is podcastpresentator en columnist voor de Volkskrant.
Als het over de vrijheidsbijdrage gaat, gaat het veel over wat toch die bijdrage is, want dat is de taal van dit land – procenten en lastenverzwaringen en wie betaalt wat in box 1, 2 of 3. Maar vraag wat toch die vrijheid is waaraan wordt bijgedragen, en je oogst verwarring. Meer dan twintigmaal keert het woord terug in het visiedocument van de nieuwe D66-VVD-CDA-coalitie. ‘Vrijheid om te’ en ‘vrijheid van’ en vrijheid als duizenddingendoekje waarmee uiteenlopende maatschappelijke overtuigingen zijn op te dweilen.
‘Met honderd worstsoorten ben je vrijer dan met tien’, noteerde de Nobelprijswinnende schrijver Svetlana Aleksijevitsj in De rode mens, over het leven ná het communisme. Waarmee ze de kern raakt: wat we vrijheid noemen, bestaat voor een aanzienlijk deel uit de vrijheid om consument te zijn.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Vraag aan de VVD-leider, die afgelopen week de jaarlijkse Kerkdijklezing aan het thema wijdde, wat vrijheid is en je krijgt een verhaal over vrij kunnen spreken en denken en doen, en over vrijwaring van een overheid ‘die je in de weg zit’, en over ruim baan voor ondernemers, vooral heel erg ruim baan voor ondernemers want íémand moet de honderd worstsoorten leveren en de vrijheid financieren en de overheid is een halve zin geleden juist weggebonjourd. Met als onvervreemdbare kern: ruimte om gewoon lekker jezelf te zijn. Het is de vrijheidsopvatting zonder invulling die vroeger Veronica-liberalisme werd genoemd – ‘Je bent jong en je wilt wat’, twee duimen omhoog – en die je tegenwoordig You do you, I do me-liberalisme zou kunnen noemen.
Omdat het nieuwe idee is dat al dit fraais verdedigd moet worden (en ook een beetje omdat de VVD-leider minister van Defensie wordt), is deze vrijheidsdefinitie tegenwoordig gekruid met martiale elementen: jachtvliegtuigen, rollend materieel, ‘geen naïviteit’ en heel veel ‘weerbaarheid’. Maar wat we precies verdedigen met welke middelen, en of we niet juist dingen kapot maken tijdens het verdedigen: het blijft een beetje gissen.
De aanstaande premier deelt in grote lijnen de VVD-definitie, al spreekt hij er aanzienlijk genuanceerder en intelligenter over op het vele bewegende beeld dat beschikbaar is, waarop hij gretig in gesprek gaat met scholieren en studenten over wat er in de vrije samenleving gebeurt wanneer vrijheden botsen.
Vraag het evenwel aan de CDA-leider en hij stapt weg van de ‘vrijheid is vrij zijn’-logica van zijn coalitiegenoten: ‘Vrijheid is de mogelijkheid om het goede te doen, om iets goeds tot stand te brengen in je leven. Voor jezelf, voor anderen, voor de wereld’, zei Henri Bontenbal een dik jaar geleden op een CDA-congres. Hij voegt met deze definitie een opdracht aan het vrijheidsbegrip toe, het moet ‘het goede’ nastreven, met een vleugje gemeenschapszin en collectivisme. Er zit een taak in, voor iets of iemand (de overheid wellicht?) om de voorwaarden hiervoor (‘de mogelijkheid’) te scheppen.
Volgens Lea Ypi, die opgroeide in het Albanië van Enver Hoxha en daar het boek Vrij over schreef, is er helemaal geen vrijheid zonder deze voorwaarden. Ze schrijft: ‘Een samenleving die claimt dat ze mensen in staat stelt hun capaciteiten te benutten, maar die er niet in slaagt de structuren te veranderen die verhinderen dat iederéén tot ontplooiing komt, is ook repressief.’ Zo bezien valt het nogal mee met die veelbezongen vrijheid van ons hier.
Vrijheid als doel op zich heeft geen betekenis, als je niet weet wat je met die vrijheid wil doen, zo noteerde Joost de Vries onlangs in een schitterende beschouwing in deze krant over wakkere medemensen die naar Paraguay zijn geëmigreerd, op zoek naar vrijheid. Hij citeert Isaiah Berlin: ‘Alles is wat het is. Vrijheid is vrijheid, het is niet gelijkheid of eerlijkheid of gerechtigheid of cultuur, of geluk of een stemmig geweten.’
Als de nieuwe coalitie het zou aandurven iets te vinden van de invulling van onze vrijheid, en iets te zeggen over het nastreven van gelijkheid of eerlijkheid of gerechtigheid of cultuur of geluk of een stemmig geweten, dan weten we waar de bijdrage voor is.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant