Wintersporters dragen steeds vaker rugbeschermers. Daarvoor bestaan geen normen, maar fabrikanten claimen dat ze voldoen aan die voor motorrijders.
is wetenschapsjournalist en epidemioloog en schrijft voor de Volkskrant vooral over biomedische onderwerpen
Ook dit jaar reizen naar verwachting weer ruim een miljoen Nederlanders af naar de bergen voor de wintersport. Vorig seizoen liepen zeker dertienhonderd landgenoten letsel op; een stijging van 20 procent ten opzichte van het jaar daarvoor, meldde de ANWB in maart vorig jaar. Naast de skihelm, die tegenwoordig bijna alle wintersporters dragen, zijn er ook al een tijdje rugbeschermers op de markt. Kun je daarmee ernstig rugletsel voorkomen?
Verreweg de meeste ernstige rugletsels door een skiongeluk betreffen breuken van de wervelkolom, vertelt orthopedisch chirurg Diederik Kempen (OLVG en Amsterdam UMC), zelf ook wintersportliefhebber. Je kunt grofweg op drie manieren je rug breken. De vaak minst ernstige is de compressiebreuk: een breuk doordat de onderste wervels met grote kracht samengedrukt worden, oftewel ‘wanneer je hard met je billen in de sneeuw landt’, aldus Kempen. Zo’n val is welbekend onder snowboarders.
De tweede manier is bij grote buigingen van de rug, waardoor er zoveel druk op de wervels komt te staan dat ze kunnen breken. De banden die samen met de rugspieren de wervelkolom stabiel houden, kunnen bovendien afscheuren. Dit gebeurt nogal eens bij skiërs die voorovervallen.
Bij compressiebreuken en breuken door hevige buiging is er meestal weinig gevaar voor beknelde zenuwen. Maar val je heel hard en zijn de samendruk- of buigkrachten op de rug groot, dan loop je kans op een verplaatsing of verschuiving van wervels ten opzichte van elkaar. Zenuwen kunnen daardoor bekneld raken, waardoor je grote delen van je lichaam niet meer kunt bewegen: een dwarslaesie.
In de statistieken van gebroken ruggen door wintersportongevallen zijn mannen oververtegenwoordigd, en dan vooral twintigers en dertigers.
Zulke verwondingen wil je uiteraard voorkomen, bijvoorbeeld door een rugbeschermer te dragen. Er is alleen geen degelijk onderzoek gedaan naar de vraag of die in de praktijk goed genoeg beschermt. Voor motorrijders is dat onderzoek er wel, maar of rugbeschermers rugletsel voorkomen, bleef onduidelijk, concludeerden Australische onderzoekers die tien jaar geleden het bestaande bewijs bij elkaar veegden.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Voor wintersportrugbeschermers zijn er geen normen, maar beschermers voor motorrijders moeten voldoen aan de zogeheten Europese EN-1621-2-norm. Dat betekent dat ze een klap die recht van achteren komt moeten kunnen dempen. De norm biedt twee beschermingsniveaus: level 2 beschermt het best en laat de helft minder kracht door dan een level 1-beschermer. Fabrikanten van rugbeschermers voor wintersport claimen dat hun producten voldoen aan de normen voor motorrijders.
Zwitserse onderzoekers namen zestien jaar geleden al eens de proef op de som: ze lieten – conform de testnorm – een gewicht van 5 kilo vallen op twaalf veelgebruikte rugbeschermers voor wintersport en maten hoeveel kracht die doorlieten. Tien beschermers slaagden voor level 1 en slechts zes haalden het beschermingsniveau dat past bij level 2. Saillant detail: de Zwitsers testten ook een gewone rugzak met een trui erin en zelfs die slaagde voor de level 1-test. De testresultaten zeggen weinig over hoe de rugbeschermers het ‘in het echt’ doen, waarschuwen de onderzoekers.
Bij een echt skiongeluk spelen krachten die veel groter zijn dan de 5 kilo uit de testruimte. Als iemand van 80 kilo met een snelheid van slechts 28 kilometer per uur op je inskiet – en wintersporters gaan vaak nog harder – krijg je al een een piekbelasting die overeenkomt met 1.300 kilo.
Een level 1-beschermer zal die klap een beetje dempen, en een van level 2 nog wat sterker, maar de krachten op je rug blijven enorm. Of je dan iets breekt, hangt onder meer af van hoe stevig je botten zijn – botmassa neemt na je 30ste af, vertelt Kempen. Bij extreem zware klappen worden de krachten sowieso zo groot dat geen enkele beschermer ze kan opvangen.
Val je op je stuitje, dan zal een rugbeschermer weinig uithalen, ongeacht het beschermingsniveau: die doet niet veel tegen compressiekrachten. Ook bij een val waarbij je je rug verdraait of buigt, voorkomt een beschermer geen ernstig letsel zoals een dwarslaesie.
Ondertussen verwachten wintersporters wel dat een rugbeschermer verwondingen voorkomt, bleek uit bovengenoemd Zwitsers onderzoek, waarin de onderzoekers online en op de piste skiërs en snowboarders bevroegen.
‘Beschermingsmaatregelen kunnen ook een negatief effect hebben’, zegt Hans Tol, hoogleraar en sportarts bij Amsterdam UMC en gespecialiseerd in sportletselpreventie. ‘Als je denkt dat jou niets kan overkomen met zo’n beschermer, gedraag je je misschien wel risicovoller.’
Risicocompensatie heet dat: het is denkbaar dat je juist gevaarlijker sprongen gaat maken in het funpark met schansen dan je zonder beschermer zou doen – al lijkt het idee van risicocompensatie voor skihelm- en fietshelmgebruik geen stand te houden. Het is misschien wel andersom: wintersporters die al eens letsel opliepen, zijn eerder geneigd een helm en een rugbeschermer te dragen dan mensen die niet gewond raakten.
Beide artsen zijn niet tegen rugbeschermers, maar waarschuwen wel dat je er niet te veel van moet verwachten. Kempen: ‘Een rugbeschermer zal niet voorkomen dat je je rug breekt na een flinke klap, maar kan misschien wel helpen je rug minder te kneuzen als je minder hard valt.’ Tol ziet vooral heil in het aanpakken van risicogedrag dat, vermoedt hij, de reden is dat jonge mannen oververtegenwoordigd zijn in de ongevalsstatistieken. ‘Pas als je dat gesprek gevoerd hebt, kun je het over beschermingsmiddelen hebben.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant