Het jaarcijferseizoen laat zien dat oliebedrijven het in 2025, zoals verwacht, allemaal slechter deden dan in 2024. Dat heeft alles te maken met de olieprijs die een groep olieproducerende landen bewust liet dalen. Een van de antwoorden daarop: nog meer productie.
Een raffinaderij van TotalEnergies in België.
De gestaag dalende olieprijs was in 2025 een klap voor de grote olie- en gasbedrijven. De afgelopen twee weken deelden zij hun cijfers over het afgelopen jaar; allemaal noteren ze een lagere winst dan in 2024. Hierop is in enkele bestuurskamers het lopende opkoopprogramma van de eigen aandelen heroverwogen: de bedrijven zijn terughoudend geworden om daar dit jaar veel geld in te steken. Over duurzame investeringen gaat het bij de presentaties van jaarcijfers ondertussen amper.
De winstdalingen zijn geen verrassing, de winst hangt sterk samen met de olieprijs en die daalde in 2025 flink. Aan het begin van het jaar was de prijs van een vat Brentolie, een veelgebruikt ijkpunt, bijna 80 dollar. In december was de prijs een kwart gezakt, tot rond de 60 dollar per vat.
De oorzaak is overproductie. Een groep olieproducerende landen onder leiding van Saoedi-Arabië sprak in april af de productie te verhogen. Ze wisten dat de prijs hierop zou dalen en hun bedoeling was om hiermee andere overproducerende landen, met name Kazachstan, te ontmoedigen zodat die minder zouden gaan produceren. Ook de Amerikaanse president Trump ziet de olieprijs graag laag staan.
Intussen nam de groei van de vraag naar olie in 2025 af. Opvallend hierbij is volgens analisten de rol van China. Dat land was jarenlang een aanjager van de groei van de vraag, maar door de inzet op hernieuwbare energie neemt de olievraag vanuit China niet meer zo hard toe.
Welke gevolgen de acties hebben gehad voor winst van de staatsoliebedrijven van Saoedi-Arabië en Kazachstan is niet openbaar gemaakt. De wel openbaar rapporterende beursgenoteerde oliebedrijven balen ongetwijfeld. Shell en Chevron, overigens ook in Kazachstan actief, zien hun winst het meest dalen: met 22 procent en 30 procent. Iets beperkter zijn de dalingen bij BP (16 procent) en TotalEnergies (15 procent). ExxonMobil noteert een kleine daling, van 5 procent.
„Om het effect van de lage olieprijs te dempen kunnen oliebedrijven twee dingen doen: kosten besparen of de productie ophogen”, zegt Jean-Paul van Oudheusden, energiemarktanalist bij beleggingsplatform eToro. „Dat laatste hebben vooral de Amerikaanse oliebedrijven, Chevron en Exxonmobil, gedaan. Zij kunnen dat ook redelijk snel doen zonder al te veel extra kosten te maken, met name op hun olievelden in Guyana en het Permian Basin in Texas en New Mexico.”
Ook het Franse TotalEnergies is actief in Guyana. Het bedrijf rapporteert 5 procent stijging van de productie, en zegt erbij dit te doen om de lage olieprijs te compenseren. De andere Europese olie- en gasbedrijven hebben minder mogelijkheden om de olieproductie snel op te hogen. Shell en BP rapporteren nagenoeg gelijkblijvende cijfers.
De productiestijging betreft niet alleen olie, er is ook veel vraag naar aardgas. TotalEnergies-topman Patrick Pouyanné zei deze week bij de jaarcijferpresentatie dat door het voorgenomen verbod op Russisch gas in de EU de vraag naar vloeibaar gas (lng) flink in de lift zit. Europese aankopen daarvan absorberen tot nu toe het stijgende wereldwijde aanbod, zei hij.
Opvallend tijdens de cijferpresentaties was dat meerdere bedrijven wijzigingen aankondigen in al jarenlang lopende opkoopprogramma’s voor hun eigen aandelen, waardoor er minder aandelen in omloop komen. Die opkooprondes zijn bedoeld om de eigen beurspositie aantrekkelijker te maken: met minder aandelen in omloop wordt het totaal aan dividend aan een kleiner aantal aandeelhouders uitbetaald. De grote energiebedrijven staken er enkele miljarden per kwartaal in, maar met het oog op de lage olieprijs durft niet iedereen ook komend jaar dit geld daarvoor vrij te maken.
TotalEnergies halveert het terugkoopprogramma, het Noorse energiebedrijf Equinor snoeit met 70 procent en BP schort de aandeleninkoop helemaal op, voor in ieder geval het eerste kwartaal van 2026, in afwachting van het aantreden van de nieuwe topvrouw Meg O’Neill in april. Shell, Chevron en ExxonMobil gaan onverminderd door met de terugkoop.
„Shell heeft sinds de komst van ceo Wael Sawan begin 2023 steeds gezegd dat het doorgaat met het opkoopprogramma zolang de olieprijzen hoger liggen dan de 50 dollar per vat”, zegt Van Oudheusden. „Dat de Amerikanen blijven doorgaan verbaast me ook niet, zij draaien ook bij lagere olieprijzen eenvoudig break-even en kunnen dit risico dus nemen. Dat is anders bij BP, die heeft hogere olieprijzen nodig om de kosten van de productie te dekken. Zij durven het nu even niet aan om de aandelenopkoop door te zetten.”
Over groene investeringen gaat het ondertussen nauwelijks meer. Vooral stopgezette projecten kwamen dit jaar in het nieuws. Shell besloot niet verder te gaan met de bouw van een biobrandstoffenfabriek in Rotterdam, TotalEnergies kondigde aan duurzame projecten te verkopen en BP schreef 5 miljard aan duurzame investeringen af. De bedrijven doen dit naar eigen zeggen omdat ze „gedisciplineerd” moeten omgaan met uitgaven.
„Er wordt weer vooral met een financiële bril naar de duurzame investeringen gekeken en die halen de interne rendementseis niet”, zegt Van Oudheusden. „Eerder gingen ze er dan soms toch mee door omdat op de langere termijn er wel groei werd verwacht of omdat dit als strategisch werd gezien. Maar op dat vlak vindt een kentering plaats. Trump is uitgesproken voorstander van fossiel, en ook in de EU worden groene ambities afgezwakt.”
Het is bovendien de vraag of oliebedrijven wel de meest geschikte partij zijn om duurzame technologieën te ontwikkelen. Ze hebben veel geld, maar hun expertise ligt bij het boren naar olie en gas. Veel duurzame energieprojecten vragen om nieuwe technieken en daar zijn andere ondernemingen vaak meer in gespecialiseerd. „Ze doen nog wel onderzoek, bijvoorbeeld naar ondergrondse opslag van CO2”, zegt Van Oudheusden. „Maar op een lager pitje en niet op het publieke toneel.”
Door onder meer het koude winterweer in de VS en Europa en de protesten in Iran en de daaropvolgende spanningen is de prijs van een vat Brentolie in de eerste weken van dit jaar wel weer omhoog gegaan, en ligt nu op 70 dollar. Dit zal de overproductie voorlopig niet dempen, aldus het Internationaal Energie Agentschap in zijn vooruitblik op de eerste helft van 2026.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen