De aanwezigen bij de veiligheidsconferentie in München reageerden zaterdag opgelucht na de verzoenende toon van de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio. Maar deskundigen zien dat de boodschap dezelfde is: "De VS wil een Europa dat onderdeel is van hun lange arm".
Rubio sprak verzoenende woorden op de Münchner Sicherheitskonferenz (MSC). De minister noemde een einde van het trans-Atlantische tijdperk "noch het doel, noch de wens" van de Verenigde Staten. Europese Commissie-baas Ursula Von der Leyen zei opgelucht te zijn. "We weten dat er binnen de regering sommigen zijn die een hardere toon aanslaan over deze onderwerpen".
Vermoedelijk doelde ze op de toespraak van de Amerikaanse vicepresident JD Vance vorig jaar bij de MSC. Hij maakte toen wereldkundig dat het niet meer vanzelfsprekend is dat de VS en Europa bondgenoten zijn. De twee botsten afgelopen jaar onder meer over Groenland en legden elkaar handelsheffingen op.
Maar Rubio's mooie woorden veranderen weinig aan de koers van de VS, zegt Jean Yves Ndzana Ndzana tegen NU.nl. Hij is onderzoeker internationale betrekkingen en sanctiebeleid aan de Universiteit Leiden.
"Dit is het reframen van de bestaande boodschap, dezelfde wijn in een nieuwe fles", ziet Ndzana Ndzana. "De VS wil blijven samenwerken met Europa, maar op een transactionele manier. Precies de Trump-doctrine."
Volgens Rubio moet Europa zijn koers verleggen, al zei hij niet wat hij daar precies mee bedoelde. Het Westerse bondgenootschap moet volgens de buitenlandminister nieuw leven worden ingeblazen. "De VS is bereid om een gevaarlijke nieuwe wereld alleen tegemoet te treden, maar we doen dat liever samen met Europa", zei de buitenlandminister.
"Je moet deze speech bekijken vanuit het perspectief van de Amerikanen", legt Brandon Zicha uit. Hij is universitair docent openbaar bestuur en beleidsvorming aan de universiteit Leiden.
De VS heeft Europa de afgelopen jaren verder achterop zien raken op het geopolitieke wereldtoneel. Europa is economisch ingehaald door onder meer China en leunt militair zwaar op de VS. Zicha: "Veel Amerikanen vinden dat die situatie zijn langste tijd heeft gehad, niet alleen MAGA-supporters".
De VS wil wel met Europa samenwerken, maar dan moet Europa wat te bieden hebben, gaat Zicha verder. Een sterker Europa is in het belang van de VS om hun geopolitieke positie te verstevigen. Zicha: "Het is niet gek dat de VS aan haar eigen belangen denkt. Het dringt er bij Europa op aan om dat ook te doen."
Zicha stelt dat Europeanen deze boodschap vaak zien alsof ze ondergeschikt worden gemaakt. "Maar eigenlijk zeggen de Amerikanen: wordt zelfstandiger en sterker."
Rubio legt de keuze nu bij Europa om meer op eigen benen te staan, ziet Zicha. De huidige betrekkingen vinden de Amerikanen niet meer houdbaar. Europese leiders spreken zich steeds de laatste tijd ook meer uit voor een sterkere EU.
De deskundigen wijzen daarbij naar de toespraak van de Canadese premier Mark Carney bij het World Economic Forum in Davos vorig maand. De premier was de eerste westerse leider die uitsprak dat de internationale orde afbrokkelt en dat het land meer een eigen koers gaat varen. Los van de VS.
Normaal gesproken was de buitenlandse politiek van Canada op één lijn met de VS, vertelt Ndzana Ndzana. Zij laten als eerste westerse land zien dat geopolitieke relaties niet onder het toeziend oog van de VS hoeven te staan. Zicha zag hetzelfde: "Dat waren niet alleen woorden, dat was een politieke daad van Carney".
De constructie van de EU zit daarbij wel in de weg, zegt Ndzana Ndzana. De EU is intern verdeeld en besluitvorming duurt lang. Von der Leyen erkende dit zaterdag ook. Zij wil af van de unanimiteit van de 27 EU-landen bij besluitvorming en naar een gekwalificeerde meerderheid. Ook wil ze de EU-variant van artikel 5 van de NAVO activeren. Dat betekent dat een aanval op één lidstaat geldt als een aanval op alle lidstaten.
Beide zijn nodig voor een onafhankelijk Europa, sprak Von der Leyen. "Europa moet zijn verantwoordelijkheid nemen en in actie komen."
Ndzana Ndzana benoemt tenslotte iets opvallends wat Rubio juist ongenoemd liet. Rubio repte namelijk op de belangrijkste veiligheidsconferentie met geen woord over Rusland.
"Terwijl dat momenteel de grootste dreiging van Europa is. Dat laat ook het transactionele zien: dat is jullie probleem", stelt de onderzoeker. "De VS is bereid daarbij te helpen, maar dan moet Europa zich wel voegen naar de belangen van de Amerikanen."
Source: Nu.nl algemeen