De wetenschapsredactie beantwoordt prangende lezersvragen. Deze keer: wat is het nut van mannelijke tepels?
schrijft voor de Volkskrant over historische onderwerpen.
Waarom hebben mannen tepels, vraagt Tonneke van Rixel-Eskens. Inderdaad: waarom is dat eigenlijk? Zolang mannetjeszoogdieren niet zogen, lijken tepels een nogal overbodige toevoeging. Mevrouw Van Rixel-Eskens is dan ook bepaald niet de eerste die zich afvraagt waar de mannelijke tepel toe dient. De Britse arts en natuurvorser Erasmus Darwin, de grootvader van Charles, schreef in 1803 over het onderwerp in zijn lange poëtische beschouwing The Temple of Nature; or, the Origin of Society.
‘De argumenten die zijn aangevoerd om aan te tonen dat de mensheid en viervoeters vroeger in een hermafrodiete toestand verkeerden, zijn allereerst afgeleid van het bestaan van borsten en tepels bij mannen; deze laatste zwellen bij prikkeling op zoals die van vrouwen, en zouden bij de geboorte een melkachtige vloeistof bevatten; er wordt beweerd dat in woestijngebieden sommige mannen hun kinderen melk geven als de moeder is omgekomen.’
De oudere Darwin zat er op allerlei manieren naast. Er zijn géén woestijnvolken waar mannen hun kinderen zogen, en de mens verkeerde nimmer in hermafrodiete toestand. Tegelijk redeneerde hij, helemaal per ongeluk, een klein stukje in de goede richting.
Gedurende de zogeheten embryonale fase, de eerste acht tot tien weken van de zwangerschap, ontwikkelt de vrucht volgens een bouwplan dat onafhankelijk is van het geslacht. In die eerste weken worden onder meer het hart en het begin van het zenuwstelsel aangelegd, net als het zogeheten genitale uitsteeksel en de tepels. Pas in een later stadium van de zwangerschap differentiëren die basiskenmerken verder op basis van het geslacht. Het genitale uitsteeksel ontwikkelt tot respectievelijk penis of clitoris en bij vrouwen vormen zich achter de tepels melkklieren.
Voor zoogdieren is het essentieel om pasgeboren jongen te kunnen zogen en de daarvoor noodzakelijke fysieke uitrusting is daarom stevig verankerd in het ontwerp van het lichaam. Tegelijkertijd is er geen groot energetisch of praktisch nadeel aan het hebben van een set mannentepels. Dat betekent dat er geen evolutionaire noodzaak bestaat om de rudimentaire tepels bij mannen in de loop van de zwangerschap op te ruimen.
Het eenvoudige antwoord op de vraag waarom mannen tepels hebben is dan ook: omdat vrouwen tepels hebben.
Neemt niet weg dat er zoogdieren zijn waar de mannetjes geen tepels hebben. Recent onderzoek wijst uit dat potvismannetjes geen tepels hebben – iets dat tot dusverre wel werd aangenomen. Iets dichter bij huis hebben ook muizenmannetjes geen tepels. Het hormoon dat tijdens de zwangerschap bij vrouwtjesmuizen zorgt voor de ontwikkeling van melkklieren, leidt bij mannetjes juist tot weefseldegeneratie, waardoor de embryonale tepels na een paar dagen alweer verdwijnen.
Waarom dat bij muizen wél gebeurt en bij mensen en de meeste andere zoogdieren niet, is voorlopig een raadsel.
Zelf een vraag voor deze rubriek? Mail naar willenweten@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant