De politie krijgt jaarlijks honderden meldingen van bedreiging en opruiing tegen politici. In de rechtszaal blijkt welke gevolgen digitale haat kan hebben voor politici én het maatschappelijk debat. ‘Er zit geen bedoeling achter. Ik ben te ver gegaan.’
is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant.
Het afgelopen jaar kreeg de politie 493 meldingen binnen van bedreiging en opruiing van landelijke politici, blijkt uit nieuwe cijfers van het Openbaar Ministerie (OM). In bijna driekwart van de gevallen beoordeelde het OM zo’n melding als strafbaar.
In de meeste zaken die maandag aan de orde komen in de rechtszaal in Den Haag, gaat het om bedreigingen via sociale media. Tot de slachtoffers behoren twee D66’ers: Jan Paternotte, fractievoorzitter in de Tweede Kamer, en Sjoerd Sjoerdsma, beoogd minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Een van de verdachten zette ruim een jaar geleden een heftige reactie op X onder een filmpje van een Kamerdebat tussen Joost Eerdmans (JA21) en Stephan van Baarle (Denk). Volgens hem was het tijd ‘dat ze die Van Baarle achtervolgen en in elkaar timmeren’.
Daar bleef het niet bij. Onder een nieuwsartikel over de verkrachting van een dakloze vrouw in Helmond schreef hij: ‘Je handen jeuken toch om die kutmoslims de dood in te slaan met een stuk hout.’ En hij reageerde vol woede op een bericht over Syrische demonstranten: ‘Napalm graag!!’
‘Als ik naar die teksten kijk’, zegt politierechter Rens van Zaltbommel, ‘vind ik dat moeilijk te begrijpen. Je kunt ergens boos over zijn, maar dan moet je ook een moment nemen om dat in te typen en op internet te zetten. Waar kwam dit nou vandaan?’
‘Ik weet niet wat me bezielde’, zegt de 42-jarige verdachte Berry Z., een lange Volendammer. ‘Er zit geen bedoeling achter. Ik ben te ver gegaan.’
‘Weet u wat napalm is, en wat het doet?’, vraagt de politierechter. Napalm is een stroperig brandstofmengsel, dat diepe brandwonden veroorzaakt. De VS zetten het in tijdens de Vietnamoorlog (1955-1975). Z. is ervan op de hoogte, antwoordt hij. Zulke berichten zal hij naar eigen zeggen nooit meer plaatsen.
Het werk van politici ‘vormt de basis van onze democratie’, beklemtoont de officier van justitie. Bedreigende en opruiende teksten kunnen volgens hem leiden tot ‘een zorgwekkende afvlakking van het maatschappelijk debat’.
De politierechter sluit zich daarbij aan. ‘Meneer Z., als u zoiets doet, moet u zich realiseren dat het veel voor een ander kan betekenen. Uw teksten gaan heel ver. En u bent er maanden mee doorgegaan. Dit was geen incident, dat is zorgelijk. Daarom geef ik u een taakstraf van 120 uur.’
De laatste verdachte die verschijnt is Johan K. (61) uit Zevenhuizen. Hij erkent dat hij ruim vier jaar geleden een postpakket heeft gestuurd naar het ministerie van VWS, ter attentie van toenmalig minister Hugo de Jonge. ‘Bakje wit poeder voor Hugo’, stond erop, en ‘grafeenoxide en 5G dodelijk combi’.
‘Toen dat pakje werd bezorgd’, zegt politierechter Van Zaltbommel, ‘ging een heel protocol lopen. Er moest een speciale politie-eenheid komen, die het heeft meegenomen.’ Het poeder bleek ongevaarlijk, maar het leidde er volgens hem wel toe dat De Jonge zich ernstig bedreigd voelde.
K., een verstandelijk beperkte, kalende man, begrijpt dat. Ook hij heeft spijt. Toen hij het pakket opstuurde, ten tijde van de coronacrisis, ging het slecht met hem. Zijn relatie was verbroken en hij ging veel om met mensen die zich verzetten tegen mondkapjes en vaccinaties. Nu gaat het beter. ‘Maar ik woon nog steeds alleen, met mijn kat.’
De politierechter vindt dat K. ‘veel te ver’ is gegaan, maar het heeft volgens hem ‘veel te lang geduurd’ totdat deze strafzaak op zitting is gekomen. Dat weegt mee in het voordeel van de verdachte, die 30 uur taakstraf krijgt.
De zaak van twee anderen wordt sneller afgehandeld, omdat ze niet naar de zitting zijn gekomen. Diebold von S. (50) krijgt een taakstraf van 80 uur voor het plaatsen van de tekst ‘Een kogel in dat voorhoofd aub’ op Instagram, onder een bericht over Jan Paternotte van D66.
De zwaarste sanctie is voor de Belg Marino V. (61), die Sjoerd Sjoerdsma (D66) op Twitter niet alleen uitmaakte voor ‘nazi-collaborateur’, maar daar ook een fragment bij publiceerde uit de film Inglourious Basterds. In het filmpje wordt een Duitse soldaat doodgeslagen met een knuppel.
‘Dat kun je opvatten als een verbeelding van wat er daadwerkelijk zou gaan gebeuren’, zegt Van Zaltbommel. ‘Vanwege deze heel nare bedreiging geef ik u een gevangenisstraf van een week.’
Het OM heeft in 2025 voor het eerst 21 verdachten van relatief overzichtelijke gevallen van bedreiging van politici opgeroepen voor een ‘OM-hoorgesprek’. Het voordeel van zo’n informele zitting is dat verdachten ‘sneller ter verantwoording worden geroepen’, stelt justitie, zonder dat er een beroep wordt gedaan op zittingsruimte van rechtbanken.
Vorige week was er voor het eerst een themadag voor zulke zaken, met zes verdachten. Het OM-hoorgesprek leidde tot een strafbeschikking van 1.000 euro voor een man uit Ridderkerk, terwijl mannen uit Hendrik-Ido Ambacht en Utrecht 500 euro moesten betalen. Drie anderen krijgen geen straf, als ze niet opnieuw in de fout gaan tijdens hun proeftijd.
Dinsdag staat er in Leeuwarden een verdachte voor de politierechter voor het bedreigen van Frans Timmermans, tijdens de campagne voor de laatste Tweede Kamerverkiezingen. In een chatgroep zou hij hebben opgeroepen tot ‘een kogeltje door Timmermans heen’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant