Terwijl de datum nadert waarop de grote Russische invasie van Oekraïne zijn vijfde jaar ingaat, lijkt er geen beweging te zitten in het vredesproces. ‘We weten niet of Rusland serieus is over het beëindigen van de oorlog’, erkende Trumps buitenlandminister Marco Rubio in München.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Op de Veiligheidsconferentie in München onderstreept president Volodymyr Zelensky zaterdag dat er een duidelijke ondergrens is aan wat Oekraïne bereid is te accepteren – een standpunt waarvoor hij steun vindt bij zijn Europese partners. Vrijdag zei president Donald Trump dat Rusland een deal wil maken en dat Zelensky moet bewegen, ‘anders mist hij een grote kans’. Maar in München ziet verder niemand die ‘kans’, wel een Russische leider die nog geen enkele bereidheid toont serieus te onderhandelen over een einde aan de oorlog.
Gevraagd of hij de Amerikaanse druk voelt, antwoordt Zelensky met een understatement: ‘Een klein beetje.’ Hij wijst op de bereidheid die Oekraïne keer op keer toont om tegemoet te komen aan Amerikaanse eisen, die vaak eerst door Rusland zijn geformuleerd, terwijl Rusland niet om concessies wordt gevraagd. Neem de bijna onmogelijke eis dat Oekraïne de hele Donbas opgeeft, ook steden die in handen zijn van Oekraïne. Zelensky is bereid een ‘deal’ in een referendum voor te leggen aan de Oekraïense bevolking, maar alleen als het een ‘waardige vrede’ is. Voor Kyiv is de jongste Amerikaanse eis – pas zekerheid over de veiligheidsgaranties ná een deal tussen Moskou en Kyiv – absoluut onaanvaardbaar.
Wat betreft een andere eis buigt Zelensky mee. Hij is bereid verkiezingen te organiseren, maar niet terwijl de raketten op Oekraïne neerdalen en de soldaten niet uit de loopgraven kunnen komen. ‘Als de Amerikanen duwen, ben ik klaar om mijn bereidheid te tonen. Geef ons twee maanden staakt-het-vuren en wij zullen verkiezingen organiseren.’ Gevat voegt hij eraan toe: ‘En we zijn ook bereid tot een wapenstilstand om verkiezingen in Rusland te houden.’ Roberta Metsola, voorzitter van het Europees Parlement, noemt de druk om verkiezingen te houden ‘een cynisch complot waar we niet in moeten trappen’.
Verschillende Europese leiders benadrukken in München dat de uitkomst van de oorlog cruciaal is voor het hele continent – en dat er dus niet gemarchandeerd mag worden met het principe dat een akkoord tot een duurzame vrede leidt. Volgens de Duitse bondskanselier Friedrich Merz eindigt de oorlog alleen ‘als Rusland economisch en, wellicht ook militair, uitgeput raakt’. ‘We naderen dit punt. We moeten alles doen om ze tot het punt te brengen waar ze geen voordelen meer zien in het voortzetten van de oorlog.’
Er heerst voorzichtig optimisme dat de druk op Moskou begint te werken. De economie doet het slecht en de Russische verliezen zijn gigantisch, terwijl de terreinwinst verder afneemt. Maar ‘wij kennen de Russische militaire mindset niet’, waarschuwt de Deense premier Mette Frederiksen, die zegt dat dit de Russische leiding niet deert.
De Litouwse president Gitanas Nauseda zegt dat Rusland ‘niet zo succesvol’ is als het zich voordoet. ‘Ze kampen met stagflatie, de levensstandaard gaat naar beneden. Maar het is een groot land waar je de wensen van het volk kunt negeren.’ Rusland is nog onderweg naar de pijngrens, luidt zijn nuchtere oordeel. ‘Rusland is nog niet klaar voor vrede. Misschien in 2027 of 2028, maar niet in 2026.’
Omdat een ‘slechte vrede’ de problemen alleen verergert, vinden de Europeanen, uitzonderingen als de Hongaarse premier Viktor Orbán daargelaten, dat de druk verder verhoogd moet worden – economisch én militair. En dat áls er een akkoord komt, Oekraïne honderd procent zeker moet weten dat Rusland de oorlog nooit zal hervatten. Daarom is Poetin zo tegen Europese troepen in Oekraïne, zegt Zelensky. ‘Hij is van plan later terug te komen.’
De Europese vasthoudendheid helpt Zelensky om zijn poot stijf te houden als hij vindt dat onacceptabele voorstellen op tafel komen. Maar hoe verhoudt zich dat tot Trumps wens om de oorlog dit voorjaar tot een einde te brengen en de druk die hij daarvoor uitoefent op Zelensky? Het simpele antwoord is: slecht. Maar de tijd dat de Europeanen daarmee in hun maag zaten, lijkt voorbij. ‘De bal ligt nu in de hoek van de Russen’, zegt de Duitse defensieminister Boris Pistorius. ‘Poetin toont geen enkele bereidheid tot compromis, maar moet zich niet vergissen: wij houden de druk erop.’
Radek Sikorski, de Poolse minister van Buitenlandse Zaken, rept van gewijzigde verhoudingen: ‘Het was begrijpelijk dat Amerika de leiding had toen het de meeste steun gaf. Maar nu betalen wij voor deze oorlog, er zijn geen Amerikaanse hulppakketten meer, en hoe de oorlog eindigt raakt onze veiligheid. Dus we verdienen een plek aan tafel.’
Weinig Europese politici koesteren nog de illusie dat Poetin anders dan met nog meer economische en militaire druk tot een voor Oekraïne aanvaardbaar akkoord kan worden bewogen. De open vragen betreffen Trump. Zal hij bereid zijn de economische druk op Rusland te verhogen om zijn ‘Nobel’-zege te behalen: beëindiging van de oorlog? En zal hij alsnog Tomahawk-raketten leveren aan Oekraïne? Of zal hij uit frustratie en politieke berekening helemaal weglopen van het vredesproces?
Niemand in München kent het antwoord, al wordt Rubio’s afzegging voor een Europees-Amerikaans beraad over Oekraïne als slecht voorteken gezien. Maar die vragen over de Amerikaanse inzet zijn wel van wezenlijk belang, erkent Zelensky. ‘Als Amerika wegloopt van het vredesproces, zou dat slecht zijn. Amerika’s macht kan de uitkomst van de oorlog beslissen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant