In november gaan de Amerikanen naar de stembus voor de tussentijdse verkiezingen, maar critici zijn bang dat president Donald Trump die wil beïnvloeden. Hij zou met zijn beleid en uitspraken de basis leggen om de uitslag te beïnvloeden.
De verkiezingen in november bepalen welke partij de controle krijgt over het Congres. Trump ontkent dat hij die verkiezingen wil afschaffen.
Toch zei hij recent tegen persbureau Reuters dat de Republikeinen zo succesvol zijn dat verkiezingen eigenlijk niet meer nodig zijn. Het Witte Huis noemde die uitspraak later "een grap". Maar Trump zaait al jaren twijfel over verkiezingen.
Dat doet hij zonder enig bewijs van misstanden te leveren. "Dit is al lang gaande", zegt Amerikadeskundige Chris Nijhuis. "Het zaaien van onzekerheid over de geldigheid van verkiezingen is een langetermijnstrategie waar al deze acties in passen."
De president heeft volgens de grondwet nauwelijks macht over verkiezingen en veel van zijn voorstellen worden aangevochten bij de rechter. Elke vorm van kiezersintimidatie is verboden. Dat biedt bescherming. Zijn de verkiezingen daarmee helemaal veilig? Nee, er zijn risico's.
Uit peilingen blijkt dat Trumps populariteit daalt. Slechts 41 procent van de kiezers keurt zijn functioneren goed. Amerikanen zijn ontevreden over immigratie en de economie.
Als die trend doorzet, vrezen Republikeinen een nederlaag bij de tussentijdse verkiezingen op 3 november. De Democraten maken een goede kans om het Huis van Afgevaardigden te heroveren, en ook de Senaat komt in gevaar. Dat zijn de Amerikaanse Tweede en Eerste Kamer.
Volgens Amerikadeskundige Jelte Olthof probeert Trump in zulke situaties grenzen op te zoeken. "Sommige acties zijn deels toegestaan, andere maken juridisch geen kans, maar ze hebben allemaal hetzelfde doel: twijfel zaaien over de eerlijkheid van verkiezingen."
Trump wil bijvoorbeeld dat de federale overheid de controle krijgt over de verkiezingen in minstens vijftien staten. Volgens hem zijn sommige staten corrupt. Namen noemt hij niet, maar het gaat vermoedelijk om staten die worden bestuurd door Democraten, zoals Californië en New York.
Volgens Olthof is dit de grootste dreiging. "De VS is een federale staat. Verkiezingen zijn vanaf het begin voorbehouden aan de staten. Als de nationale overheid die overneemt, is dat een enorme breuk met de geschiedenis en in strijd met de grondwet. Het klinkt bureaucratisch, maar het gaat fundamenteel over hoe macht verdeeld is."
Opvallend is dat veel Republikeinen zwijgen. "Traditioneel zijn zij juist tegen een te machtige federale overheid", zegt Nijhuis. "Maar als hun politieke overleven op het spel staat, laten ze die principes los en gaan ze mee met Trump."
Een andere opvallende zet van de regering-Trump: eind januari deed de FBI een inval in Fulton County, in de staat Georgia. Daarbij werden originele verkiezingsdocumenten uit 2020 in beslag genomen, zoals stembiljetten en kiezerslijsten. Officieel gaat het om "een onderzoek".
Volgens Olthof past dit in het hardnekkige verhaal dat de verkiezingen in Georgia 'gestolen' zijn. "Daar sprak Trump al vóór 2020 over. Het is uiterst zorgelijk dat nu alle originele documenten in handen zijn van één partij. Er zijn protocollen voor toezicht op die documenten. Die zijn verbroken. Dat voedt de angst dat bewijs kan verdwijnen of juist kan worden gecreëerd."
Het is geen toeval dat juist deze county is gekozen, zegt hij. "Er wonen veel Afro-Amerikanen. Dat is precies de groep die Trump probeert te intimideren, omdat zij overwegend Democratisch stemmen."
Ook morrelt Trump aan kiezersregistratie. De president ondertekende in maart 2025 een besluit dat strengere eisen stelt aan kiezersregistratie. Kiezers moeten hun staatsburgerschap bewijzen.
Volgens Olthof en Nijhuis is dit een bekend mechanisme. "In de VS moet je je vooraf registreren om te mogen stemmen", zegt Nijhuis. "De staat kan mensen van die lijst halen, vaak zonder dat zij dat weten. Op verkiezingsdag blijkt dan ineens dat ze niet mogen stemmen. Dat creëert ongelijkheid en angst, en het leidt tot extra strenge controles in bepaalde wijken. Dat is precies het doel."
Die strategie gaat verder dan verkiezingsregels. Nijhuis wijst ook op de inzet van immigratiedienst ICE in steden. "Trump suggereert dat illegale immigranten stemmen, wat herhaaldelijk is ontkracht. Die acties zijn bedoeld om angst aan te jagen. Ook bij mensen die wél mogen stemmen, maar bang zijn om opgepakt te worden vanwege hun huidskleur."
Trump probeerde zich ook te mengen in het hertekenen van kiesdistricten. Dat gebeurt normaal eens per tien jaar en is een taak van de staten. Door opnieuw lijntjes te trekken op de kaart, kunnen districten zo ingedeeld worden dat er meer Republikeinen of juist Democraten wonen. De poging had beperkt succes: plannen werden aangevochten en Democratische staten reageerden met eigen hertekeningen.
Volgens Olthof zijn vooral de schaal en de timing nieuw. "Het is niet uniek, maar wel veel agressiever en van bovenaf aangestuurd. Dat heeft een tegenreactie uitgelokt. Beide partijen maken zich hier schuldig aan, maar Trump stuurt erop aan dat dit spel nu zo hard wordt gespeeld."
Tot slot vroeg het Amerikaanse ministerie van Justitie staten om persoonlijke gegevens van alle kiezers. Dat was officieel om fouten te corrigeren, maar critici vrezen dat legitieme kiezers uit de registers verdwijnen.
"Dit is opnieuw intimidatie", zegt Nijhuis. "Niet alleen van kiezers, maar ook van lokale verkiezingsfunctionarissen die weten dat ze scherp in de gaten worden gehouden. Het doel is niet eerlijke verkiezingen, maar het in stand houden van het verhaal dat Trump alleen kan verliezen door fraude."
Volgens beide deskundigen is Trump al lang bezig de verkiezingen te beïnvloeden. "Het is tweeledig", zegt Nijhuis. "Kijken hoe ver je kunt gaan om de regels te veranderen, en tegelijk met angst en wantrouwen tegenstanders thuis houden. En mocht hij verliezen, is dat opnieuw 'bewijs' dat het systeem corrupt is."
Source: Nu.nl algemeen