig naar buiten om verzet weg te masseren. Zo verklaarde minister van Buitenlandse Zaken Sugiono dat Prabowo uit de raad zal stappen, als het vredesplan afwijkt van de Indonesische doelstellingen, namelijk Palestijnse soevereiniteit en onafhankelijkheid. „We gaan niet vechten”, benadrukte het ministerie van Buitenlandse Zaken zaterdag. „Onze prioriteiten zijn stabilisatie, bescherming van burgers, humanitaire hulp en de wederopbouw van een Palestijns Gaza”, verzekerde regeringswoordvoerder Yvonne Mewengkang haar landgenoten.
Het ziet er niet naar uit dat Prabowo, generaal tijdens het autocratische Soeharto-regime, zijn koers zal wijzigen. Hij heeft grootse internationale ambities. De president ondernam sinds zijn aantreden in oktober 2024 meer dan veertig staatsbezoeken naar meer dan twintig landen. Zijn regeerstijl is impulsief en autoritair. Op de Gaza-top in Egypte, oktober vorig jaar, werd door een openstaande microfoon een onderonsje tussen Trump en Prabowo wereldkundig. Prabowo bedelde om een ontmoeting met Trumps zoon Eric. Het onderonsje leidde tot speculaties over private vastgoeddeals tussen beide families, al is daarover tot nu toe niets naar buiten gekomen.
Wel is bekend dat Prabowo hoopt dat de Indonesische deelname aan Trumps Vredesraad zal leiden tot lagere handelstarieven. Airlangga Harharto, minister van Economische Zaken, verklaarde dat hij donderdag parallel aan de bijeenkomst van de Vredesraad in Washington een economische deal wil sluiten met de Verenigde Staten. Indonesië hoopt in plaats van de eerder door Trump aangekondigde heffingen van 32 procent op Indonesische importen, een handelsovereenkomst met een tarief van 19 procent te tekenen.
Ondanks alle kritiek zijn er geen omvangrijke straatprotesten. Dat is opvallend. De verwoesting van Gaza leidde meermaals tot massademonstraties. Het bombardement op het Indonesische ziekenhuis in Gaza, dat was betaald door giften van de Indonesische bevolking, wekte in 2023 zelfs nationale woede. Dat soortgelijke protesten nu uitblijven, kan te maken hebben met de steun die de twee grootste moslimorganisaties Nahdlatul Ulama (NU) en Muhammadiyah (samen hebben ze zo’n 130 miljoen leden) voor Prabowo’s deelname aan het Trump-plan hebben uitgesproken. Yahya Cholil, de voorzitter van NU, verdedigde de president na een bezoek aan het regeringspaleis zelfs vurig. „Prabowo zal erop toezien dat het beschermen en verdedigen van het Palestijnse volk prioriteit is.”
Critici wijzen op belangenverstrengeling tussen de moslimorganisaties en de regering. In 2024 kregen NU en Muhammadiyah lucratieve concessies in de mijnbouw van de toenmalige president Joko Widodo in ruil voor steun aan de kandidatuur van Prabowo. „De transactie ondermijnt elke schijn van politieke onafhankelijkheid en hun positie als morele leiders”, schrijft islamwetenschapper Iim Halimatusa’diyah in het magazine FULCRUM.
Binnen de islamitische achterban van de grote moslimorganisaties blijft het rommelen. Als op sociale media of andere nieuwskanalen Indonesische soldaten verschijnen die – ondanks de beloftes – toch in gevecht komen met Hamas of ander Palestijns verzet, dan zal dat veel weerstand oproepen.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet