Wetenschappers Uit de Epstein Files blijkt dat zedendelinquent Epstein ook contacten onderhield met tal van wetenschappers. Hij financierde onderzoek, organiseerde diners en vloog intellectuelen de wereld over. Ook speculeerde hij zelf graag over eugenetica en de toekomst van de mensheid.
Jeffrey Epstein doneerde voor zijn veroordeling ongeveer negen miljoen dollar aan Harvard, waar hij in 2005 fellow werd.
Wat wilde Jeffrey Epstein van wetenschappers? En wat wilden zij van hém? Uit vrijgegeven documenten, de veelbesproken Epstein Files, blijkt dat de veroordeelde zedendelinquent vóór en na zijn eerste veroordeling in 2008 banden onderhield met tal van politici, kunstenaars en leden van koningshuizen, maar ook met een reeks wetenschappers. Epstein, die in 2019 dood werd gevonden in de gevangenis, financierde onderzoek, fêteerde wetenschappers met diners en vliegreizen en praatte gretig mee over genetica, het bewustzijn en de toekomst van de mensheid.
Nadat hij steenrijk was geworden met vaak raadselachtige financiële diensten, begon de voormalige wiskundeleraar al snel met het aanleggen van een verzameling wetenschappers. Daarbij kon hij putten uit het netwerk van zijn ex-vriendin en medeplichtige Ghislaine Maxwell (die nu een gevangenisstraf van twintig jaar uitzit). Haar vader, de mediamagnaat Robert Maxwell, bezat onder meer de wetenschappelijke uitgeverij Pergamon Press (in 1991 verkocht aan Elsevier), die in de loop der jaren zo’n zevenduizend titels uitbracht. Ook behulpzaam was een andere begaafde netwerker, de New Yorkse literair agent John Brockman. Hij was gastheer en oprichter van de online literaire salon The Edge Foundation, een club voor opwindende ideeën op het snijvlak van wetenschap, technologie en cultuur. Epstein doneerde tonnen aan de stichting en betaalde Brockmans diners bij TED-conferenties, een trendy verzamelplaats voor intellectuele influencers.
Met succes: uit de nu vrijgegeven documenten blijkt dat Epstein nauwe contacten wist te leggen en onderhouden met vele tientallen wetenschappers. Ze vroegen hem advies, hij hielp ze aan contacten en hij doneerde aan onderzoek. Voordat hij uit de gratie viel omvatte zijn kennissenkring grootheden als de Nobelprijswinnaar Murray Gell-Mann, ontdekker van de quark, fysicus Stephen Hawking, cognitie-psycholoog Steven Pinker en Harvard-wiskundige Martin Nowak. In die contacten was het veelal Epstein die het initiatief nam en contact zocht of mensen aan elkaar koppelde. Geen van die wetenschappers is in verband gebracht met Epsteins misdaden.
Wetenschappers, op zoek naar financiering voor hun onderzoek, waren een makkelijke prooi voor Epstein. Hij doneerde negen miljoen aan Harvard, waar hij in 2005 fellow werd, gastonderzoeker. De universiteit weigerde een gift na zijn veroordeling in 2008. MIT in Massachusetts kreeg tussen 2002 en 2017 zo’n 800.000 dollar van hem, grotendeels nog ná die aanvankelijke veroordeling wegens prostitutie van minderjarigen. Ook het exclusieve Santa Fe Institute kreeg geld (25.000 dollar). De Universiteit van Arizona schrapte pas nog een jaarlijkse conferentie over de studie van cognitie en het bewustzijn (een van Epsteins hobby’s) nadat de organiserende hoogleraar opbiechtte dat de gevallen miljardair in 2017 50.000 dollar had gedoneerd aan een eerdere conferentie.
Omgang met Epstein hield voor wetenschappers de belofte in van een gesprek met beroemde collega’s, connecties en geld, maar wie weet ook die van professionele roem. De meeste wetenschappers publiceren hun leven lang specialistische artikelen voor een vaak miniem publiek, maar ook in de Academie is de bestsellercultuur doorgedrongen: ‘grote boeken’ die een auteur soms in één klap tot een mondiale beroemdheid maken. Van het formaat Steven Pinker – niet toevallig óók een geleerde in het Umfeld van Epstein. Pinker, die een keer met Epstein in diens vliegtuig meeging naar een TED-conferentie, zegt wel „meteen een hekel” te hebben gehad aan de „wijsneus en dilettant”. Eerder noemde hij Epstein in The New York Times al „een intellectuele oplichter”, een poseur die „in een gesprek abrupt van onderwerp kon veranderen of een opmerking kon afdoen met een puberale grap”.
Jeffrey Epstein (tweede van links) op een in september 2004 door hem georganiseerd etentje met wetenschappers (Alan Dershowitz, Lawrence Summers, een onbekende en Marvin Minskyaan) aan Harvard University.
Epsteins wetenschappelijke interesses mogen een hoog Willie Wortel-gehalte hebben gehad, tal van wetenschappers, gewend aan een sober leven in universiteitsburelen, zullen onder de indruk zijn geraakt van zijn bijna karikaturale ambiance van ongebreidelde rijkdom, luxe en wereldwijde jetset-connecties. „Hij zat achter hen aan, en zij zaten achter hem aan”, zo vatte Scientific American-redacteur Dan Vergano het samen in een podcast van The Guardian.
Zijn contacten met vooraanstaande wetenschappers brachten Epstein nog meer connecties en invloed maar ook een reputatiebonus. Met zijn onbaatzuchtige donaties kon hij de kwade reuk om zijn persoon laten verwaaien en poseren als een filantropische uomo universale. Voor de betrokken wetenschappers ligt dat inmiddels anders: zij blijken zich te hebben ingelaten met een seksueel roofdier die vrouwen en vaak minderjarige meisjes gebruikte als wegwerpdoekjes. De meesten die contact hadden of hielden met Epstein na zijn eerste veroordeling in 2008 bezweren nu bij dan ook hoog en laag dat ze niets wisten van zijn grootschalige seksuele misbruik of vrouwenhandel.
Wel blijkt uit de documenten soms seksistisch ‘jongens onder elkaar’-gedrag, met foute ‘grappen’ of terzijdes over vrouwen – Epsteins wetenschappelijke kring was een mannenclub. Viroloog Nathan Wolfe van Stanford (589 keer genoemd in de documenten) vroeg Epstein in 2013 of hij microbiologisch onderzoek kon financieren naar seksueel gedrag van studenten om „onze geile-virus-hypothese” te toetsen. Wolfe bezweert nooit geld van Epstein te hebben ontvangen en betreurt zijn contact met hem. Astronoom Lawrence Krauss, die 250.000 dollar van hem kreeg, verdedigde Epstein ook na zijn veroordeling in 2008. Hij werd berispt aan de Universiteit van Arizona na beschuldigingen van grensoverschrijdend gedrag. Het prestigieuze Harvard is een onderzoek begonnen naar Epsteins banden met econoom Lawrence Summers, oud-minister van Financiën en oud-bestuursvoorzitter van de universiteit, die intensief contact met Epstein onderhield.
In zijn paringsdans rond beroemde wetenschappers ging het Epstein niet alleen om geld en reputatie. Net als sommige andere superrijken, zoals de tech-miljardairs in Silicon Valley, was de louche financier gegrepen door ‘Grote Vragen’. In zijn herenhuis en op zijn privé-eiland bracht hij ’topgeesten’ (m) samen om te praten over de aard van het bewustzijn, de oorsprong van het heelal, de toekomst van de mensheid. Genetica, AI en cognitiewetenschappen hadden zijn speciale belangstelling. Een groot deel van zijn donaties aan Harvard was bestemd voor het Programma Evolutionaire Dynamica van die universiteit.
Die interesse had een sinistere lading. Epstein zocht naar manieren om met behulp van technologie en kunstmatige intelligentie ‘betere’ mensen te kweken, zichzelf voorop. Tijdens diners sprak hij over een plan om op zijn ranch bij Santa Fe in Nieuw Mexico een baby farm in te richten waar vrouwen met zijn zaad zouden worden bevrucht, berichtte The New York Times in 2019. Hij zou op dat idee zijn gekomen door een ouder, gestaakt initiatief om een spermabank voor Nobelprijswinnaars op te zetten. Ook cryonisme had zijn interesse, het sciencefiction-idee dat je menselijke organen kunt invriezen om ze later tot leven te wekken. Epstein, wel omschreven als een megalomane of narcistische psychopaat, zou zijn hoofd en penis hebben willen laten invriezen. Zakelijk bleef hij intussen wel. Een Nederlandse ondernemer met plannen om een ‘lustpil’ voor vrouwen te ontwikkelen, vroeg Epstein als investeerder – maar kreeg nul op het rekest.
Op zijn ranch bij Santa Fe in Nieuw Mexico wilde Jeffrey Epstein een baby farm inrichten, waar vrouwen met zijn zaad zouden worden bevrucht.
In zijn pseudowetenschappelijke fascinaties stond Epstein zeker niet alleen. Transhumanisme, de wens om technologisch opgevoerde mensen te kweken of zelfs onsterfelijkheid te bereiken, is een trend onder vrijgestelde futuristen en tech-miljardairs. Soms gaat die gepaard met apocalyptische speculaties over nucleaire of andere rampen, waar alleen een elite zich aan kan onttrekken. Epstein doneerde aan de World Transhumanist Association, een vereniging voor mensen die „visionair durven nadenken over de volgende stappen van de mensheid”. Als fellow aan Harvard wilde Epstein, schreef hij in zijn aanvraag bij de universiteit, groepsgedrag en ‘sociale prothesen’ onderzoeken: het benutten van andermans talent om de eigen intelligentie te vergroten of emoties te reguleren. Een treffende samenvatting van zijn kille, instrumentele blik op de mensheid, aldus de Scientific American, dat zijn connecties met wetenschappers onderzocht.
Sommigen in zijn omgeving ging het te ver. De jurist Alan Dershowitz, bij zijn aanklacht in 2008 nog een van Epsteins advocaten maar later van hem vervreemd, vertelde The New York Times dat hij geschokt was toen de financier hem zijn eugenetische ideeën uiteenzette. Ze deden hem denken aan nazipraktijken. Onduidelijk is of Epsteins fantasieën en opvattingen over eugenetica invloed hadden op de wetenschappers met wie hij omging. Naar het zich laat aanzien op basis van de documenten ging het hen eerder om zijn financiële steun en connecties.
Noam Chomsky en Jeffrey Epstein samen op een vlucht, aangetroffen als ongedateerde foto in de Epstein Files.
Een geval apart in de collectie academici die Epstein in de loop der jaren aanlegde, is de wereldberoemde linguïst en publieke intellectueel Noam Chomsky. Zijn jarenlange amicale omgang met Epstein is een schok voor progressieve kringen waar Chomsky wordt bewonderd om zijn kritiek op het Amerikaanse politieke en financiële establishment. De 97-jarige Chomsky hekelde in een lange reeks boeken al vanaf de jaren zestig het Amerikaanse imperialisme en houdt het Westen verantwoordelijk voor de oorlog in Oekraïne.
Uit de documenten blijkt dat Chomsky niet alleen correspondeerde met Epstein, maar ook te gast was in zijn herenhuis in New York en met hem meevloog in zijn privéjet. Foto’s van de twee aan boord doken op, druk in gesprek. Toen Epstein in 2016 een bezoek aan het echtpaar thuis op de valreep per e-mail afzegde, antwoordde Chomsky teleurgesteld dat zijn vrouw diens „favoriete toetje” had gemaakt. Nadat Epstein in 2019 opnieuw in het vizier was gekomen van Justitie schreef Chomsky hem dat het „vreselijk was om te zien hoe je behandeld wordt door de media en het publiek” en adviseerde hij hem de ophef te negeren. Chomsky laakte het gedrag van de „aasgieren” en de „hysterie” over misbruik van vrouwen die toen met #MeToo op een hoogtepunt was. Zozeer dat, vond hij, „een beschuldiging in twijfel trekken nu geldt als een ergere misdaad dan moord”.
In een recente verklaring betreurt het echtpaar de banden met Epstein als een „ernstige vergissing” en bieden ze excuses aan. Hij manipuleerde hen, aldus echtgenote Valéria (Chomsky zelf schrijft niet meer na een beroerte in 2023). De twee bezochten nooit zijn eiland en „wisten niets van wat daar gebeurde”, verzekert ze. Maar wat hád Chomsky aan Epstein? Hij benutte hem als bron, is één verklaring: de financier gaf hem inzicht in de moderne financiële wereld. Maar Epstein hielp de Chomsky’s ook in hun persoonlijke boekhouding. Volgens zijn echtgenote repareerde hij een hiaat in Chomsky’s pensioenvoorziening waar de taalkundige „veel stress” van had, aldus de verklaring.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin