Jaar van het Paard Steeds meer Chinezen breken met de traditie om met Chinees nieuwjaar naar hun familie te reizen. Op het tropische eiland Hainan brengen ze de jaarwisseling door aan het strand. „Op dit soort momenten moet er van alles gezegd worden door familieleden en vrienden. Ik trek dat niet zo.”
Toeristen op het strand van Sanya op het tropische Chinese eiland Hainan.
Dinsdag viert een groot deel van Oost-Azië het begin van het nieuwe jaar volgens de maankalender. In China is het ‘Lentefestival’, zoals het wordt genoemd, de belangrijkste feestdag van het jaar; een tijd om door te brengen met de uitgebreide familie, hoe ver de reis terug naar de streek van herkomst ook is. De beelden van overvolle treinen en stations tijdens de ‘grootste jaarlijkse migratie ter wereld’ zijn wereldwijd bekend.
Maar steeds meer Chinezen breken met die traditie. Ze gebruiken deze week liever om op vakantie te gaan, met een paar familieleden of alleen. Binnen China is Sanya, een kustplaats op het tropische eiland Hainan dat in het zuiden ligt, de topbestemming voor Chinezen die de winter even willen ontlopen. Rond deze tijd van het jaar is het weer hier perfect, iets onder de dertig graden met een verkoelende zeewind, en aan de tientallen kilometers strand rond de stad hangt op de een na laatste dag van het oude jaar een ontspannen sfeer.
De 35-jarige Xiu Meili – haar tot haar oren, bril, korte broek – viert de feestdagen ook in Sanya. Ze vermijdt daarmee niet alleen de lage temperaturen van diep onder de nul, maar ook de sociale druk in het stadje in de provincie Heilongjiang, in het uiterste noordoosten van China, waar ze vandaan komt.
„Op dit soort momenten moet er van alles gezegd worden door familieleden en vrienden. Ik trek dat niet zo, en ga liever op een ander moment langs bij mijn ouders”, zegt Xiu, die als alleenstaande vrouw, en zonder uitgestippelde carrière, niet goed past binnen de traditionele normen van de plek waar ze vandaan komt. „Je kunt met de feestdagen ook gewoon iets doen wat bij je past”, legt ze uit vanaf een groenwit picknickdekentje dat ze onder een paar palmbomen heeft neergelegd.
In het publieke debat in China worden deze ‘nieuwe rituelen’ rond de feestdagen steeds meer geaccepteerd. Naast de voorkeuren van jongere generaties die liever wat anders doen met hun schaarse vakantietijd, spelen de verstedelijking en veranderende familiestructuren een rol. Chinese families worden kleiner, onder andere door decennia aan éénkindpolitiek, en wonen verder uit elkaar. Waar eerder de uitgebreide familie, van oudtante tot achterneef, centraal stond tijdens de feestdagen, draait het voor veel Chinezen nu om het kerngezin. In Sanya reizen veel toeristen met jonge kinderen, die genieten van het strand, of met hun ouders.
Lulu Wen (21) uit Beijing brengt de jaarwisseling met haar ouders door op Hainan. Ze hoopt in het nieuwe jaar op een baan.
Student bedrijfseconomie Lulu Wen (21) is net uit Beijing aangekomen, en zit in een strandtent aan haar eerste verse kokosnoot. Ze is in Sanya samen met haar ouders en verwacht tijdens de jaarwisseling ‘gewoon’ het Lentefestivalgala te kijken, het jaarlijkse oudjaarspektakel met sketches en liedjes op de Chinese staatstelevisie. Wel voelt de locatie extra feestelijk: „Je combineert het plezier van op vakantie gaan met dat van de feestdagen. Dubbel plezier dus.”
Het afgelopen jaar vat ze samen als „een hobbelige weg”, vanwege druk rond haar aanstaande afstuderen en haar zoektocht naar stages. In het jaar van het Paard, dat nu begint, hoopt ze op een vlotte start van haar werkende leven. Dat kan lastig worden – de jeugdwerkloosheid onder afgestudeerden is in China hoog door de zwakkere economie – maar ze houdt de moed erin. Lachend haalt ze een aantal positieve spreekwoorden aan met een paard erin, waarvan het Chinees er aardig wat telt: „Als de paarden arriveren, is de strijd gewonnen.”
Het paard was traditioneel een belangrijk dier voor de agrarische samenleving, zegt ook Xiu. „Hardwerkend, sterk.” Een goed moment voor de stappen die zij hoopt te maken. Terug in China na een aantal jaar in het buitenland wil ze op zoek naar een vaste baan. „Het maakt me niet eens zoveel uit wat, zolang de werkgever maar bijdraagt aan mijn pensioen en andere sociale verzekeringen. Daar wordt het nu tijd voor.”
Ook zij is zich bewust van de bredere economische omwenteling die China doormaakt. De Chinese economie groeit nog altijd, maar een stuk minder hard dan voorheen – en deflatie en een vastgoedcrisis zorgen voor minder vertrouwen. Geld verdienen is steeds moeilijker, verzucht vrijwel iedereen die NRC in Hainan spreekt. De economische ongelijkheid tussen verschillende Chinese regio’s is groot.
Maar voor veel Chinezen blijft de kwaliteit van leven acceptabel, denkt Xiu. „Het kon ook niet altijd zo hard blijven doorgroeien. Nu zijn we het hoogtepunt voorbij, en – net als in het leven – heb je dat pas achteraf door. Maar toen ik opgroeide had ik nooit gedacht dat ik zo zou kunnen leven”, legt ze uit, terwijl ze naar de tropische omgeving wijst.
Op een feestelijke markt in Sanya doen bewoners en toeristen inkopen voor de jaarwisseling.
Naast de nieuwjaarstoeristen telt Sanya veel pensionado’s, ouderen die vooral uit het koude noordoosten van China hierheen komen om te overwinteren, én een groeiend aantal buitenlandse toeristen. Vooral Russen weten Hainan te vinden. Sinds de invasie van Oekraïne is de Zuid-Europese kust voor Russische toeristen lastig te bereiken door strengere visumregels en sancties, maar hier zijn ze welkom. Er gaan directe vluchten vanuit Moskou en Vladivostok naar Hainan. Veel restaurants in Sanya hebben Russische menukaarten.
De 46-jarige Wang Ming, een lange man met lichtgrijze stekeltjes, ook uit het noordoosten, is nog niet met pensioen. Toch brengt hij sinds hij gescheiden is en een paar jaar geleden zijn baan verloor een deel van het jaar door in Sanya. „Ik heb geleerd dat je dingen niet moet uitstellen. Leef nu hoe je wil”, zegt hij met een ontwapenend brede lach.
Zoals veel werklozen in China rijdt hij om nog wat te verdienen als bestuurder rond voor een van China’s vele taxi-apps, die nu de economie is verslechterd ook fungeren als informeel sociaal vangnet. Wang blijft tijdens de feestdagen toeristen rondrijden, omdat de apps in deze periode een wat lager percentage van de ritprijs inhouden, als een soort nieuwjaarsbonus voor de bestuurders. Of zijn wensen voor het nieuwe jaar kunnen uitkomen, betwijfelt hij in deze economie. „Maar ik ga op Oudejaarsavond wel iets heel lekkers eten.”
Ook de Chinese overheid wil graag dat Chinezen op vakantie gaan tijdens de feestdagen. De vrije periode wordt dit jaar met een extra dag verlengd tot negen dagen, zodat mensen meer tijd hebben om te reizen en consumeren. Daarmee stimuleren ze de economie. Het lijkt te werken. Er wordt een recordaantal van 9,5 miljard reisbewegingen verwacht in de periode rond de feestdagen.
Bedrijven doen mee aan de feestvreugde met grote publieksacties. Vooral de tech-bedrijven pakken uit. Zo deelde Alibaba 3 miljard yuan (360 miljoen euro) aan kortingsbonnen voor bubbeltea uit voor gebruikers van de Qwen AI-chatbot van het bedrijf. In negen uur tijd werden er tien miljoen bestellingen voor milk tea geplaatst. De actie was zo succesvol dat veel theezaken tijdelijk de deuren moesten sluiten omdat ze geen ingrediënten meer hadden. Ook de Qwen-app liep vast.
De nieuwjaarsacties zijn een belangrijke manier voor de techbedrijven om met elkaar te concurreren. In China mogen alleen Chinese, gecensureerde AI-chatbots gebruikt worden. Op dit moment hebben Doubao, van het moederbedrijf van Tiktok, en Deepseek het grootste marktaandeel. De nieuwjaarsvakantie is hét moment waarop familieleden van elkaar horen welke app ze moeten downloaden.