De verdwenen video van de schade die de Nederlandse luchtaanval op de Iraakse stad Hawija heeft veroorzaakt, lag bijna een half jaar in een ‘gemakkelijk doorzoekbaar’ archief van het ministerie van Defensie. Vorig jaar dook de video plotseling op, nadat Defensie jarenlang beweerde dat die was vernietigd.
Dat de video gewoon in het archief van Defensie lag, blijkt uit aanvullend onderzoek van de commissie-Sorgdrager, die spreekt van een ‘belemmering van waarheidsvinding door ambtenaren en militairen’. Een andere commissie die door Defensie speciaal was ingesteld om de toedracht van de verdwijning te onderzoeken, komt met een aanmerkelijk milder oordeel. Die stelt dat er sprake is van een ‘betreurenswaardige samenloop van gebeurtenissen’. Beide rapporten zijn vandaag door minister Ruben Brekelmans van Defensie naar de Tweede Kamer gestuurd.
Bij de luchtaanval op een bommenfabriek van IS kwamen in 2015 zeker zeventig burgers om het leven. Pas in 2019 kwam aan het licht dat de fatale aanval door Nederland was uitgevoerd. Een onderzoekscommissie onder leiding van oud-minister Winnie Sorgdrager deed vervolgens vijf jaar onderzoek naar het incident en concludeerde vorig jaar dat de Tweede Kamer ‘keer op keer’ verkeerd was geïnformeerd en dat Nederland met de aanval ‘bewust risico’ had genomen.
De Hawija-kwestie kreeg in maart een vervolg toen de Volkskrant beschreef hoe de commissie-Sorgdrager meermaals had gevraagd om een cruciale video van de schade die de aanval had veroorzaakt, maar die niet had gekregen.
Nederlandse F16-vliegers maakten in 2015 twee video’s van de aanval en de nasleep ervan. Tijdens de luchtaanval werd gefilmd hoe de bommenfabriek werd geraakt. Kort daarna brachten andere vliegers de schade van de omgeving in beeld. Van deze tweede video beweerde Defensie jarenlang dat die was ‘overschreven’, omdat die ‘niet relevant’ was.
Drie dagen na publicatie van het artikel in de Volkskrant meldde minister Brekelmans dat de video alsnog was gevonden. Toen werd ook duidelijk dat op de beelden te zien is dat een woonwijk deels was vernietigd.
De vondst leidde tot verontwaardiging in politiek Den Haag en bij de commissie-Sorgdrager, die liet weten ‘uiterst onaangenaam getroffen’ te zijn dat een ‘cruciale bron is achtergehouden’. Minister Brekelmans vroeg daarop een commissie onder leiding van voormalig OM-topman Harm Brouwer de kwestie te onderzoeken. De commissie-Sorgdrager besloot daarnaast haar eigen onderzoek te heropenen.
De tweede video was relevant voor het onderzoek van de commissie-Sorgdrager, omdat de Nederlandse detachementscommandant die verantwoordelijk was voor de aanval na afloop een formulier moest invullen, bestemd voor het Openbaar Ministerie.
Daarop stond de vraag of er burgerslachtoffers waren gevallen, met als antwoordopties ‘ja’, ‘nee’ en ‘misschien’. De militair vulde ‘nee’ in, terwijl op de tweede video te zien was dat een woonwijk deels was vernietigd. Omdat die beelden volgens Defensie waren ‘overschreven’, kon de commissie-Sorgdrager niet vaststellen of de Nederlandse militair het formulier naar waarheid had ingevuld.
Beide commissies concluderen dat de bewuste video al die jaren aanwezig was op de Vliegbasis Leeuwarden en Vliegbasis Volkel, en sinds november 2024 ook klaarlag in het doorzoekbaar gemaakt Hawija-archief bij het Semi-Statisch Informatiebeheer van Defensie.
Desondanks werd het niet gedeeld met de commissie-Sorgdrager, die daar meermaals om had gevraagd. Ook na vragen van de Volkskrant, in januari vorig jaar, werd volgehouden dat de video was vernietigd. Volgens de commissie-Brouwer was hierbij geen opzet in het spel, maar ligt de oorzaak in ‘misverstanden, tekortkomingen, functiewisselingen’ en ‘spraakverwarring’.
De commissie-Sorgdrager komt dus tot een ander oordeel, mede omdat ze concludeert dat de video, anders dan de commissie-Brouwer vaststelt, ook op het ministerie van Defensie in Den Haag aanwezig is geweest.
Sorgdrager ontdekte bovendien dat ze tot voor kort niet beschikte over de originele eerste video van de aanval zelf, maar over een door Defensie gemaakte compilatie voor promotiedoeleinden. Mogelijk heeft ook het Openbaar Ministerie nooit de originele video van de aanval zelf ontvangen, maar slechts de compilatie.
Volgens de commissie-Sorgdrager bevat de aanvalsvideo ‘een veel beter en gedetailleerder’ beeld, waarop ook de reactie van de vliegers op de explosie te horen is.
Defensie deelde vandaag ook de uitkomsten van het onderzoek naar het handelen van de Nederlandse detachementscommandant. Volgens de onderzoekscommissie heeft de commandant het formulier na afloop van de aanval ‘zorgvuldig, volledig en naar waarheid’ ingevuld, in lijn met de geldende ‘uitvoeringspraktijk’. Hij heeft volgens Defensie ‘integer’ en ‘op geen enkele manier verwijtbaar’ gehandeld.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant