Gemeenteraden In vier grote steden werken lokale partijen niet langer samen met Forum voor Democratie. Aanleiding is de betrokkenheid in het verleden van kandidaat-raadsleden bij extreemrechtse groeperingen. „We vonden het tijd om een duidelijk signaal af te geven.”
Een verkiezingsposter van FvD-lijsttrekker Lidewij de Vos voor Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025, beklad met stickers.
De VVD en Forum voor Democratie zaten de afgelopen jaren samen in de oppositie in de gemeenteraad van Den Haag en „trokken weleens samen op”, zegt VVD-fractievoorzitter Lotte van Basten Batenburg. Maar nu niet meer.
In de afgelopen week schaarde de Haagse VVD zich met acht andere partijen achter een verklaring om elke vorm van politieke samenwerking met FVD uit te sluiten. Het „samen ondertekenen van stukken is uitgesloten”, zegt Van Basten Batenburg, die de boycot een „democratisch een hele zware stap” noemt.
In zeker vier gemeenten verenigden partijen zich afgelopen week om de lokale fractie van FVD te boycotten. Onlangs bleek uit publicaties van NRC en de Volkskrant dat meerdere kandidaat-raadsleden van FVD in het verleden betrokken waren bij de extreemrechtse Nationale Volks-Unie, de Geuzenbond, Voorpost, Pegida en Erkenbrand.
In Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Nijmegen doet een meerderheid van de partijen mee aan de boycot. Ook in Oisterwijk, Schagen, Utrecht en Amersfoort sluiten partijen, in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in maart, politieke samenwerkingen met FVD uit. In de Tweede Kamer willen partijen die stap nog niet zetten.
In de meeste gemeenten gaat de boycot over het uitsluiten van politieke samenwerkingen. De partijen sluiten FVD uit van coalitiedeelname na de verkiezingen, en van het leveren van wethouders en burgemeesters. Ook zullen ze geen moties steunen die FVD heeft ingediend.
In Den Haag kozen de partijen voor een boycot vanwege een lokale FVD-kandidaat, Timon Busscher. Hij raakte in 2020 in opspraak toen appberichten uitlekten uit een besloten groep van JFVD’ers, de jongerentak van FVD. Busscher noemde de terroristen Brenton Tarrant en Anders Breivik (die extreemrechts gemotiveerde massamoorden pleegden, in Nieuw-Zeeland in 2019 en in Noorwegen in 2011) daarin „het goddelijke duo”. In een verklaring schreven negen partijen dat ze het „ten zeerste afkeuren” dat Forum voor Democratie Busscher hoog op de lijst heeft geplaatst. Alleen Hart voor Den Haag en de PVV steunen de verklaring niet.
In Amsterdam ontstond ophef rond FVD-kandidaat Reginald Eeckhout, medeoprichter van de extreemrechtse groepering Erkenbrand, die inlichtingendienst AIVD in 2018 ”antidemocratisch” en „racistisch” noemde. Partij voor de Dieren en Denk riepen andere partijen op debatten waar FVD aanwezig is te mijden.
Zo’n totale boycot vonden VVD en D66 onwerkbaar. VVD-fractievoorzitter Daan Wijnants noemde dat voorstel „een identiteitskwestie van extreem-links”. Maar hij ondertekende wél de verklaring van elf Amsterdamse fracties die samenwerking met FVD uitsluiten, en media en debathuizen oproepen om FVD niet uit te nodigen voor debatten.
Afgelopen week had Wijnants contact met partijgenoten in de vier andere steden: „We vonden het tijd om een duidelijk signaal af te geven en een front te vormen met een aantal lokale VVD-fracties”. Volgens Wijnants is hierover geen direct contact geweest met de landelijke VVD.
Partijen mogen zelf bepalen met wie zij samenwerken, zegt politicoloog Matthijs Rooduijn (Universiteit van Amsterdam). Het politiek uitsluiten van een partij is volgens Rooduijn een van meer radicale normerende middelen die andere partijen hebben: „Bij een partij als FVD, die publiekelijk antidemocratisch gedachtegoed verspreidt, is uitsluiting te legitimeren.”
Een boycot kan doeltreffend zijn, maar werkt volgens Rooduijn vooral als die partij klein is. „Als FVD bij de komende verkiezingen groot wordt in een paar van die 104 gemeenten, kan het wel degelijk invloed hebben op de politieke realiteit als partijen nu niet normeren.”
De kans dat FVD zou meebesturen in Den Haag of Amsterdam was al klein. In de acht jaar dat FVD in de Amsterdamse raad actief was, viel enig raadslid Anton van Schijndel volgens Wijnants op door zijn vaak „onnavolgbare betogen”, die doorgaans werden genegeerd door andere fracties.
De Amsterdamse verklaring is het meest vergaand, met een oproep aan media en debathuizen om FVD niet langer uit te nodigen. Alleen SP en JA21 tekenden de verklaring niet. De Amsterdamse SP-fractievoorzitter Angelo Delsen vindt de boycot een strategisch onhandige campagnezet voor de bühne. „Dit relletje geeft Forum enorm veel vuur”, zegt Delsen. Het uitsluiten van de partij van debatten gaat in tegen de democratische principes van de SP-fractie. „Politiek samenwerken deden we toch al niet,” zegt Delsen. „Extreemrechts is een losercult die we in het debat juist moeten bevechten”.
In de drie andere steden blijft het bij het uitsluiten van politieke samenwerkingen. Volgens initiatiefnemer Anke Bakker, van de Amsterdamse PvdD, is de oproep aan instituten buiten de gemeenteraad legitiem: „Ook media moeten morele verantwoordelijkheid nemen en voorkomen dat Amsterdammers in de val van FVD trappen.”
VVD-fractievoorzitter Wijnants heeft een dubbel gevoel over de boycotverklaring in Amsterdam, die hijzelf ondertekende. „We doen Forum een enorm plezier met dat uitsluiten, we belonen ze met aandacht.” Over de in de verklaring geopperde mediaboycot zegt hijdat het „niet aan de politiek is om zich te mengen in de afweging van andere instituten”.
Volgens politicoloog Rooduijn hebben media wel een verantwoordelijkheid om extreem gedachtegoed te normeren, maar is een oproep daartoe vanuit de politiek ongebruikelijk. „De enige keer dat een partij echt uitgesloten werd van het publieke debat was bij de Centrumdemocraten onder Hans Janmaat, maar dat kwam mede vanuit de media zelf.”
Nu kunnen partijen zich op sociale media gemakkelijker profileren, en reageren op kritiek. „Als er al een mediaboycot zou komen, dan kan een partij die omzeilen”, aldus Rooduijn. Dinsdagochtend plaatste fractievoorzitter Lidewij de Vos op haar X-account een acht minuten durende video. Volgens De Vos wordt FVD door de media „in een kwaad daglicht gesteld”. Ze verdedigde haar lokale kandidaten en nam geen afstand van eerdere uitspraken.