Veiligheidsconferentie München
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Sinds dit weekend is er enige reden tot hoop dat de zwaar beschadigde betrekkingen tussen Europa en de Verenigde Staten op een nieuwe leest geschoeid kunnen worden. Maar dat is niet in de eerste plaats te danken aan de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio.
Zeker, de welwillende toon waarop Rubio zaterdag Europa toesprak op de Veiligheidsconferentie in München, was meer dan welkom. Na de vijandige rede waarmee vicepresident JD Vance een jaar eerder naar München was gekomen, smeerde Rubio enige balsem op de Europese ziel. Maar een koerscorrectie was de rede van Rubio niet.
Hoe opgelucht zijn gehoor ook was om van een vertegenwoordiger van de regering-Trump te horen dat „de VS en Europa altijd verbonden zullen blijven”, en dat Europa „onze gewaardeerde bondgenoot en oudste vriend” is, die woorden waren vooral bedoeld om de gemoederen te sussen. Maar het gaat allang niet meer om gevoelens. Er had al een ingrijpende geopolitieke wending plaatsgevonden. In Europese hoofdsteden is het afgelopen jaar breed doorgedrongen dat Europa als het erop aan komt niet meer op de VS kan rekenen.
Rubio kwam weliswaar met een uitgestoken hand naar München, maar zijn andere hand hing nog dreigend in de lucht. De Amerikanen zien graag een sterk Europa, zei hij, maar dan wel een Europa dat zich schikt naar de politiek van Trumps Amerika. Zonder klimaatbeleid. Mét harde begrenzing van migratie. En ook met trots op het eigen verleden.
Het was geen toeval dat de bondskanselier van Duitsland, waar trots op het eigen verleden minder vanzelfsprekend is, al voordat Rubio sprak het helderst had gemarkeerd hoe fundamenteel de breuk tussen Europa en het Amerika van Trump is – en wat daaraan gedaan kan worden. „De cultuurstrijd van de MAGA-beweging is niet de onze”, maakte Friedrich Merz vrijdag als eerste spreker in München meteen al duidelijk. „De vrijheid van het woord stuit hier bij ons op haar grenzen, wanneer dat woord zich keert tegen de menselijke waardigheid en de Grondwet.”
Voor de Amerikanen had hij bovendien een belangrijke waarschuwing, die hij voor de zekerheid in het Engels uitsprak: „In een tijdperk van rivaliteit tussen grootmachten zijn zelfs de Verenigde Staten niet machtig genoeg om het zonder bondgenoten te stellen.”
Ook dát was een uitgestoken hand. Het was een uitnodiging om de transatlantische band („die nog steeds potentieel heeft”) nieuw leven in te blazen en de NAVO te redden. Maar dan wel met aan deze kant van de oceaan een soeverein Europa, dat vasthoudt aan zijn eigen waarden.
De zelfverzekerde woorden van Merz lieten zien dat Europa zijn stem begint te vinden in de harde politieke confrontatie met het Amerika van Trump. Die stem is nuchter, realistisch, zonder geslijm – en doordrongen van de noodzaak dat Europa haast moet maken bij het versterken van zijn eigen positie als geopolitieke factor.
Duitsland is bereid hierbij „een leidende rol in partnerschap” te spelen, zoals Merz het voorzichtig formuleerde. „Zonder hegemoniale fantasieën”, voegde hij er voor de zekerheid aan toe, zich welbewust van de historische gevoeligheid in Europa over een Duitsland met leiderschapsambities. Om tot een sterk Europa te komen, zullen de Europeanen over oude angsten heen moeten stappen om de nieuwe uitdagingen aan te kunnen.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.