Kleding Indiaas treinpersoneel mag geen bandhgala meer dragen; het jasje is volgens de minister van Spoorwegen een overblijfsel van de Britse overheersing. ”Maar dat geldt ook voor de Spoorwegen zelf.”
Personeel in het oudste koffiehuis van New Delhi gekleed in bandhgala.
De Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen kreeg veel complimenten voor haar kledingkeuze bij haar recente bezoek aan India. Toen ze namens Europa een handelsverdrag overeenkwam droeg ze een Europablauwe bandhgala. Dit kenmerkende jasje met een nauwsluitende, rechtopstaande kraag en een knoopsluiting was afkomstig van een Indiase ontwerper. Het werd in verschillende media een „hommage” aan het „Indiase vakmanschap” genoemd.
Ook de Indiase premier Modi draagt geregeld een bandhgala, meestal een variant zonder mouwen, over een lange blouse. Bandhgala wordt ook wel vertaald als: gesloten nek.
Maar Ashwini Vaishnaw, de minister van Spoorwegen, heeft het niet op het jasje. Hij heeft het in de ban gedaan voor het hogere personeel op de Indiase trein. Het is een koloniaal relict, zei hij op een bijeenkomst voor spoorwegmedewerkers. „Uitingen van kolonialisme moeten we opsporen en verwijderen. Of het nu gaat om onze manier van werken of onze kledingstijl.” Een commissie buigt zich over nieuwe uniformen.
Het huidige Indiase kabinet ziet het als een opdracht om koloniale tradities uit te wissen. Die voorkomen dat India het zelfvertrouwen krijgt dat bij dit land hoort, zei premier Modi eerder. Op het verbieden van het jasje voor spoorwegpersoneel heeft hij niet publiekelijk gereageerd.
Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen.
Premier Narendra Modi van India.
In het verleden hebben meerdere universiteiten zelf de verplichte zwarte toga en baret, zoals die worden gedragen in het Verenigd Koninkrijk en de VS bij diploma-uitreikingen, afgeschaft. De universiteit van Mumbai concludeerde in 2019 dat het kledingstuk ‘te koloniaal’ was, maar ook te warm voor het Indiase klimaat. Het werd vervangen door traditionele Indiase kledij, zoals een knielange overslagjas met asymmetrische sluiting en soms een kleurige sjerp. Ook op dat besluit kwam kritiek. Studenten wilden zelf beslissen wat ze dragen en mogen dat inmiddels.
De vraag is of de bandhgala een koloniaal relict is. De eerste afbeeldingen waarop het te zien is, dateren uit het Mogolrijk van keizer Akbar in de zestiende eeuw. Het werd daarna gedragen door koninklijke families in Rajasthan, een Indiase deelstaat. En weer later, tijdens de Britse overheersing, sportiever gemaakt om het bij polo te kunnen dragen. Een vorm van het jasje was er dus al voordat de Britten hun eerste handelsposten in India stichtten.
Volgens modeontwerper Raghavendra Rathore, wiens label zich richt op traditionele kleding, zijn er „zeker aanpassingen” geweest aan het jasje tijdens de Britse overheersing, vertelde hij in de krant The Indian Express. „Zoals de snit en soms ook epauletten die aan militaire kleding deden denken”. Maar dat maakt volgens hem „het jasje zélf niet minder Indiaas”.
Foto van de Indiase interimregering, 1946, een aantal leden draagt een bandhgala.
Kledingmaker Amit Arora (44) krijgt per week zo’n vijf tot zes bestellingen voor bandhgala’s, vertelt hij in zijn winkel in een van de duurdere winkelcentra in New Delhi. De wand achter de toonbank is tot het plafond gevuld met stalen stof. Hij omschrijft het jasje als een „traditioneel en stijlvol kledingstuk”. „Formeel of feestelijk, voor op huwelijken, niet voor iedere dag”.
Hij wijst stevige blauwe en grijze stoffen aan, die vaak worden gebruikt voor de formele bandhgala’s, zoals tweed. De feestelijker variant is er in lichtblauw met witte vierkantjes, maar ook in roze, rood, geel. Soms zijn er Indiase geometrische patronen in gouddraad op aangebracht, laat hij zien in een boek vol voorbeelden. De knoopsluiting kan recht of, frivoler, schuin over de borst lopen. Voor een bruidegom is de bandhgala vaak nauwsluitend, legt hij uit. De schouders zijn recht en verstevigd.
Bandhgala’s in de Tailor Shop in Delhi.
De goedkoopste kost bij Amit Arora ongeveer 14.000 roepi (130 euro), de duurste ongeveer 60.000 roepi (560 euro). Er is ook een wat lossere, safari-variant, in beige linnen. Ze zijn er tot op de heupen, of iets langer. Recht van voren of met een ronding. Tachtig procent van zijn klanten is man, vertelt Arora. „Maar het jasje wordt ook gedragen door vrouwen.”
Het besluit van de spoorminister leidde tot debat. In een commentaar schreef The Indian Express dat „er iets valt te zeggen voor de opvatting dat het kledingstuk zoals wij het kennen tijdens de Raj (Britse overheersing) is ontstaan. Maar dat geldt ook voor de spoorwegen zelf. En die zijn inmiddels al lang Indiaas.”
Er zijn wel overblijfselen uit het koloniale tijdperk waar India hoognodig van af moet zien te komen, schrijft de krant. „Zoals een autoritaire staat en een losgezongen elite, om er slechts twee te noemen. Maar het verbieden van de bandhgala pakt de koloniale mentaliteit niet aan. Het vervreemdt alleen iets dat bij uitstek Indiaas is.”
Amit Arora verkoopt in zijn winkel de bandhgala aan Indiërs, vertelt hij, en aan expats die naar formele Indiase bijeenkomsten moeten. Maar ook aan toeristen, zegt hij. „Zij willen graag iets echt Indiaas mee naar huis nemen”.
Medewerkers van één van Dehlhi’s oudste koffiehuizen dragen de bandhgala met een brede riem. Bandhgala wordt wel vertaald als ‘gesloten nek’.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU